ELEKTROKONVÜLSİF TEDAVİ
ÖZET
Elektrokonvülsif tedavi (EKT), genel anestezi ve kas gevşetici altında kontrollü elektriksel uyarıyla kısa bir nöbet oluşturulan psikiyatrik tedavidir. Özellikle bazı ağır hastalıklarda hızlı yanıt gerektiğinde kullanılır. Cezalandırma yöntemi değildir; yarar, bellek etkileri ve anestezi riskleri açıkça konuşulmalıdır. [1]
GENEL OKUYUCU
KAPSAM
Ağır ruhsal hastalıkta seçim, rıza, anestezi ve bilişsel izlem; depresyon genel maddesi değil. Öncelik erişkin ağır duygudurum hastalığı; özel yaş/gebelik ve yasal onam ayrı değerlendirilir.
NE ZAMAN GÜNDEME GELİR?
Ağır depresyonda kişi önceki iyi deneyimi nedeniyle EKT’yi tercih edebilir; yaşamı tehdit eden beslenememe gibi hızlı yanıt gerektiren durumlarda veya diğer tedaviler başarısız olduğunda da düşünülür. Her zaman bütün ilaç seçeneklerinin tüketilmesini beklemek gerekmez. [2]
KARARA KATILMA HAKKI
Gönüllü tedavide baskısız aydınlatılmış onam gerekir; kişi fikrini değiştirebilir. Karar verme kapasitesi ve önceden belirtilen tercihler değerlendirilir. Kapasite yoksa uygulanacak süreç ülkenin mevzuatı ve koruyucu güvencelerine göre yürütülür; yakının tek başına talebi yeterli değerlendirme değildir. [2]
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
İŞLEM ÖNCESİ PSİKİYATRİK DEĞERLENDİRME
Tanı, hastalık şiddeti, önceki tedavi yanıtı, intihar riski, katatoni veya psikotik belirtiler ve bilişsel başlangıç durumu değerlendirilir. İlaç tedavisi, psikoterapi ve uygun diğer nöromodülasyon seçenekleriyle beklenen hız ve etki karşılaştırılır. [3]
FİZİK MUAYENE
ANESTEZİ VE FİZİKSEL HAZIRLIK
Kalp-akciğer ve nörolojik durum, yakın zamanda inme/infarkt, ritim sorunları, dişler, elektrolitler ve ilaçlar gözden geçirilir. Açlık ve sabah ilaçları için anestezi ekibinin kişisel talimatı uygulanır; lityum, antikonvülzan veya benzodiazepin kendi kendine kesilmez. [3]
TANISAL YAKLAŞIM
BİLİŞSEL RİSKİN GÖRÜNÜR KILINMASI
Bellek tedavi öncesinde ve süreçte değerlendirilir. Geçici yönelim güçlüğü yanında tedavi çevresindeki olaylara ilişkin kalıcı otobiyografik bellek kaybı da olabilir. İki taraflı uygulamada bu risk bazı tek taraflı yöntemlerden yüksek olabilir; “belleğe hiç etkisi yoktur” denmemelidir. [1]
TEDAVİ
SEANSIN GÜVENLİ ÇERÇEVESİ
Kalp ritmi, tansiyon, oksijenlenme ve beyin elektriksel etkinliği izlenir. Anestezi ve kas gevşetici sonrası ekip elektrot yerleşimi ve uyarıyı bireyselleştirir. Hasta uyandıktan sonra solunum, dolaşım ve yönelim açısından gözlenir; seans sayısı yanıt ve yan etkiye göre ayarlanır. [1]
İki yöntemi karşılaştıran ELEKT-D yalnız psikotik olmayan tedaviye dirençli depresyonu kapsar. Ketaminin bu çalışmadaki sonucu psikotik depresyon, katatoni veya yaşamı tehdit eden tüm tablolar için EKT’nin yerine geçebileceği anlamına gelmez. [4]
İZLEM VE ÖNERİLER
YANIT SONRASI KORUNMA
Yarar ve yan etki düzenli gözden geçirilir; zarar baskınsa tedavi durdurulur. Remisyon sonrası ilaç ve/veya psikoterapiyle nüks önleme planı sürer. Bazı hastalarda daha seyrek devam/idame EKT düşünülebilir; akut kür bitmesi bakımın bitmesi değildir. [1,2]
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
İYİLEŞME ALANI VE TABURCULUK
Belirgin veya uzayan bilinç bulanıklığı, nöbet, solunum-dolaşım sorunu veya alışılmışın dışındaki şiddetli yakınma hemen ekibe bildirilir. Taburculuk yönelim ve fiziksel toparlanma değerlendirmesiyle yapılır; anestezi sonrası refakat ve araç kullanma talimatları yazılı verilmelidir. [3]
DİĞER PROFESYONEL AYRINTILAR
İLERİ YAŞ, GEBELİK VE ÇOCUK
İleri yaş tek başına dışlama değildir; bilişsel ve tıbbi risk daha dikkatli tartılır. Gebelikte psikiyatri, anestezi ve kadın-doğum ortak değerlendirmesi gerekir. Çocuk/ergende ayrı uzman görüşü, gelişimsel değerlendirme ve yerel onam güvenceleri aranır; erişkin şeması doğrudan uygulanmaz. [3]
İŞLEM KARARINI DEĞİŞTİREN AYRIMLAR
