EDİNİLMİŞ KONUŞMA APRAKSİSİ

BELİRTİLER NASIL ANLAŞILIR?

Sesleri bozarak söyleme, bir sözcüğü farklı denemelerde farklı biçimlerde üretme, doğru hareketi arar gibi görünme ve konuşma ritminde değişiklikler görülebilir. Uzun veya karmaşık sözcükler daha zor olabilir. Ancak bu özelliklerin herhangi biri tek başına tanı koydurmaz. Güçlük hafif olabileceği gibi kişinin konuşmayla iletişimini belirgin biçimde sınırlayabilir. Başka iletişim yollarının kullanılması gerekebilir. [1]

İnme, beyin yaralanması veya konuşmayla ilgili beyin bölgelerini etkileyen diğer hastalıklar nedenler arasında yer alır. Afazi ve dizartri eşlik edebilir. Bir kişinin bazen bir sözcüğü söyleyip başka zaman söyleyememesi, isteksiz davrandığını göstermez; konuşma hareketlerinin planlanmasındaki güçlükle ilişkili olabilir. Değerlendirme, belirtilerin örüntüsünü ve birlikte bulunan sorunları anlamak içindir. [1]

Ani başlayan konuşma veya dil değişikliği için acil damar olayı değerlendirmesi gerekir. Türkiye’de 112’yi arayın; “apraksi olabilir” düşüncesiyle beklemeyin. Önce akut neden değerlendirilir, rehabilitasyon daha sonra uygun bakım planı içinde düzenlenir. [5]

PROFESYONEL DEĞERLENDİRME

Dil ve konuşma terapisti konuşma örneklerini, seslerin üretimini ve ritmi değerlendirirken afazi veya dizartri gibi eşlik eden durumları da inceler. Ağır afazi, apraksi özelliklerini görünmez kılabilir; ağır apraksi de dil değerlendirmesini zorlaştırabilir. Bu nedenle tek bir kısa görevden geniş sonuç çıkarılmaz. Kişinin kullandığı diller ve kültürel özellikleri değerlendirmeye dahil edilir; gerektiğinde uygun tercüman desteği sağlanır. [2]

Terapi kişinin güçlü yanlarını, gereksinimlerini ve seçtiği iletişim hedeflerini temel alır. Ses üretimi ve konuşmanın anlaşılabilirliği üzerinde çalışılabilir; gerektiğinde destekleyici iletişim yöntemleri kullanılır. Alıştırmaların karmaşıklığı, geri bildirim biçimi ve çalışma düzeni değerlendirmeye göre seçilir. Herkes için geçerli tekrar sayısı veya kesin düzelme takvimi yoktur. Kişinin kendi yaşamında önemli bulduğu sözcük ve ifadeler hedef belirlemede değerlidir. [2]

KLİNİK HIZLI BAŞVURU KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki hızlı başvuru kartında sunulmuştur.

GÜNLÜK İLETİŞİMİ SÜRDÜRMEK

Bazı otomatik sosyal ifadeler, bilinçli olarak söylenmek istenen sözcüklerden daha kolay çıkabilir. Bu fark, kişinin sorunu olmadığını göstermez. Konuşmayı zorlamak ve artan hayal kırıklığı iletişimi daha güç hâle getirebilir. Jest, işaret etme, yüz ifadesi veya çizim gibi başka yolların kabul edilmesi, yalnız doğru söylenen sözcüklere odaklanmadan mesajın aktarılmasına alan açar. [4]

Günlük görüşmelerde kişinin söylemek istediği içeriğe önem verilmelidir. Anlatımın yavaş olması, iletişimden dışlanma gerekçesi olmamalıdır. Destekleyici etkinlikler kişinin yaşına ve ilgisine uygun seçilebilir. Yakınlar, hangi yöntemlerin yardımcı olduğunu gözleyip terapi ekibiyle paylaşabilir. Kendiliğinden çıkan bir sözle bilinçli tekrar arasındaki farkı anlamak, kişiye yönelik yanlış beklentileri azaltabilir. Bu gözlemler klinik değerlendirmeyi tamamlar; evde tanı koyma yöntemi değildir. [4]

Kişinin iletişim yöntemini seçmesine fırsat vermek önemlidir. Bir sözcüğü tekrar tekrar söylemesini istemeden önce bunun yardımcı olup olmadığı gözlenmelidir. Anlaşılmayan mesaj için başka bir yol açmak, kişinin konuşmaya katılmasını destekleyebilir ve görüşmenin yalnız düzeltme alıştırmasına dönüşmesini önleyebilir. [4]