DOĞUM SONRASI PSİKOZ

ACİL BİR RUH SAĞLIĞI TABLOSU

Psikoz şüphesi aynı gün acil değerlendirme gerektirir. Kendine veya bebeğe zarar riski, ağır ajitasyon ya da güvenli bakımın sağlanamaması halinde Türkiye’de 112 aranmalıdır. Kişinin yalnız kalmaması ve bebeğin güvenilir bir yetişkinin bakımında tutulması gerekir. Yardım istemek için kişinin kendi başına hastalığı kabul etmesini beklemek güvenli değildir. Uygun tedaviyle iyileşme mümkündür; erken yardım hem ebeveyni hem bebeği korur. [1]

KİMLERDE RİSK ARTAR?

Daha önce doğum sonrası psikoz geçirme, bipolar bozukluk ve özellikle bazı ağır duygudurum hastalıkları riski yükseltir. Yakın ailede benzer hastalık bulunması da önem taşır. Bununla birlikte daha önce ruhsal hastalık tanısı olmayan kişilerde de ortaya çıkabilir. Geçmiş öyküyü gebelik izleminde paylaşmak damgalama için değil, doğum çevresindeki bakımın önceden planlanması içindir. İlaç kullanıyorsa kişi gebelik veya emzirme nedeniyle kendi başına tedaviyi kesmemelidir; değişiklik uzmanla yapılır. [2]

Yüksek riskli gebelikte kadın doğum ve ruh sağlığı ekipleri birlikte yazılı plan oluşturabilir. Plan doğumdan sonra kimin izleyeceğini, erken uyarı belirtilerini, gece ve hafta sonu aranacak birimi ve evde yardım düzenini içermelidir. Uyku kaybı özellikle önemlidir; beslenme ve bebek bakımı düzeni annenin tedavisi ve dinlenmesiyle birlikte ele alınır. Bebek beslenmesine ilişkin kararlar suçluluk yaratmadan, klinik durum ve tercih dikkate alınarak verilmelidir. [2]

DEĞERLENDİRME VE TEDAVİ

Acil görüşmede yalnız kişinin söyledikleri değil, yakınlarının fark ettiği davranış değişiklikleri de değerlendirilir. Ne kadar uyuduğu, alışılmadık inanışları, konuşmasının ve hareketlerinin değişimi, kullandığı ilaçlar ve önceki hastalıkları açıklanmalıdır. Hastane tedavisi çoğu zaman gerekir. Uygun hizmet varsa anne ve bebeğin birlikte bakım alabildiği birimler tercih edilebilir; genel psikiyatri servisinde yatış gerektiğinde bebekle güvenli temas ve bakım ayrıca planlanır. Tedavide uzman tarafından seçilen antipsikotik veya duygudurum düzenleyici ilaçlar kullanılabilir; bazı ağır durumlarda elektrokonvülsif tedavi değerlendirilebilir. [3]

Tablo: [3]

TABURCULUK VE AİLE DESTEĞİ

İyileşme yalnız akut belirtilerin yatışması değildir; güvenin yeniden kurulması, bebek bakımına kademeli dönüş ve ev düzeninin desteklenmesi zaman alabilir. Yakınların da korku, yorgunluk ve belirsizlik yaşayabileceği kabul edilmelidir. Aile, hangi belirtide yeniden yardım isteyeceğini ve bakım ekibine nasıl ulaşacağını bilmelidir. Kontrollerin aksatılmaması, tedavi değişikliklerinin birlikte yapılması ve gelecekteki gebelik için önceden danışmanlık alınması önemlidir. [2]

Tanı yalnız tek bir davranışa dayanmaz. Ruhsal değerlendirmeye bedensel muayene ve gerektiğinde başka hastalıkları dışlamak için tetkikler eşlik edebilir. Taşkınlık, depresyon ve psikozun hangi sırayla geliştiği, önceki dönemlerin bulunup bulunmadığı uzun dönem tanıyı etkiler. Bipolar hastalığa eşlik eden psikoz başka psikiyatrik tablolarla karışabilir; bu nedenle akut güvenlik sağlandıktan sonra da izlem sürmelidir. [4]

AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği akıl kartında sunulmuştur.

AKIL KARTI — HASTA İÇİN HATIRLATMA

Yeni başlayan psikoz belirtileri bekletilmez. Kişinin içgörüsünün olmaması hastalığın parçası olabilir. Anne ve bebeğin güvenliği birlikte korunur; acil değerlendirme, uzman tedavisi ve aile desteği iyileşmenin temelidir. [3]