DİZARTRİ

ANİ DEĞİŞİKLİKTE BEKLEMEYİN

Yeni başlayan konuşma bozulması, özellikle yüzde kayma veya kolları kaldırmada güçlükle birlikteyse inme belirtisi olabilir. Türkiye’de 112’yi arayın; kendiniz araç kullanmayın ve belirtilerin geçmesini beklemeyin. Yavaş gelişen veya giderek artan konuşma değişiklikleri de hekim değerlendirmesi gerektirir. Konuşmadaki değişikliği yalnız yorgunluğa veya yaşlanmaya bağlamak uygun değildir. [2]

Dizartri; inme, beyin yaralanması ve bazı ilerleyici sinir sistemi hastalıklarıyla ilişkili olabilir. Bazı ilaçlar da konuşmayı etkileyebilir. Nedeni değerlendirmek, terapi planından ayrılamaz. Kişi kullandığı ilaçları ve belirtilerin başlangıcını sağlık profesyoneline bildirmelidir; kendi kendine ilaç değişikliği yapılmamalıdır. Ses şiddeti, anlaşılabilirlik veya konuşma hızındaki değişiklikler günlük iletişimde farklı güçlükler yaratabilir. [2]

ERİŞKİNDE DİL BOZUKLUĞUNDAN FARKI

Afazi dilin anlaşılması ve ifade edilmesiyle, konuşma apraksisi ise hareketlerin planlanmasıyla ilişkilidir. Dizartride temel sorun konuşma hareketlerinin yürütülmesidir. Ancak bu durumlar aynı kişide birlikte bulunabilir. Konuşmanın anlaşılmaması, kişinin söyleneni anlamadığı veya karar veremediği sonucunu doğurmaz. Ayırıcı değerlendirmede dil, bilişsel iletişim ve gerektiğinde yutma işlevi de gözden geçirilir. Basit bir karşılaştırma tablosu tek başına tanı koydurmaz. [1]

Profesyonel değerlendirme konuşmanın duyulan özelliklerini, ilgili motor bulguları ve günlük iletişimin yeterliliğini birlikte ele alır. Kullanılan diller ve kişinin önceki konuşma özellikleri önemlidir. Şive veya aksan farklılığı bozukluk olarak değerlendirilmemelidir. Bulgular hekim, dil ve konuşma terapisti ve gerektiğinde diğer rehabilitasyon profesyonelleri arasında paylaşılır. Tedavi hedefi, yalnız belirli sesleri düzeltmek değil, kişinin iletişim katılımını desteklemektir. [1]

İLETİŞİMİ KOLAYLAŞTIRAN DÜZENLEMELER

Arka plan gürültüsünü azaltmak, dinleyicinin dikkatini çekmek ve yüz yüze konuşmak yararlı olabilir. Kısa cümleler, duraklamalar, anahtar sözcükleri yazmak veya jest kullanmak seçenekler arasındadır. Bunlar herkes için aynı etkiyi göstermeyebilir; kişinin hangi durumda daha anlaşılır olduğunu gözlemek önemlidir. Yorgunluk konuşmayı zorlaştırıyorsa ara vermek düşünülebilir. Anlaşılıp anlaşılmadığını sormak, iletişimdeki belirsizliği azaltabilir. [3]

KLİNİK HIZLI BAŞVURU KARTI

Dinleyici, anlamadığı kısmı açıkça belirtmeli ve anlamış gibi davranmamalıdır. İyi aydınlatma ve görsel ipuçlarına erişim iletişimi destekleyebilir. Kişinin mesajını tamamlaması için zaman tanımak önemlidir. Her cümleyi onun yerine bitirmek, ne söylemek istediğine ilişkin yanlış varsayımlar yaratabilir. İletişim iki kişilik bir süreçtir; bütün sorumluluk konuşması etkilenen kişiye yüklenmemelidir. [4]

Hedefler altta yatan hastalığa ve belirtilerin ağırlığına göre değişir. Bazı kişilerde konuşma becerileri üzerinde çalışılırken bazı durumlarda başka iletişim yollarının kullanılması öne çıkar. Terapiye rağmen ilerleyici hastalık konuşmayı daha fazla etkileyebilir. Bu, desteğin anlamsız olduğu anlamına gelmez; hedef, kişinin mesajını iletebilmesini ve günlük katılımını koruyacak biçimde yeniden düzenlenebilir. [2]

Dinleyici hangi sözcüğün anlaşılmadığını söyleyebilir; bütün mesajı tekrar istemek yerine anlaşılmayan bölüme dönülebilir. Yazı veya başka bir işaret kullanılması konuşmanın başarısızlığı olarak görülmemelidir. Amaç yalnız ses üretimi değil, iki tarafın aynı mesajı anladığından emin olmasıdır. [4]