DOĞUM BRAKİYAL PLEKSUS YARALANMASI
ÖZET
Doğum brakiyal pleksus yaralanması, boyundan kola uzanan sinir ağının etkilenmesiyle ortaya çıkan güçsüzlük ve hareket kaybıdır. Omuz, dirsek, el bileği veya parmaklar farklı derecelerde etkilenebilir. Erb paralizisi üst sinirlerin tutulduğu bir alt tiptir; bütün doğum pleksus yaralanmalarının aynı yaygınlıkta olduğu düşünülmemelidir.
Bir kolun diğerine göre az hareket etmesi doğumdan sonra fark edilebilir. Zor doğum ve bazı risk etkenleriyle ilişki vardır, ancak belirgin risk olmaması veya sezaryenle doğum bu yaralanmayı dışlamaz. Sinirde geçici iletim bozukluğu ile kopma ya da kök ayrılması aynı iyileşme potansiyeline sahip değildir.
İlk ay içindeki seri muayeneler iyileşmenin değerlendirilmesi için önemlidir. Bir aylıkken üst ekstremite hareketlerinin herhangi birinde düzelme tamamlanmamışsa multidisipliner pleksus ekibine hemen sevk gerekir. Bu sevk ameliyat kararı demek değildir; uygun izlem, tedavi ve olası cerrahi değerlendirmeyi geciktirmemeyi amaçlar.
Kolun az hareket etmesi yalnız sinir hasarına bağlı olmayabilir. Klavikula veya humerus kırığı ağrı nedeniyle benzer görünüm yaratabilir; enfeksiyon da düşünülmelidir. Muayenede aktif ve pasif hareketler, refleksler ve solunum değerlendirilir. Horner bulguları veya diyafram felci daha ağır kök yaralanmasını düşündürür.
Fizik tedavi ve eklem hareket açıklığının korunması bakımın önemli parçalarıdır. Aileye egzersizler hekim veya terapist tarafından öğretilmelidir. Sinir cerrahisi seçilmiş olgularda uygulanır ve tam normal işlevi garanti etmez; iyileşme yavaş olabilir ve ameliyat sonrası rehabilitasyon da gerekebilir.
Okul çağı ve ergenlik dönemindeki çocukları inceleyen bir çalışma, yaşam kalitesinin yalnız fizik muayene bulgularıyla açıklanamadığını göstermiştir. Ağrı, duygusal işlev ve aile ya da arkadaş ilişkileriyle önemli bağlantılar bulunmuştur. Kesitsel tasarım, herhangi bir tedavinin yaşam kalitesini artırdığını kanıtlamaz.
Sinir transferi sonrası iki merkezin sonuçlarını karşılaştıran küçük bir seri, koordineli cerrah ve terapist iletişimi olan bakımda daha iyi omuz dış rotasyonu bildirmiştir. Ancak randomizasyon ve körleme yoktur. Hasta seçimi ve merkez farklılıkları sonucu etkileyebileceğinden bulgu tek başına kesin tedavi üstünlüğü sayılmaz.
- Doğum pleksus yaralanması
- Erb paralizisi
- Multidisipliner izlem
GENEL OKUYUCU
GENEL BAKIŞ VE KAPSAM
Brakiyal pleksus omuzdan parmaklara hareket ve duyu sağlar. Yaralanma geçici iletim bozukluğu, sinirde skar, kopma veya omurilikten kök ayrılması biçiminde olabilir; benzer güçsüzlük bu farklı anatomik hasarları gizleyebilir.
BELİRTİLER VE GÜNLÜK YAŞAM
Omuz hareketi, dirsek bükme, el bileği ve parmak hareketleri etkilenebilir. Etkilenen kol diğerinden farklı kullanılabilir. İyileşme ve büyüme sırasında eklem sertliği veya kas gelişiminde farklılık ortaya çıkabileceğinden yalnız ilk günkü görünüm izlem için yeterli değildir.
NE ZAMAN YARDIM ALINMALI?
Bir kolda belirgin hareket azlığı saptandığında erken uzman değerlendirmesi planlanmalıdır. Aile muayene ve terapiye erişim konusunda desteklenmeli; kolun kendiliğinden düzeleceği varsayımıyla ilk değerlendirme ertelenmemelidir.
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
Doğum şekli, alet kullanımı, omuz distosisi, doğum ağırlığı ve klavikula ya da humerus kırığı kaydedilir. Hangi eklemlerde aktif hareket bulunduğu ve zaman içindeki değişim sevk bilgilerine eklenir; kayıtların toplanması sevki geciktirmemelidir.
FİZİK MUAYENE
Üst pleksus tutulumunda omuz iç rotasyonda ve kol gövdeye yakın olabilir; Moro asimetrisi eşlik edebilir. Alt tutulumda el-bilek güçsüzlüğü ön plandadır. Tüm pleksusun ağır etkilenmesinde kol gevşek, refleksler azalmış ve hareket çok sınırlı olabilir.
Karşı kolla simetri ve gelişim basamakları, yalnız tek bir kasın gücünden ayrı olarak izlenir.
AYIRICI TANI
Klavikula veya humerus kırığı ağrı nedeniyle psödoparezi yapabilir. Kemik, eklem ya da yumuşak doku enfeksiyonu da hareketi azaltabilir. Atipik bulgularda merkezi sinir sistemi ve diğer nöromüsküler nedenler değerlendirilir.
