EL AYAK AĞIZ HASTALIĞI

GENEL BAKIŞ

Bu bölümün ilk açıklaması yukarıdaki özette sunulmuştur.

BELİRTİLER VE BULGULAR

İlk günlerde boğaz ağrısı, ateş ve iştahsızlık başlayabilir; ardından ağız içinde ağrılı kabarcık ve yaralar görülebilir. El ayası ve ayak tabanında döküntü tipiktir, ancak kalça, kol veya bacaklarda da oluşabilir. Çocuk ağzı ağrıdığı için yemeyi reddedebilir, normalden fazla salya akıtabilir veya yalnız soğuk sıvıları tercih edebilir. Bu davranışlar basit huysuzluk diye yorumlanmamalıdır. [3]

NEDENLER VE RİSKLER

Bulaş solunum salgıları, dışkı, kabarcık sıvısı ve kirlenmiş yüzeyler üzerinden gerçekleşebilir. Kreş ve okul gibi yakın temas ortamlarında kolay yayılır. Bez değiştirme sonrası el yıkamak, oyuncak ve sık dokunulan yüzeyleri temizlemek önemlidir. Erişkinler de enfekte olabileceğinden korunma yalnız çocuklara yönelik olmamalıdır. Hastanın yakın çevresinde benzer belirtilerin bulunması tanısal öyküye eklenmelidir. [1]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Hekim yaş, ağız içi görünüm, döküntünün dağılımı ve eşlik eden yakınmalarla değerlendirme yapar. Benzer döküntü veya ağız yarası oluşturan diğer hastalıklar ayırıcı tanıdadır. Çoğu tipik olguda tanı kliniktir; bazen boğaz veya dışkı örneğinde virüs incelemesi istenebilir. Her çocuğa laboratuvar testi gerekmediği gibi, sırf elinde birkaç leke olması da kesin tanı koydurmaz. [3]

Muayeneye hazırlanırken ateşin kaç gündür sürdüğü, son günlerde ne kadar sıvı içildiği ve idrarın azalıp azalmadığı anlatılmalıdır. Bu bilgiler yalnız hastalığın adını koymak için değil, evde bakımın güvenli olup olmadığını belirlemek için de gereklidir. Fotoğraf yardımcı olabilir fakat çocuğun genel durumunu değerlendiren muayenenin yerini tutmaz. [2]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Antibiyotikler bu viral enfeksiyonu tedavi etmez. Serin sıvılar ve yumuşak yiyecekler ağız ağrısını azaltabilir; asitli içecekler ile çok sıcak, tuzlu veya baharatlı gıdalar rahatsızlığı artırabilir. Ağrı–ateş ilaçları yaşa ve sağlık durumuna uygun seçilmelidir. Ağız jeli veya sprey gibi ürünlerin çocuk için uygunluğu eczacı veya hekimle kontrol edilmelidir; erişkin ürünü gelişigüzel kullanılmamalıdır. [2]

İZLEM, KORUNMA VE ÖZEL GRUPLAR

Kabarcıkları temiz tutmak ve sıvılarıyla temastan kaçınmak bulaşı azaltır. El hijyeni, havlu ve bardak paylaşmama gibi önlemler iyileşme döneminde de sürdürülmelidir. Gebe kişi maruziyet veya hastalık durumunda sağlık ekibiyle görüşmelidir; gebelik haftası ve kişisel sağlık durumu değerlendirmeyi etkiler. Her temasın ağır sonuç oluşturduğu düşünülmemelidir. [1]

Okul veya kreşe dönüş için çocuğun genel iyiliği ve yerel kurum önerileri dikkate alınır. Bütün kabarcıkların kaybolmasını beklemek her programda gerekli değildir; ancak çocuk hasta hissediyorsa evde kalmalıdır. Bu yazı ulusal okul dışlama mevzuatı yerine geçmez. Aynı hastalığın tekrar geçirilebilmesi mümkündür; önceki atak yeni belirtileri otomatik dışlamaz. [2]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

İçememe, sıvı kaybı kaygısı, üç günden uzun ateş veya on günde düzelmeyen yakınmalar için sağlık değerlendirmesi gerekir. Altı aydan küçük bebeklerde ve bağışıklığı baskılanmış çocuklarda başvuru eşiği düşük tutulmalıdır. Şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, bilinç değişikliği veya yeni güçsüzlük gibi bulgular nadir nörolojik komplikasyonlar açısından acil değerlendirilmelidir. [3]

Ateş uzadığında veya içme giderek azaldığında yalnız döküntünün solmasını beklemeyin; yeniden klinik değerlendirme isteyin. [3]

Üç aydan küçük bebekte 38 °C veya üzeri ateş varsa hemen tıbbi değerlendirme alın; üç gün bekleme önerisi bu yaş grubuna uygulanmaz. [4]

AKIL KARTI

Ağız ağrısını ve sıvı alımını birlikte izleyin. İdrarın azalması önemlidir. Antibiyotik istemek yerine güvenli ağrı kontrolü ve beslenme planını konuşun. [2]

Aile içinde bakım paylaşılırken bu bilgiler kısa bir günlükte tutulabilir. [1]