EL BİLEĞİ KIRIKLARI

GENEL BAKIŞ

El bileği kırıkları tek bir hastalık değildir. Önkolun bileğe yakın radius ucunun kırılması ile küçük karpal kemiklerden skafoidin kırılması farklı takip gerektirir. Düşme sonrasında ağrı, şişlik, morarma ve hareket güçlüğü görülebilir. Belirgin şekil bozukluğu olabileceği gibi bilek dışarıdan olağan görünebilir. Şiddetli burkulma, çıkık ve kırık belirtileri birbirine benzeyebilir; yalnız ağrının düzeyine bakılarak ayrım yapılamaz. Yaralanmanın nasıl olduğu ve ağrının tam yeri değerlendirmeye yön verir. [1]

ACİL UYARILAR VE KORUNMA

Yeni uyuşma, karıncalanma, ciddi kanama, açık yara içinden kemiğin görülmesi veya belirgin şekil değişikliği acil değerlendirme gerektirir. Bileği kullanmaya devam etmek ya da çekerek düzeltmeye çalışmak uygun değildir. Yüzük ve saat şişlik arttığında sıkışabilir; sağlık ekibine bunların varlığı bildirilmelidir. Hastanede ağrı giderilir ve uygun destek uygulanır. Alçı, atel veya cerrahi gereksinimi görüntüleme ve muayene sonucunda belirlenir; kişinin kendi kendine alçı yapması güvenli bir seçenek değildir. [1]

DİSTAL RADİUS: MUAYENE VE TEDAVİ

Distal radius kırığında grafi, parçaların yerini, eklem yüzeyine uzanımı ve kaymayı gösterir. Karmaşık kırıkta BT cerrahi planlamaya yardımcı olabilir. Parmakların duyu ve hareketi ile dolaşım değerlendirilir. Giderek artan, beklenenden ağır ağrı veya yeni parmak güçsüzlüğü basınç artışı ve sinir etkilenmesi açısından acildir. Muayene bulgularının tedavi öncesinde ve sonrasında karşılaştırılması önem taşır; ağrının yalnız alçıya alışma olarak yorumlanmaması gerekir. [2]

Uygun konumdaki kırıklar destekle izlenebilir; bazı kırıklarda hekim tarafından hizalama veya cerrahi tespit gerekir. Karar yalnız yaşa değil, kırığın biçimine, işlev gereksinimine ve genel sağlığa dayanır. Kaynama sırasında kontrol grafileri yer değişikliğini saptamak için istenebilir. Alçı çıkarılınca sertlik ve güçsüzlük beklenebilir; el kullanımının kademeli geri kazanılması gerekir. Düşük enerjili kırıkta kemik sağlığı ve düşme riski ayrıca değerlendirilir. Kırığın kaynaması, elin önceki dayanıklılığına aynı gün döndüğü anlamına gelmez. [2]

SKAFOİD: GÖRÜNMEYEN KIRIK OLASILIĞI

Skafoid kırığı çoğunlukla açık el üzerine düşmeyle oluşur. Başparmak tabanına yakın bilek ağrısı, kavrama veya itmeyle artabilir. İlk röntgende görünmeyen kırıklar vardır. Klinik şüphe varsa hekim koruma ve tekrar değerlendirme planlar; MR veya BT gerekebilir. Ağrı azaldı diye kontroller bırakılmamalıdır. Skafoidin bazı bölümlerinin kanlanması sınırlı olduğundan kaynamama ve kemik dokusu kaybı riski tedavi kararında önemlidir. Bu nedenle her bilek kırığına aynı iyileşme süresi verilmez. [3]

İZLEM VE GÜNLÜK YAŞAM

Skafoid tedavisinde kırığın konumu, yer değiştirmesi ve tanıya kadar geçen süre değerlendirilir. Bazı kırıklar alçıyla, bazıları cerrahiyle tedavi edilir. Sigara kullanımı iyileşmeyi olumsuz etkileyebilir. Kontrollerde kaynama durumu ve ağrı birlikte değerlendirilir; işe veya spora dönüş yalnız takvimle belirlenmez. Ağır kavrama, düşme riski olan spor ve yük taşıma için açık izin alınmalıdır. Çocukta büyüme özellikleri ayrıca ele alınır; erişkin tedavi kararları otomatik uygulanmaz. [3]

Taburculukta alçının bakımı ve kontrol randevusu hakkında bilgi alınmalıdır. Islanan veya hasarlanan desteğin evde değiştirilmesi yerine sağlık ekibiyle görüşülür. Alçı çıktıktan sonra bilekte geçici sertlik olabilir. Bu nedenle çalışma ve günlük el kullanımına dönüş için ayrıca öneri gerekir. [1]

Ekleme uzanan bir kırıkta yüzeyin düzgünlüğü, ilerideki hareket ve ağrı açısından önem taşır. El işçiliği, spor ve kişisel bakım gereksinimi değerlendirmede konuşulmalıdır. Cerrahi önerildiğinde beklenen kazanç kadar enfeksiyon, sinir etkilenmesi ve yeniden işlem olasılığı da açıklanır. [2]

Skafoid kırığında başparmağa yakın bölüm ile önkola yakın bölüm aynı kanlanmaya sahip değildir. Tedavinin uzun sürmesi her zaman yanlış yapıldığı anlamına gelmez. Kontrol görüntülerinin amacı, ağrı azalsa bile kemiğin gerçekten birleşip birleşmediğini değerlendirmektir. Koruma süresi buna göre değişebilir. [3]

AKIL KARTI

Bu metin kişisel tedavi ya da kırık düzeltme rehberi değildir.