TANISAL YAKLAŞIM
TANI VE TESTLERİN SINIRLARI
Tanı ve seyir fizik-nörolojik muayeneyle değerlendirilir. Gerektiğinde pleksus veya servikal MR, kırık için grafi, diyafram ya da omuz için ultrason seçilebilir. Testler klinik soruya göre istenir; doğum dışı travmaya ait test yaklaşımı otomatik yenidoğana aktarılmaz.
TEDAVİ
TEDAVİ VE GÜVENLİK
Aileye eklem hareketini koruyacak egzersizler hekim veya terapist tarafından öğretilir. Cerrahi gerektiğinde sinir grefti veya transferi seçenek olabilir; tam normal işlev garantisi yoktur.
2026 tarihli iki merkez karşılaştırması koordineli cerrah-terapist iletişimiyle daha iyi dış rotasyon arasında ilişki bulmuştur. Ancak küçük, körlenmemiş retrospektif tasarım nedensel üstünlüğü kanıtlamaz; belirli ameliyat sonrası bulgular bütün tedavi biçimlerine genellenmez.
İZLEM VE ÖNERİLER
Bir aylıkken herhangi bir üst ekstremite hareketinde iyileşme tamamlanmamışsa hemen multidisipliner ekibe sevk edilir. Erken sevk, otomatik cerrahi anlamına gelmez.
Uzun dönemde yalnız hareket açıklığına odaklanılmamalıdır. 8–18 yaş grubundaki kesitsel çalışmada ağrı ve psikososyal etkenler yaşam kalitesiyle ilişkili bulunmuştur; çalışmanın bulguları bir psikososyal müdahalenin etkinliğini test etmez.
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ACİL UYARILAR VE SEVK
Kol güçsüzlüğüne solunum sıkıntısı eşlik ederse frenik sinir ve diyafram etkilenmesi değerlendirilir; destek gerektiren solunum sorunu rutin kol kontrolünü beklemez.
Horner bulguları veya diyafram felci ağır kök yaralanmasını düşündürür; uzman değerlendirmesi gerekir.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- The evaluation and management of neonatal brachial plexus palsy ↗
Canadian Paediatric Society · Kaynak tarihi: 2021-12-03 · Erişim: 2026-10-29
- Erb’s Palsy (Brachial Plexus Birth Palsy) ↗
American Academy of Orthopaedic Surgeons · Erişim: 2026-10-29
- Children’s Health-Related Quality of Life After Brachial Plexus Birth Injury ↗
JAMA Network Open · Kaynak tarihi: 2026-05-01 · Erişim: 2026-10-29
- Multidisciplinary rehabilitation network enhances outcomes after nerve transfer in brachial plexus birth injury ↗
Child’s Nervous System · Kaynak tarihi: 2026-03-17 · Erişim: 2026-10-29
- Brachial Plexus Injuries: Symptoms, Types & Treatments ↗
Children’s Hospital of Philadelphia · Kaynak tarihi: 2026-04-17 · Erişim: 2026-10-29
17 Nisan 2026 incelemesi; doğumla ilişkili alt grup esas alındı.
- Birth Injuries ↗
Merck Manual Professional · Erişim: 2026-10-29
Şubat 2025 tam inceleme; gün belirtilmiyor.
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 2 ARAŞTIRMA
2 doğrudan ilgili çalışma/rehber seçildi; sayı kotası veya sistematik derleme iddiası yoktur. Erişim sınırları kanıt kaydında tutuldu; hekim değerlendirmesi beklenmektedir.
01 · DOĞUM PLEKSUS YARALANMASI SONRASI ÇOCUKLUK YAŞAM KALİTESİ
Children’s Health-Related Quality of Life After Brachial Plexus Birth Injury
Andrea S. Bauer ve ark. · JAMA Network Open · 2026
Çalışma türü: Çok merkezli kesitsel çalışma
Kapsam: Dört Kuzey Amerika merkezinde 8–18 yaşlarında 207 çocuk;156 üst,51 global tutulum.
ÖZET
Psikososyal etkenler ve ağrı, yaşam kalitesiyle fizik muayene parametrelerinden daha güçlü ilişkiliydi.
Kesitsel ilişki nedensellik veya tedavi etkisi değildir; bölgesel seçilmiş örneklem.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 42065889 · DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2026.10237
02 · SİNİR TRANSFERİ SONRASI KOORDİNELİ REHABİLİTASYON
Multidisciplinary rehabilitation network enhances outcomes after nerve transfer in brachial plexus birth injury
Alejandro J. Friedman ve ark. · Child’s Nervous System · 2026
Çalışma türü: İki merkezli geriye dönük kohort
Kapsam: 29 transferden eşzamanlı tendon transferli dört olgu çıkarıldı;11 ve 14 kişilik gruplar.
ÖZET
AMS≥6 dış rotasyon düzelmesi koordineli merkezde %72,7, diğerinde %14,3 bulundu.
Küçük örneklem, randomizasyon ve körleme yok; seçim ve gözlemci yanlılığı olasıdır.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 41843156 · DOI: 10.1007/s00381-026-07216-w
Eğitim amaçlı taslaktır; kişisel tanı, tedavi veya acil yardım hizmetinin yerine geçmez. Klinik uzman incelemesi ve kullanıcı onayı beklenmektedir.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.