İçeriğe geç
Madde metnine geç
HASTALIK

DOMİNANT OPTİK ATROFİ

ÖZET

Dominant optik atrofi, çoğunlukla çocuklukta fark edilen, iki gözde sinsi görme azalmasına yol açan kalıtsal bir optik sinir hastalığıdır. Bu maddede özellikle OPA1 ile ilişkili biçim ele alınır. OPA1 proteini mitokondrinin yapısının, enerji üretiminin ve genetik materyalinin korunmasına katkı sağlar. İşlev bozukluğu, yüksek enerji gereksinimi olan retina ganglion hücrelerini ve optik sinir uzantılarını etkileyebilir.

Görme keskinliği ve renk ayırt etme azalabilir; görme alanında merkezi ya da kör noktayla ilişkili kayıplar görülebilir. Aynı ailedeki kişiler arasında bile etkilenmenin derecesi farklıdır. Bazı kişilerde bulgular çok hafifken başkalarında belirgin görme kaybı vardır. Disk solukluğu ve OCT’de sinir lifi ya da ganglion hücre tabakası incelmesi tanısal değerlendirmeyi destekler, fakat tek bir bulgu bütün tabloyu açıklamaz.

Öyküde başlangıç yaşı, zaman içindeki değişim ve aile bireylerinin görme sorunları birlikte ele alınır. Tanısal yaklaşım, yalnız kalıtsal bir hastalık aramaktan ibaret değildir: kompresif, inflamatuvar, toksik, metabolik ve glokomatöz optik nöropatiler de ayırt edilmelidir. Genetik inceleme, göz muayenesi ve gerektiğinde diğer tetkiklerle birlikte yorumlanır. Bu ayrım, başka bir nedene bağlı görme kaybının yanlışlıkla kalıtsal atrofiye bağlanmasını önler.

İzlemde görmenin yanı sıra işitme ve nörolojik yakınmalar da sorgulanır. Takip aralığı yaşa, görme kaybının ağırlığına, ilerleme biçimine ve bireyin ihtiyaçlarına göre düzenlenir. Okul veya iş yaşamındaki gereksinimler göz hekimi, aile ve ilgili mesleklerle birlikte değerlendirilir. Başlangıçtaki seyir bilinmiyorsa düzenli değerlendirmeler, kişiye özgü değişimin anlaşılmasına yardımcı olur.

İdebenonla yapılan küçük, kontrolsüz bir çalışmada görme ölçümlerinde sınırlı değişiklikler bildirilmiştir; ancak bunların ilaç etkisi, plasebo etkisi veya doğal seyirden kaynaklanıp kaynaklanmadığı kesinleştirilememiştir. Bu nedenle araştırma sonucu, kanıtlanmış ve herkese uygulanacak bir tedavi vaadi olarak sunulmamalıdır.

Kaynaklar:[1][2][4][3][5]
ANAHTAR KELİMELER
  • dominant optik atrofi
  • OPA1
  • retina ganglion hücresi
  • OCT
  • genetik inceleme
Son güncelleme tarihi:

GENEL OKUYUCU

GENEL BAKIŞ VE KAPSAM

OPA1 ilişkili hastalık, değişken ağırlıkta retinal ganglion hücresi kaybıyla seyredebilir. Güncel araştırmalar, dejenerasyon yanında gelişimsel bileşenin de önemini ve yavaş değişen fenotipte güvenilir klinik sonlanım seçmenin güçlüğünü tartışmaktadır.

Kaynaklar:[7]

BELİRTİLER VE GÜNLÜK YAŞAM

Çocuklukta başlayan görme ve renk görme azalması, temporal veya yaygın disk solukluğu görülebilir. Bazı hastalarda işitme kaybı, ataksi, pitoz ya da göz hareketlerinde kısıtlılık eşlik eder; bunlar yalnız gözle sınırlı bir tablodan daha geniş değerlendirme gerektirir.

Kaynaklar:[2]

NE ZAMAN YARDIM ALINMALI?

Ani görme kaybı, yeni perde veya gölge hissi ve ağrılı göz, bilinen atrofiye bağlanarak bekletilmemelidir. Bu belirtiler acil göz değerlendirmesi gerektirebilir.

Kaynaklar:[8]

SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM

ANAMNEZ

Yakınmaların ne zaman başladığı ve nasıl ilerlediği, mümkünse aile bireylerinden alınan bilgilerle doğrulanır. Benzer görme sorunu bulunan yakınlar, işitme kaybı ve periferik nöropati belirtileri kaydedilir.

Kaynaklar:[4]

FİZİK MUAYENE

Görme keskinliği, renk görme, alan ve optik disk görünümü değerlendirilir. OCT’de sinir lifi ve ganglion hücresi tabakası incelmesi araştırılır. Hafif fenotipte belirgin disk anormalliği bulunmayabileceği unutulmamalıdır.

Kaynaklar:[2]

AYIRICI TANI

Normal basınçlı glokom optik disk çukurlaşmasıyla benzerlik gösterebilir. LHON, toksik-besinsel nöropatiler ve kompresif lezyonlar ayrıca düşünülür. Klinik bağlam, gerektiğinde görüntüleme, biyokimya ve genetik inceleme ile ayrım yapılır.

Kaynaklar:[4]

TANISAL YAKLAŞIM

TANI VE TESTLERİN SINIRLARI

OPA1 ilişkili biçim otozomal dominant aktarılır; yeni gelişen varyantlar nedeniyle aile öyküsü bulunmayabilir. Bazı varyant taşıyıcılarında belirgin hastalık oluşmaz. Bu nedenle genetik sonuçların aileye aktarımı, değişken belirtiler ve penetrans dikkate alınarak yapılmalıdır.

