DONUK OMUZ (ADEZİV KAPSÜLİT)

GENEL BAKIŞ

Donuk omuz, diğer adıyla adeziv kapsülit, omuz eklemini çevreleyen kapsülün kalınlaşıp sıkılaşmasıyla ağrı ve hareket kısıtlılığı gelişmesidir. Kol yalnız kişinin kendi çabasıyla değil, muayene eden kişi hareket ettirdiğinde de sınırlıdır. Giyinmek, saç yıkamak veya eli sırta götürmek zorlaşabilir. Hastalık çoğunlukla zamanla düzelir, fakat süreç aylar veya yıllar sürebilir; hızlı ve kesin iyileşme vaadi gerçekçi değildir. [1]

BELİRTİLER, NEDENLER VE RİSKLER

Başlangıçta ağrı, özellikle gece ağrısı ön planda olabilir. Daha sonra ağrı kısmen azalırken sertlik belirginleşebilir; ilerleyen dönemde hareket yavaşça geri gelir. Bu evreler herkes için aynı takvimde ilerlemez. Hareket açıklığındaki küçük kazanımlar, iyileşmenin yalnız ağrı puanıyla ölçülmemesi gerektiğini gösterir. [2]

Diyabet ve tiroit hastalıklarıyla ilişki vardır. Omuz yaralanması, ameliyat veya uzun hareketsizlik sonrasında da gelişebilir; bazen belirgin neden bulunamaz. Orta yaş grubunda daha sık görülse de yalnız yaşa bakılarak tanı konmaz. Diyabeti olan kişilerde tutukluk daha uzun sürebilir ve eşlik eden hastalığın bakımının sürdürülmesi önemlidir. [1]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Kızarık, sıcak ve belirgin şiş omuz; ciddi yaralanma sonrası başlayan ağrı veya aniden çok şiddetlenen yakınma donuk omuz varsayımıyla evde izlenmemelidir. Hızlı tıbbi değerlendirme gerekir. Uykuyu ve günlük işleri ciddi biçimde bozan ya da özbakımla düzelmeyen ağrı için de yeniden başvurulmalıdır. Tanı daha önce konmuş olsa bile yeni tablo aynı hastalığa otomatik bağlanmaz. [4]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Tanı çoğunlukla yakınmaların gelişimi ve omuz muayenesiyle konur. Aktif ve pasif hareketlerin benzer biçimde sınırlanması önemlidir. Özellikle dışa döndürme hareketi değerlendirilir. Ağrı nedeniyle kolunu kaldırmak istemeyen kişiyle eklem kapsülü gerçekten kısıtlanmış kişi arasında ayrım yapılmalıdır. Bu ayrım rehabilitasyon hedeflerini de değiştirir. [1,5]

Omuz osteoartriti benzer sertlik yapabilir. Röntgen, başka eklem veya kemik sorunlarını dışlamak için istenebilir; donuk omuzda çoğu zaman belirgin açıklayıcı değişiklik göstermez. MR veya ultrason her kişide zorunlu değildir; tendon yırtığı gibi ek bir neden düşünüldüğünde yararlı olabilir. Görüntüleme sonucu muayenenin yerine geçirilmemelidir. [1,3]

Tablo tanı koydurmaz; muayenede yanıtlanacak soruları düzenler. [1,3,4]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Amaç ağrıyı kontrol ederek hareketin korunmasını ve zamanla geri kazanılmasını sağlamaktır. Uygun ağrı kesiciler ve seçilmiş hastalarda steroid enjeksiyonu kullanılabilir. Omuzu tamamen hareketsiz bırakmak uygun değildir; buna karşılık şiddetli ağrıya rağmen zorlayıcı germe veya ağır spor aleti kullanımı yakınmaları artırabilir. Egzersizler nazik ve kişiye uyarlanmış olmalıdır. [2]

Fizyoterapi hareket açıklığı, germe ve daha sonra güçlendirme üzerinde çalışır. Dirençli olgularda hidrodilatasyon gibi girişimler veya nadiren cerrahi seçenekler uzmanla tartışılabilir. Bu yöntemlerin yararları, riskleri ve alternatifleri birlikte değerlendirilir. Bir işlemin ağrıyı azaltması, hareketin hemen tamamen geri geleceği anlamına gelmez. [3]

İZLEM, KORUNMA VE ÖZEL GRUPLAR

Ev programının nasıl uygulanacağı, hangi rahatsızlığın kabul edilebilir olduğu ve ne zaman azaltılacağı açıklanmalıdır. Küçük ve düzenli uygulamalar, aralıklı aşırı zorlamadan daha sürdürülebilir olabilir. Takipte uyku, giyinme, kişisel bakım ve hareket açıklığı karşılaştırılır. Diyabet kontrolleri sürdürülmeli; ameliyat veya yaralanma sonrası hareket planı ilgili ekibin koruma sınırlarına uygun olmalıdır. [2,3]

Giyinme, saç bakımı ve arkaya uzanma gibi günlük görevlerdeki değişiklikler izlem için somut ölçütlerdir. Hastanın en çok zorlandığı hareketi seçmek, tedavi hedefini anlaşılır hale getirir. İlerleme yavaş olduğunda programın toleransı ve uygulanabilirliği gözden geçirilir; hareketi zorla açma düşüncesiyle kontrolsüz müdahalelere başvurulmamalıdır. [3,4]

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.