Karar klinik amaç, güvenlik ve hastanın tercihleriyle birlikte verilir.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Electroconvulsive therapy (ECT) ↗
Royal College of Psychiatrists · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-26
- Depression in adults: treatment and management, NG222 ↗
NICE · Kaynak tarihi: 2022 · Erişim: 2026-10-26
- Clinical Practice Guidelines for the Use of Electroconvulsive Therapy ↗
Indian Psychiatric Society / Thirthalli ve arkadaşları · Kaynak tarihi: 2023 · Erişim: 2026-10-26
- Ketamine versus ECT for Nonpsychotic Treatment-Resistant Major Depression. ↗
Amit Anand ve arkadaşları · Kaynak tarihi: 2023 · Erişim: 2026-10-26
- Longitudinal Neurocognitive Effects of Combined Electroconvulsive Therapy (ECT) and Pharmacotherapy in Major Depressive Disorder in Older Adults: Phase 2 of the PRIDE Study. ↗
Sarah H Lisanby ve arkadaşları · Kaynak tarihi: 2022 · Erişim: 2026-10-26
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 2 ARAŞTIRMA
Aşağıdaki çalışmalar işlem seçimi, güvenliği veya hasta deneyimiyle doğrudan ilişkilidir; sonuçlar kendi hasta grupları içinde değerlendirilmelidir.
01 · ELEKT-D: KETAMİN VE EKT KARŞILAŞTIRMASI
Ketamine versus ECT for Nonpsychotic Treatment-Resistant Major Depression.
Amit Anand, Sanjay J Mathew, Gerard Sanacora, James W Murrough, Fernando S Goes, Murat Altinay, Amy S Aloysi, Ali A Asghar-Ali, Brian S Barnett, Lee C Chang, Katherine A Collins, Sara Costi, Sidra Iqbal, Manish K Jha, Kamini Krishnan, Donald A Malone, Sina Nikayin, Steven E Nissen, Robert B Ostroff, Irving M Reti, Samuel T Wilkinson, Kathy Wolski, Bo Hu · The New England journal of medicine · 2023
Çalışma türü: Açık etiketli randomize noninferiority çalışması
Kapsam: Psikotik olmayan tedaviye dirençli depresyonda 403 randomize hasta.
ÖZET
Üç haftada yanıt ketaminde %55,4, EKT’de %41,2 idi; ketamin önceden belirlenen aşağı kalmama ölçütünü karşıladı. EKT kolunda erken bellek hatırlama düşüşü daha fazlaydı.
Tedavi başlamadan ayrılanlar ve açık tasarım önemlidir. Psikotik depresyon ve diğer acil EKT endikasyonlarına genellenmez. Yalnız yayımlanmış özet değerlendirildi.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 37224232 · DOI: 10.1056/NEJMoa2302399
02 · PRIDE: İLERİ YAŞTA DEVAM TEDAVİSİ VE BİLİŞ
Longitudinal Neurocognitive Effects of Combined Electroconvulsive Therapy (ECT) and Pharmacotherapy in Major Depressive Disorder in Older Adults: Phase 2 of the PRIDE Study.
Sarah H Lisanby, Shawn M McClintock, William V McCall, Rebecca G Knapp, C Munro Cullum, Martina Mueller, Zhi-De Deng, Abeba A Teklehaimanot, Matthew V Rudorfer, Elisabeth Bernhardt, George Alexopoulos, Samuel H Bailine, Mimi C Briggs, Emma T Geduldig, Robert M Greenberg, Mustafa M Husain, Styliani Kaliora, Vassilios Latoussakis, Lauren S Liebman, Georgios Petrides, Joan Prudic, Peter B Rosenquist, Shirlene Sampson, Kristen G Tobias, Richard D Weiner, Robert C Young, Charles H Kellner, Prolonging Remission in Depressed Elderly (PRIDE) Work Group · The American journal of geriatric psychiatry : official journal of the American Association for Geriatric Psychiatry · 2022
Çalışma türü: Randomize devam tedavisi fazının nörobilişsel izlemi
Kapsam: Akut tek taraflı ultra-kısa atımlı EKT ve venlafaksinle remisyona giren ≥60 yaş erişkinler.
ÖZET
Altı ayda algoritmaya göre devam EKT’si+ilaç ile yalnız ilaç arasında değerlendirilen bilişsel alanlarda anlamlı fark görülmedi.
Seçilmiş remisyon hastaları ve belirli EKT tekniğine aittir; tüm EKT türlerinde kalıcı bellek riski olmadığı anlamına gelmez. Yalnız yayımlanmış özet değerlendirildi.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 34074611 · DOI: 10.1016/j.jagp.2021.04.006
Bu içerik eğitim amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi yerine geçmez. İşlem yalnız yetkin sağlık ekibince ve uygun izlem koşullarında uygulanır.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.