ENFEKSİYÖZ MONONÜKLEOZ

GENEL BAKIŞ

Bu bölümün ilk açıklaması yukarıdaki özette sunulmuştur.

BELİRTİLER VE BULGULAR

Boyun veya koltuk altı lenf bezlerinde büyüme, baş ve kas ağrıları, döküntü ve bazen karaciğer ya da dalak büyümesi görülebilir. Belirtilerin hepsi aynı gün başlamayabilir. Özellikle dalak büyümesi, kişinin kendini daha iyi hissetmesine rağmen sürebilir. Bu nedenle yalnız enerjinin geri gelmesine bakarak temas sporlarına dönmek güvenli kabul edilmez; spor planı klinik değerlendirmeyle yapılmalıdır. [1]

NEDENLER VE RİSKLER

Virüs özellikle tükürükle yayılır. Öpüşme ve ortak bardak, çatal veya kişisel eşya kullanımı bulaşa katkıda bulunabilir. Enfekte kişi belirti başlamadan önce veya sonrasında virüsü yayabileceği için yalnız hasta görünen insanlardan uzak durmak bütün riski ortadan kaldırmaz. El hijyeni ve tükürükle kirlenmiş eşyaların paylaşılmaması korunmada yararlıdır. Hastalık geçiren bir kişiyi suçlamak veya kesin bulaş tarihini varsaymak doğru değildir. [2]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Hekim boğazı, lenf bezlerini ve genel durumu değerlendirir. Tipik olmayan durumda kan incelemesi istenebilir. Sitomegalovirüs, toksoplazmoz, HIV ve bazı başka enfeksiyonlar benzer tablo yapabilir; hangi testin gerektiği öyküye göre belirlenir. Kan sayımı veya karaciğer testlerindeki değişiklikler tanıyı destekleyebilir, ancak tek başına etkeni kanıtlamaz. [1]

EBV antikorlarının türü ve zamanlaması önemlidir. Bazı antikorlar erken ortaya çıkar, bazıları daha geç gelişir ve ömür boyu kalabilir. Bu nedenle “EBV pozitif” yazan eski bir rapor yeni enfeksiyonu kanıtlamaz. VCA ve EBNA gibi sonuçların birlikte yorumlanması yeni ve eski enfeksiyon ayrımına yardımcı olur. Monospot testi yanlış pozitif veya yanlış negatif olabilir; özellikle çocuklarda negatiflik güvenilir dışlama sağlamaz. CDC bu testi genel kullanım için önermemektedir. [3]

Uzayan yakınmaları yalnız eski EBV antikoruna bağlamak başka nedenlerin değerlendirilmesini geciktirebilir. Hastalık beklenenden uzun sürüyorsa hekim klinik öyküyü yeniden gözden geçirir. Kişi önceki testlerin tarihini, belirtilerin başlangıcını ve günlük işlevdeki değişimi birlikte aktarmalıdır. Antikor düzeylerini kendi başına “virüs arttı” şeklinde yorumlamamalıdır. [3]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Dinlenme, yeterli sıvı ve kişiye uygun ağrı–ateş kontrolü temel yaklaşımdır. Yutma ağrısı varsa küçük ve sık yudumlarla sıvı almak yardımcı olabilir. Viral hastalık için rutin antibiyotik yararlı değildir; farklı bir bakteriyel sorun olup olmadığı ayrı değerlendirilir. Çocuklarda aspirin kullanılmamalıdır. Ağır kaldırma ve zorlayıcı egzersizden kaçınma özellikle dalakla ilişkili risk nedeniyle önem taşır. [2]

İZLEM, KORUNMA VE ÖZEL GRUPLAR

Okula veya işe dönüş ile spor dönüşü aynı karar değildir. Günlük etkinliğe tolerans, devam eden yakınmalar ve muayene birlikte değerlendirilir. Yorgunluğun uzaması mümkün olsa da yeni kötüleşme sıradan iyileşme süreci diye kabul edilmemelidir. Kontrolde özellikle yutma, solunum ve karın yakınmaları anlatılmalıdır. Çocuklarda testlerin farklı davranabileceği, erişkin sonuçlarının doğrudan kopyalanmaması gerektiği unutulmamalıdır. [3]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Kendi tükürüğünü yutamama, belirgin solunum güçlüğü veya şiddetli karın ağrısı acil değerlendirme gerektirir. Bu belirtilerde planlı kontrol günü beklenmez; mümkünse kişi kendi aracını kullanmadan yardım alır. [2]

Okula dönüşte yorulma veya boğaz ağrısı sürüyorsa günlük yük azaltılabilir. Ağır egzersiz için ise ayrı değerlendirme istenmeli; yalnız takvimde geçen süreye güvenilmemelidir. [2]

AKIL KARTI

Eski antikor yeni hastalık değildir. Tek bir hızlı test her olguyu açıklamaz. Sonuçların zamanı, muayene ve belirtilerin seyri birlikte değerlendirilmelidir. [3]

Tablo, hastalığın olağan seyri ile alarm bulgularını ayırmayı kolaylaştırır. [2]