EL VE PARMAK KIRIKLARI

MEKANİZMA VE İŞLEVSEL GEREKSİNİM

Ezilme, düşme, spor veya yumruk mekanizması açıkça sorulur. Baskın el, meslek, önceki hastalık ve yaralanmalar tedavi planına katılır. [1]

KEMİKLE SINIRLI OLMAYAN MUAYENE

Açık yara, parmakların yumrukta üst üste binmesi, eklem stabilitesi, aktif tendon hareketleri ve duyu değerlendirilir. Rotasyon bozukluğu parmak tam açıkken gizlenebilir; yalnız düz grafideki açıya bakılmaz. [2] Çocukta damar veya sinir hasarı acil el cerrahisi değerlendirmesi gerektirir. [6]

ÇIKIK, TENDON VE BAĞ YARALANMALARI

Uç eklemde aktif ekstansiyon kaybı mallet yaralanmasını, hiperekstansiyon sonrası volar hassasiyet volar plak hasarını düşündürür; avulsiyon parçası grafide görülmeyebilir. [6] Başparmak ulnar kollateral bağ hasarında grafi normal olsa da instabilite bulunabilir; klinik değerlendirme belirleyicidir. [7]

GRAFİ VE SINIFLAMA

Etkilenen bölgeye merkezlenmiş ön-arka, yan ve oblik grafiler alınır. Kırık; açık/kapalı, kaymış/kaymamış, anatomik yer, eklem ve büyüme plağı tutulumu ile tarif edilir. Çocukta Salter–Harris sınıflaması kullanılır. [6]

Başparmakta Bennett/Rolando tipi metakarp tabanı yaralanması diğer parmakların basit kırığından ayrılır. Açık büyüme plağındaki benzer deformite de özel el cerrahisi yaklaşımı gerektirir. [7]

YUMRUK YARASI KAPALI KIRIK DEĞİLDİR

Yumruk sonrası MCP üzerinde küçük yara, insan dişine çarpmaya bağlı açık yumruk ısırığı olabilir. Eklem sepsisi ve tendon kılıfına penetrasyon riski nedeniyle acil el cerrahisi değerlendirmesi ve eksplorasyon gerekir. Erken antibiyotik, alerji ve yerel protokole göre seçilir (örneğin amoksisilin/klavulanat); yatışta intravenöz yol uygundur. Tetanos ve kan yoluyla bulaş riski değerlendirilir. [16]

KAPALI VE STABİL KIRIK

Kapalı el kırıklarının çoğunda ameliyatsız yaklaşım uygundur. Atel, erken el terapisi ve açık izlem planı gerekir. Cerrahi yalnız ameliyatsız tedaviye göre işlevsel kazanç bekleniyorsa seçilir; meslek ve hastanın hedefleri karara katılır. [3]

Basit impakte beşinci metakarp boyun kırığında komşu parmağa destekleme ve korumalı erken hareket çoğunlukla yeterlidir. Rotasyon, karmaşık örüntü, tam ayrışma, açık yara veya avuç içi çıkıntının mesleki işlevi bozması cerrahi değerlendirme gerekçesidir. Bu yaklaşım her metakarp/falanks kırığına genellenmez. [5]

ÇOCUKTA ATEL POZİSYONU

Başparmak dışındaki çoğu kapalı falanks yaralanmasında el bileği hafif ekstansiyonda, MCP eklemleri 70–90 derece fleksiyonda, interfalangeal eklemler ekstansiyonda korunur. Volar plak yaralanması istisnadır: hiperekstansiyonu engelleyen dorsal blok ateli gerekir. [6]

AÇIK, EKLEM İÇİ VE ÇOCUK KIRIKLARI

Açık el kırığı aynı gün değerlendirilir; yara temizliği, antibiyotik ve cerrahi plan gerekir. BSSH standardı distal uç kırıkları dışındaki açık kırıklarda 24 saat içinde definitif işlem veya en azından yıkama/kapatma öngörür. [4]

Çocukta tırnak yatağı hasarıyla büyüme plağı kırığı olan Seymour yaralanması açık kırık kabul edilir: debridman, redüksiyon, tırnak yatağı onarımı ve antibiyotik gerekir. Kondil ve falanks boynu kırıkları birkaç gün içinde uzman anatomik düzeltme gerektirebilir. [6]

Çocuk başparmağında çoğu basit kapalı kırık başparmak ateliyle korunur; deplase eklem içi taban kırığı, boyun kırığı ve redükte edilemeyen çıkık erkenden yönlendirilir. Büyüme plağında yinelenen redüksiyon denemeleri sınırlandırılır. [7]

KAYNAMA KADAR HAREKETİN KORUNMASI

Kapalı kırıkta erken klinik kontrol ve gerekirse tekrar grafiyle dizilim korunması değerlendirilir; AAOS bazı kırıklarda 1–2 haftada kontrol grafisi tarif eder. Hareket zamanı stabiliteye bağlıdır. Uzun immobilizasyon sertliğe yol açabilir. [2]

BSSH kapalı kırık standardında ilk klinik değerlendirme 72 saat içinde; ameliyat sonrası el terapisi genellikle 5–7 günde planlanır. Erken hareket yalnız cerrahın güvenli bulduğu kapsamda başlatılır. [3] Çocuk başparmak kırıklarının çoğunda yaklaşık bir haftalık el cerrahisi kontrolü düzenlenir. [7]

ACİL EL CERRAHİSİ GEREKTİRENLER

Açık yara/Seymour kırığı, damar-sinir hasarı ve ağır rotasyon acil değerlendirilir. Kaymış kondil/boyun kırığında gecikme kalıcı deformite yaratabilir. [6] Atel sonrası artan uyuşma veya belirgin şekil/hareket değişimi yeniden muayene gerektirir. [2]