FEMUR BAŞI EPİFİZ KAYMASI

BÜYÜME VE RİSK PROFİLİ

Genellikle puberte çevresinde gelişir; kilo fazlalığı, aile öyküsü ve endokrin/metabolik hastalıklar araştırılır. Tipik yaş aralığının dışında başlama altta yatan hastalık kuşkusunu artırır. [1] On yaş altı başlangıç, renal hastalık, hormon bozukluğu/büyüme hormonu kullanımı veya radyoterapi öyküsü atipik kayma değerlendirmesi gerektirir. [3]

ZORLAMADAN MUAYENE

Kalça fleksiyonu sırasında istemsiz dış rotasyon, iç rotasyon kaybı, dışa basma ve kısalık görülebilir. Akut şüphede kalça zorlanmaz ve yürütülerek test edilmez. [2] Stabilite; önceden yardımcı cihazla bile yük verebilme durumuna göre değerlendirilir; basamayan olgu instabildir ve osteonekroz riski yüksektir. [3]

DİZ HASTALIĞINA BAĞLAMADAN ÖNCE

Dize yansıyan ağrı, primer diz patolojisi sanılabilir; kalçadaki zorunlu dış rotasyon ve görüntüleme ayrımı sağlar. [2] Ateşli, genel durumu bozuk, akut ağrılı ve basamayan çocukta septik artrit/osteomiyelit de acilen araştırılır. [6] Atipik yaş/kilo/boy özelliklerinde endokrin değerlendirme tanısal incelemenin parçasıdır. [4]

DOĞRU GRAFİ POZİSYONU

İki kalçayı içeren ön-arka pelvis ve lateral görüntüleme gerekir. İnstabil şüphede kalçayı zorlamamak için frog-leg yerine çapraz masa lateral kullanılır. [3]

Fizis genişlemesi/düzensizliği, epifiz-metafiz hizasızlığı ve anormal Klein çizgisi araştırılır. Erken grafi belirgin değilse MR perifizyal ödemi gösterebilir. Southwick farkı lateral grafide hafif < 30°, orta 30–60°, ağır > 60° kayma olarak sınıflanır; klinik stabiliteyle aynı kavram değildir. [3]

KONSERVATİF BEKLEME UYGUN DEĞİLDİR

Doğrulanmış epifiz kaymasının tedavisi cerrahidir; temel hedef kaymanın ilerlemesini durdurmaktır. Stabil/hafif olguda yerinde tespit sıklıkla kullanılır. [1] Stabil kaymayı zorla düzeltme girişimi damar/fizis hasarı ve osteonekroz riski taşır. [3]

İn situ tespit standart yaklaşımdır; ağır/instabil kaymada cerrahi strateji deneyimli çocuk kalça ekibince belirlenir. Modifiye Dunn gibi açık düzeltmeler anatomiyi iyileştirebilse de osteonekroz riski nedeniyle dikkatle seçilir; tekniğin her hastada üstün olduğu söylenemez. [4]

DİĞER KALÇA VE EŞLİK EDEN HASTALIK

Karşı taraf profilaktik tespiti herkese otomatik uygulanmaz. Endokrin risk, iskelet olgunlaşmamışlığı ve karşı kalçadaki radyolojik eğim parametreleri değerlendirilir; aileyle yarar/cerrahi risk dengesi konuşulur. [4] Kilo yönetimi ve gerekli pediatri/endokrinoloji-beslenme desteği uzun dönem bakımın parçasıdır. [1]

BÜYÜME TAMAMLANANA KADAR GÜVENLİK

Erken yara kontrolünü seri klinik ve radyolojik değerlendirme izler; yürüme, kalça hareketi, tespit stabilitesi, kayma ilerlemesi ve komplikasyonlar kontrol edilir. Yıllık takip büyüme sonuna kadar sürdürülür. Karşı kalça tespit edilmediyse yeni belirti acil değerlendirilir; temas sporuna dönüş fizis kapanması ve uzman planına bağlıdır. [5]

Osteonekroz, kondroliz ve femoroasetabular sıkışma ağrı/hareket kaybı yapabilir; erken normal kontrol geç komplikasyonu dışlamaz. Yük verme ve egzersiz ilerlemesi cerrahi ekibin planıyla yapılır. [1]

YENİ AĞRI VEYA BASAMAMA

Tedavi öncesi tüm şüpheli/doğrulanmış kaymalar acildir. [2] Tedaviden sonra yeni karşı kalça ağrısı, yeniden topallama veya artan hareket kısıtlılığında kontrol öne çekilir; kayma ilerlemesi, kaynamama ve komplikasyon kuşkusu uzman değerlendirmesi gerektirir. [5]