FARMAKOKİNETİK

Farmakokinetik, bir ilacın vücuda verilmesinden sonra nasıl emildiğini, dokulara nasıl dağıldığını ve metabolizma ile atılım yoluyla nasıl uzaklaştırıldığını inceler. Bu süreçlerin zamanla değişimini, özellikle kandaki ilaç konsantrasyonu üzerinden değerlendirir. İlacın vücutta oluşturduğu etkiyle aynı kavram değildir; burada temel soru, ilacın hangi hızla ve ne ölçüde vücutta bulunduğudur.

Klirens, birim zamanda ilaçtan temizlenen varsayımsal plazma veya kan hacmini ifade eder; doğrudan atılan ilaç miktarı değildir. Görünür dağılım hacmi de anatomik bir boşluğun gerçek hacmi olarak yorumlanmaz. Bu ölçüler, ilacın dolaşımda kalması, dokulara yayılması ve vücuttan uzaklaştırılması hakkında farklı bilgiler verir. Böbrek, karaciğer ve diğer yollar toplam klirense katkıda bulunabilir.

Bir konsantrasyon-zaman eğrisinde en yüksek plazma konsantrasyonu Cmax, eğri altında kalan alan ise AUC olarak adlandırılır. AUC ve Cmax farklı maruziyet ölçüleridir. FDA’nın klinik farmakoloji etiket rehberi, bu ölçülerin yanında birikim, kararlı duruma ulaşma süresi ve kişiler arası değişkenlik gibi bilgilerin de klinik açıdan anlamlı olduğunda açıklanmasını ister. Bu ABD rehberi Türkiye için bir mevzuat hükmü değildir.

Popülasyon farmakokinetiği, kişiler arasındaki maruziyet farklılıklarını açıklayan özellikleri değerlendirmede kullanılır. FDA, bu analizlerin ilaç geliştirme ve kullanım kararlarını destekleyebileceğini belirtir. Ancak örneklemde bir özelliğin yeterince temsil edilmemesi, o özelliğin etkisiz olduğunu söylemek için dayanak değildir. Verinin kapsamı ve maruziyet ile yanıt arasındaki ilişki birlikte ele alınmalıdır.

Örneğin apiksabanla yapılan açık etiketli, tek dozlu bir araştırma, böbrek işlevi azaldığında toplam maruziyetin artabildiğini, buna karşılık tepe konsantrasyonun aynı biçimde değişmeyebildiğini göstermiştir. Bu tür sonuçlar, yalnız tek bir kan düzeyi veya tek bir parametre üzerinden bütün ilaç davranışını açıklamanın sınırlarını örnekler. Araştırma, uzun dönem klinik sonuçları veya her hasta için uygun dozu belirleyen bir tedavi denemesi değildir.

Profesyonel yorumda hangi maruziyet ölçüsünün verildiği ve hangi hasta grubunda elde edildiği açık olmalıdır. Genel farmakokinetik bilgi, ürüne özgü kullanım bilgisinin yerine geçirilmemelidir.