DİYABETİK AYAK HASTALIĞI

GENEL BAKIŞ

Ağrı olmaması güvenlik işareti değildir. Küçük görünen bir lezyon derin dokulara ilerleyebilir; enfeksiyon ve kanlanma bozukluğu birlikte bulunabilir. Bu nedenle yaklaşım yalnız pansuman seçmekten ibaret değildir. Yaranın yük altında kalması, kan akımı, enfeksiyon ve kişinin genel sağlık durumu birlikte değerlendirilmelidir. Tedavi çoğunlukla birden fazla uzmanlığın birlikte çalışmasını gerektirir. [2]

BELİRTİLER VE RİSKLER

Ayakta kızarıklık, şişlik, sıcaklık değişikliği, çatlak, su toplaması, akıntı veya açık yara görülebilir. Nasır ve şekil bozukluğu basıncın belirli noktalara yoğunlaşmasına katkıda bulunabilir. Daha önce ülser veya ampütasyon geçirmiş olmak, duyu kaybı ve dolaşım bozukluğunun bir aradalığı, böbrek hastalığı ve ayak deformitesi riski artıran özelliklerdir. Bir yaranın kapanması önceki riskin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. [3]

Sıcak, kızarık ve şiş bir ayak yalnız enfeksiyon düşünülerek geçiştirilmemelidir. Özellikle duyu kaybı olan kişide Charcot nöroartropatisi de değerlendirilir. Ağrı veya belirgin şekil bozukluğu henüz yokken de bu durum bulunabilir. Yeni değişikliği eski ayakkabıya veya basit burkulmaya bağlayarak beklemek uygun değildir. [3]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Muayenede iki ayağın ayakkabı, çorap ve pansumanları çıkarılarak cilt, tırnaklar, şekil ve nabızlar değerlendirilir. Koruyucu duyu muayenesinde monofilaman kullanılabilir. Dolaşım testleri klinikle yorumlanır; diyabette damar kireçlenmesi ayak bileği ölçümlerini olduğundan yüksek gösterebilir. Bu nedenle görünüşte iyi bir ölçüm bütün dolaşım sorunlarını kesin olarak dışlamaz. [3]

Yaranın yeri, alanı, derinliği, enfeksiyon bulguları ve kanlanması kaydedilir. Derin yaralarda kemik enfeksiyonu araştırılabilir; görüntüleme veya uygun doku örneği gerekebilir. Ateşin olmaması enfeksiyonu tek başına dışlamaz. Yara değerlendirmesiyle birlikte beslenme, böbrek işlevi, glukoz kontrolü ve bakımın evde uygulanabilirliği de gözden geçirilir. [2]

İki ayak incelenmelidir. [3]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Yük azaltma, uygun yara bakımı, enfeksiyonun tedavisi ve gerekli hastada kanlanmanın iyileştirilmesi birlikte ele alınır. Basınca bağlı taban yaralarında uzman tarafından seçilen yük azaltıcı cihazlar kullanılabilir. Enfeksiyonun ağırlığı cerrahi ve antibiyotik gereksinimini belirler. Derin enfeksiyon veya ciddi dolaşım bozukluğu varken yalnız krem ya da pansumanla yetinmek güvenli değildir. [2]

Evde ayaklar her gün, taban ve parmak araları dahil kontrol edilmelidir. Görmekte zorlanan kişi ayna veya bir yakının yardımını kullanabilir. Ayaklar uygun sıcaklıkta suyla yıkanıp kurulanmalı; uzun süre suda bekletilmemelidir. Çıplak ayakla dolaşmamak ve ayakkabı içini kontrol etmek küçük travmaları önlemeye yardımcı olur. [1]

İZLEM VE ÖZEL GRUPLAR

Nasırı kesmek veya kimyasal nasır giderici kullanmak yaralanmaya yol açabilir; bakım eğitimli ekipçe planlanmalıdır. Ayakkabının ayağa uygunluğu, tırnak bakımı ve kişinin kendi ayağına ulaşabilmesi görüşülmelidir. Görme, hareket veya bilişsel güçlüğü olan kişide bakım verenin katılımı önemlidir. Koruyucu önerilerin yalnız anlatılması değil uygulanabildiğinin anlaşılması gerekir. [1]

Yarası iyileşen kişilerde tekrar ülser oluşumunu önleyen uzun süreli takip sürdürülür. Kontrol sıklığı risk düzeyine göre değişir. Yeni ayakkabı veya yük azaltıcı cihazın kullanımı da takipte değerlendirilir; cihazın reçete edilmiş olması, doğru ve düzenli kullanıldığını tek başına göstermez. [2]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Yeni yara, renk değişikliği, sıcak şiş ayak veya enfeksiyon belirtisi gecikmeden sağlık ekibine bildirilmelidir. Siyahlaşma, kötü kokulu yara veya iyileşmeyen lezyon bekletilmemelidir. Ağrının az olması başvuruyu erteleme nedeni değildir. [1] Enfekte ayağa genel durum bozukluğu eşlik ediyorsa acil servise başvurulmalıdır; rutin randevu beklenmez. [3]