Kaynaklar:[1]

TEDAVİ

TEDAVİ VE GÜVENLİK

2023 faz 2 idebenon çalışması tek merkezli ve kontrolsüzdü; rutin etkinliği kanıtlamaz. Kullanım düşünülüyorsa yarar belirsizliği ve güvenlik, nöro-oftalmoloji uzmanıyla bireysel olarak değerlendirilmelidir.

OPA1 haployetersizliğine yönelik antisens yaklaşımlar insan güvenlik değerlendirmesine ulaşmıştır. Güvenlik araştırmasında olmak, etkinliğin kanıtlandığı veya tedavinin rutin kullanıma hazır olduğu anlamına gelmez.

Kaynaklar:[5][7]

İZLEM VE ÖNERİLER

2021 PNDS, seyir bilinmiyorsa ilk yıllarda yıllık izlemle kişisel ilerlemenin belirlenmesini önerir; sonrasında aralık yaş ve ihtiyaca göre uyarlanır. Görme ve kırma kusuru değerlendirmesi yanında yeni göz dışı bulgular ve okul/iş desteği gözden geçirilir.

Kaynaklar:[3]

ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ

ACİL UYARILAR VE SEVK

Yeni ani görme kaybı veya ağrılı göz acil değerlendirilir.

İşitme ya da nörolojik belirtiler varsa kulak burun boğaz ve nöroloji değerlendirmesi koordine edilir; bakım yalnız görme ölçümüyle sınırlandırılmaz.

Kaynaklar:[8][3]

KAYNAKLAR

Kaynakları görüntülemek için tıklayın
  1. Optic atrophy type 1 ↗

    MedlinePlus Genetics · Kaynak tarihi: 2017-08-01 · Erişim: 2026-10-28

  2. Optic Atrophy 1 ↗

    University of Arizona · Erişim: 2026-10-28

  3. Atrophie Optique Dominante OPA1 — PNDS ↗

    Centre de Référence Neurogénétique / CARAMMEL · Kaynak tarihi: 2021-07 · Erişim: 2026-10-28

  4. Dominant optic atrophy ↗

    Orphanet Journal of Rare Diseases · Kaynak tarihi: 2012-07-09 · Erişim: 2026-10-28

  5. Idebenone Treatment in Patients with OPA1-Dominant Optic Atrophy: A Prospective Phase 2 Trial ↗

    Neuroophthalmology · Kaynak tarihi: 2023-09-14 · Erişim: 2026-10-28

  6. The prevalence and natural history of dominant optic atrophy due to OPA1 mutations ↗

    Ophthalmology · Kaynak tarihi: 2010-04-24 · Erişim: 2026-10-28

  7. Targeting the OPA1 pathway in Autosomal Dominant Optic Atrophy (ADOA): 25 years from gene discovery to therapeutic strategy ↗

    Expert Opinion on Therapeutic Targets · Kaynak tarihi: 2026-05-12 · Erişim: 2026-10-28

  8. Eye emergencies ↗

    Oxford University Hospitals · Erişim: 2026-10-28

KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 2 ARAŞTIRMA

2 doğrudan ilgili çalışma/rehber seçildi; sayı kotası veya sistematik derleme iddiası yoktur. Erişim sınırları kanıt kaydında tutuldu; hekim değerlendirmesi beklenmektedir.

01 · OPA1 DOMİNANT OPTİK ATROFİSİNDE PROSPEKTİF İDEBENON FAZ 2 ÇALIŞMASI

Idebenone Treatment in Patients with OPA1-Dominant Optic Atrophy: A Prospective Phase 2 Trial

Valentin K, Georgi T, Riedl R ve ark. · Neuroophthalmology · 2023

Çalışma türü: Tek merkezli, kontrol grubu olmayan prospektif faz 2 çalışma.

Kapsam: Genetik olarak doğrulanmış 16 hasta; 12 ay izlem.

ÖZET

Görme keskinliğindeki en iyi toparlanmada küçük artış ve yaşam kalitesinde iyileşme bildirildi.

Küçük örneklem, körlenmemiş değerlendirme ve kontrolsüz tasarım; nedensel ilaç etkisi gösterilemez.

02 · OPA1 DOMİNANT OPTİK ATROFİSİNİN PREVALANSI VE DOĞAL SEYRİ

The prevalence and natural history of dominant optic atrophy due to OPA1 mutations

Yu-Wai-Man P, Griffiths PG, Burke A ve ark. · Ophthalmology · 2010

Çalışma türü: Bölgesel epidemiyolojik ve doğal seyir incelemesi.

Kapsam: Longitudinal görme verisi olan 43 OPA1 pozitif hasta; ortalama 18 yıl takip.

ÖZET

Görme keskinliği 29 kişide kötüleşti; ilerleme hızı belirgin değişkenlik gösterdi.

Gözlemsel ve bölgesel veri; grup ortalaması tek kişinin gelecekteki görmesini öngörmez.

Eğitim amaçlı taslaktır; kişisel tanı, tedavi veya acil yardım hizmetinin yerine geçmez. Klinik uzman incelemesi ve kullanıcı onayı beklenmektedir.

BU MADDEYİ GELİŞTİRİN

Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.

Bildirimler yönetici değerlendirmesine alınır. Bildirim sayısı tek başına içerik değişikliği veya silme kararı oluşturmaz.

Türkçe Sağlık Ansiklopedisi

AYRIVON © YAZILIM tarafından geliştirilmiştir.