FEMUR BAŞI OSTEONEKROZU

GENEL BAKIŞ VE BELİRTİLER

Femur başı osteonekrozu, kalça ekleminin top bölümündeki kemiğin kanlanmasının bozulmasıyla oluşur. Canlı kemik dokusu zarar görebilir; ilerleyen evrede başın taşıyıcı yüzeyi çökerek eklem aşınmasına yol açabilir. Avasküler nekroz adı da kullanılır. Başlangıçta kasık veya kalçada künt ağrı görülebilir. Zamanla ayakta durma, yük verme ve kalçayı hareket ettirme zorlaşabilir. Her kasık ağrısı osteonekroz değildir, ancak riskli kişide kalıcı ağrı araştırılmalıdır. [1]

Röntgen ilerlemiş değişiklikleri ve çökmeyi gösterebilir. Erken dönemde röntgen normal olsa bile MR kemik değişikliğini saptayabilir ve etkilenen alanı değerlendirebilir. Bazı kişilerde iki kalça tutulur; belirti vermeyen karşı taraftaki değişiklikler de görüntülemede görülebilir. Muayenede ağrının hangi hareketlerle arttığı ve hareket açıklığı değerlendirilir. İleri evrede sertlik belirginleşebilir, erken dönemde hareketin korunması hastalığı dışlamaz. [1]

Tedavi açısından en önemli ayrımlardan biri femur başının çöküp çökmediğidir. Çökme öncesindeki seçilmiş hastalarda eklem koruyucu girişimler düşünülebilir. İleri çökme ve ciddi işlev kaybında kalça protezi gündeme gelebilir. Aynı tanıyı taşıyan iki kişinin farklı ameliyat seçenekleriyle karşılaşmasının nedeni hastalığın evresi ve yaygınlığı olabilir. [1]

RİSKLER VE ÖZEL GRUPLAR

NIAMS, yaralanma sonrası ve travmayla ilişkili olmayan osteonekrozu ayırır. Kalça kırığı veya çıkığı damarları etkileyebilir. Uzun süre yüksek doz kortikosteroid kullanımı, aşırı alkol ve bazı kan hastalıkları riskle ilişkilidir. Orak hücre hastalığı, lupus, organ nakli ve bazı onkolojik tedaviler değerlendirmede önem taşır. Buna rağmen belirgin risk faktörü olmayan kişide de hastalık gelişebilir. Risk bulunması ise tek başına tanı değildir. [2]

Başlangıçta hiç belirti olmayabilir. Ağrı önce yük vermeyle ortaya çıkıp ilerleyen dönemde dinlenmede de hissedilebilir. Hastanın kullandığı ilaçları, geçmiş kırık ve çıkıkları, alkol kullanımını ve sistemik hastalıklarını açıkça anlatması önemlidir. Bu bilgiler suçlama amacıyla değil, tanı ve tedavi seçimini doğru yapmak için sorulur. Özellikle kronik hastalık nedeniyle kullanılan ilaçlar kendiliğinden kesilmemelidir. [2]

Kemik dokusunun kanlanmasıyla ilgili bu sorun, yalnız kalsiyum eksikliği veya sıradan yaşlanma olarak açıklanamaz. Kalça dışında başka kemikler de etkilenebilir. Yeni veya giderek artan eklem ağrısı, kişinin mevcut hastalığının olağan parçası kabul edilmeden değerlendirilmelidir. Takipte ağrının yük ve dinlenmeyle ilişkisini anlatmak değerlendirmeyi kolaylaştırır. [2]

TEDAVİ VE İZLEM

Mayo Clinic, tedavinin daha fazla kemik kaybını önleme hedefini vurgular. Ağrı tedavisi, yükün azaltılması, yardımcı yürüme araçları ve uygun fizyoterapi seçilmiş hastalarda kullanılabilir. Bunlar tek başına bütün hastalarda kemiği eski haline döndürmez. İlaçların hastalığın ilerlemesini durdurmadaki kanıtı her seçenek için aynı değildir; bazı yaklaşımlar için ek araştırma gereklidir. Bu nedenle ilaç veya hücresel tedavi kesin iyileşme vaadiyle sunulmamalıdır. [3]

Cerrahi seçenekler arasında dekompresyon, kemik grefti, yük dağılımını değiştiren işlemler ve eklem değişimi bulunur. Hangi seçeneğin uygun olduğu evre, etkilenen bölge ve genel sağlıkla ilişkilidir. İşlem ayrıntıları ve beklenen iyileşme uzmanla görüşülür. Randevuya ilaç listesi, belirtilerin başlangıcı ve önceki yaralanma bilgileriyle gitmek yararlıdır. Diğer hastalıkların tedavisiyle planın nasıl uyumlandırılacağı sorulmalıdır. [3]

Kontrollerde ağrı, yürüme kapasitesi, hareket açıklığı ve görüntüleme birlikte değerlendirilir. Ağrı kesiciyle rahatlama, hastalığın yapısal olarak durduğunu göstermez. Yük verme veya egzersiz sınırları kişisel plana göre sürdürülür. Tedavi kararında iş, bakım sorumlulukları ve hareket hedefleri de konuşulmalıdır; yalnız görüntüdeki bir bulgu üzerinden karar verilmez. [3]

Travmayla yük verememe acildir; ateşli, sıcak kalça aynı gün değerlendirilmelidir. [4]

Görüşmede tedavinin hangi evreyi hedeflediği ve başarının nasıl izleneceği sorulabilir. Böylece ağrıdaki değişim ile kemikteki değişimin farklı göstergeler olduğu anlaşılır. [3]

AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.