ENDOMETRİOZİS: AĞRI, TANI VE KİŞİYE UYGUN BAKIM

YALNIZCA AĞRILI ADET DEĞİLDİR

Endometriozis en sık pelviste görülür; yumurtalık, bağırsak veya mesane çevresini etkileyebilir. İltihabi süreç ve yapışıklıklar gelişebilir. Kesin nedeni bilinmemektedir. Ağrı adet döneminde belirginleşebilse de döngünün başka zamanlarında da olabilir. Hastalığın kişiyi ne kadar etkilediği yalnız bir görüntüleme bulgusuyla açıklanamaz. Yakınmaların okul, iş, cinsel yaşam veya ruhsal iyilik hali üzerindeki etkisi bakımın önemli parçasıdır.

HANGİ YAKINMALAR DİKKATE ALINMALIDIR?

Günlük işleri engelleyen adet ağrısı, uzun süren pelvik ağrı, cinsel ilişkide derin ağrı veya adetle ilişkili dışkılama ve idrar yakınmaları değerlendirme gerektirir. Bazı kişilerde aşırı yorgunluk, şişkinlik veya gebe kalmada güçlük öne çıkar. Bu belirtiler tek başına tanı koydurmaz; benzer yakınmalar başka durumlarda da görülür. Ağrınızı olağan sayıp yardım aramayı ertelemeyin.

NORMAL ULTRASON HASTALIĞI DIŞLAMAZ

Hekim yakınmaları ve muayene bulgularını değerlendirir; uygun ultrason incelemesi isteyebilir. Vajinal ultrason uygun değilse veya kabul edilmiyorsa karından inceleme düşünülebilir. Muayenenin ya da ultrasonun normal olması endometriozisi kesin dışlamaz. Süren yakınmalarda uzman değerlendirmesi, özel görüntüleme veya bazı durumlarda laparoskopi gerekebilir. İnceleme ve ilk ağrı tedavisi birbirini beklemek zorunda değildir.

Görüşme öncesinde ağrı ve belirti günlüğü tutabilirsiniz. Ağrının hangi günlerde olduğu, tuvalet veya cinsel ilişkiyle bağlantısı ve günlük işlerinizi nasıl etkilediği tanısal görüşmeye katkı sağlar. Ailede endometriozis öyküsünü de bildirin. Vajinal muayene veya incelemeyle ilgili kaygılarınızı belirtmeniz, uygun seçeneklerin birlikte konuşulmasına yardım eder; hiçbir işlem bilgilendirme ve onamın yerini tutmaz.

AMAÇ AĞRIYI VE YAŞAM ETKİSİNİ AZALTMAKTIR

Ağrı kesiciler, hormonal tedaviler ve seçilmiş durumlarda cerrahi uygulanabilir. Bir yöntem herkes için aynı sonucu vermez; yarar, yan etki ve tedavi hedefleri birlikte konuşulur. Hormon tedavileri ağrıyı azaltabilir, ancak gebelik elde etmek amacıyla kullanılmaz. Gebelik planınızı başlangıçta belirtin. Cerrahi sonrası yakınmalar tekrarlayabilir; ameliyat, bir daha hiç kontrol gerekmeyeceği anlamına gelmez. İlaçları kendi kendinize değiştirmek yerine tedavi ekibiyle görüşün.

UZUN DÖNEM DESTEK DE TEDAVİNİN PARÇASIDIR

Kalıcı ağrı ve yorgunluk için destek, gerektiğinde ruh sağlığı hizmeti ve gebelik isteyenlerde üreme sağlığı değerlendirmesi yararlı olabilir. Gündelik yaşamda hangi işlerin zorlaştığını açıkça anlatın. Tedavinin işe yarayıp yaramadığı yalnız kanama günleriyle değil, uyku, hareket, çalışma ve ilişkiler üzerindeki etkisiyle de anlaşılır. Yakınmalar sürüyorsa bunun konuşulması bakım planının yeniden düzenlenmesine yardımcı olur.

Fiziksel yakınmalarla birlikte kaygı veya çökkünlük yaşanması yardım istemek için geçerli bir nedendir. Destek almak ağrının hayal ürünü olduğu anlamına gelmez; hastalığın farklı etkilerini birlikte yönetmeye katkı sağlar. Ailenizden destek istemek de yararlı olabilir.

YENİ VE ŞİDDETLİ AĞRIYI ESKİ TANIYA BAĞLAMAYIN

Ani şiddetli pelvik ağrı, bayılma, omuz ucu ağrısı, nefes darlığı veya yoğun kanamada hemen acile başvurun; gerektiğinde 112’yi arayın. Gebelik olasılığıyla birlikte ağrı ya da ateş ve olağandışı akıntı varsa acilen değerlendirme alın. Endometriozis tanısı başka acil nedenleri dışlamaz.