EKZOKRİN PANKREAS YETMEZLİĞİ

BELİRTİLER VE NEDENLER

Şişkinlik, gaz, karında kramp veya rahatsızlık, kötü kokulu ve yağlı dışkı görülebilir. Kilo kaybı yalnız az yemekle açıklanmayabilir; alınan besinin yeterince kullanılamaması da rol oynar. Yağda çözünen vitamin eksiklikleri ve kemik sorunları ortaya çıkabilir. Belirtilerin şiddeti değişir; dışkının görünümüne bakarak kesin tanı konulamaz. [1]

Kronik veya akut pankreatit, pankreas kanseri, pankreas ya da üst sindirim sistemi ameliyatları ve kistik fibrozis başlıca nedenler arasındadır. Daha seyrek olarak diyabet, tedavi edilmemiş çölyak ve bazı inflamatuvar bağırsak hastalıklarıyla ilişkilidir. Bu nedenle hastalık adı konulduktan sonra “neden gelişti?” sorusu da yanıtlanmalıdır. [1]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Değerlendirme hastalık ve ameliyat öyküsü, ailede pankreas hastalığı, alkol-sigara kullanımı ve kilo değişimiyle başlar. Muayenede beslenme yetersizliği bulguları araştırılır. Kan testleri vitamin-mineral eksikliklerini gösterebilir; bunlar sindirim yetersizliğinin sonuçlarını anlamaya yardım eder. Nedeni bilinmeyen olgularda altta yatan hastalık için ek testler gerekir. [2]

Dışkı elastazı sık kullanılan bir incelemedir. Örnek katı veya yarı katı dışkıdan verilmelidir; örnek toplama talimatlarına uymak sonucun güvenilirliği açısından önemlidir. Düşük değer olası enzim yetersizliğini destekler fakat rapor, belirtiler ve risklerle birlikte yorumlanır. Bazı merkezlerde doğrudan pankreas işlevini inceleyen testler yapılabilse de bunlar her yerde uygulanmaz. [2]

Çölyak gibi bağırsak hastalıkları hem benzer yakınmalar yapabilir hem enzim yetersizliğiyle ilişkili olabilir. Bu birliktelikler dikkate alınmadan her şişkinliğe pankreas enzimi başlanması doğru bir tanısal yaklaşım değildir. [1,2]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Pankreas enzim replasman tedavisi, yemek ve ara öğünlerle birlikte kullanılır. Amaç enzimin besinle aynı zamanda ince bağırsağa ulaşarak sindirime yardım etmesidir. Kullanım zamanı, ürün ve miktar hastaya göre hekim tarafından düzenlenir; reçete edilen planın nasıl uygulanacağı açıkça öğrenilmelidir. [3]

Tedavi yalnız dışkıyı düzeltmek için değil, yeterli besin alımını desteklemek için verilir. Altta yatan hastalık ayrıca tedavi edilir. Alkolün bırakılması ve sigarayı bırakma desteği bakımın parçasıdır. Vitamin desteği gereksinimi saptanabilir; ancak vitaminler ve alternatif ürünler de güvenlik açısından hekimle konuşulmalıdır. Birden fazla ürünü rastgele birleştirmek uygun değildir. [3]

İZLEM, BESLENME VE ÖZEL GRUPLAR

Diyetisyen desteğiyle günlük enerji ve besin gereksinimine uygun bir plan yapılabilir. Küçük ve sık öğünler bazı kişilerde uygulanabilirliği artırır. Hangi besinin yakınma yaptığı, öğünle enzim kullanılıp kullanılmadığı ve kilo seyri birlikte değerlendirilirse tedavinin neden yetersiz kaldığı daha iyi anlaşılır. Beslenme planı, örneğin eşlik eden çölyak gibi nedene göre ayrıca uyarlanır. [4]

Çocuklarda büyümenin etkilenmesi özellikle önemlidir. Erişkinlerde de vitamin eksiklikleri ve düşük kemik yoğunluğu gözden kaçırılmamalıdır. Düzelme yalnız günlük ishal sayısıyla değil, beslenmenin toparlanmasıyla değerlendirilir. [3,4]

Beslenme sorunu çocukta yalnız tartı kaybıyla görünmeyebilir; beklenen büyümenin gerçekleşmemesi de önemlidir. Bakım verenlerin öğün ve enzim uygulamasını sağlık ekibiyle birlikte gözden geçirmesi yararlıdır. [4]

BAŞVURU EŞİĞİ VE KLİNİK AKIL KARTI

Süren istemsiz kilo kaybı, yeni başlayan yağlı ishal veya çocukta büyüme sorunu değerlendirme gerektirir. İshal sırasında belirgin susuzluk, az idrar, bilinç değişikliği veya şiddetli ağrı gelişirse acil yardım alınmalıdır. [1,4,5]