FİBROMİYALJİ

GENEL BAKIŞ

Fibromiyalji, yaygın ağrıya yorgunluk, dinlendirmeyen uyku ve bazen dikkat-hafıza güçlüğünün eşlik ettiği uzun süreli bir durumdur. Ağrının işlenmesi ve duyarlılığında değişikliklerle ilişkilidir. Rutin görüntülemede hasar görülmemesi ağrının gerçek olmadığı anlamına gelmez. Aynı zamanda fibromiyalji, bütün yeni yakınmaları açıklayan sınırsız bir etiket olarak kullanılmamalıdır. Uygun destekle belirtiler ve günlük işlev iyileştirilebilir. [1]

BELİRTİLER, NEDENLER VE RİSKLER

Ağrı vücudun farklı bölgelerinde hissedilebilir; dokunmaya hassasiyet ve tutukluk eşlik edebilir. Uykudan yorgun kalkma, zihinsel yavaşlık hissi, ışık veya sese duyarlılık görülebilir. Yakınmaların şiddeti zamanla değişir. Bazı günler kişinin daha iyi görünmesi, diğer günlerdeki güçlüğünü geçersiz kılmaz. [1]

Kesin neden tek bir mekanizmayla açıklanamamaktadır. Genetik yatkınlık, ağrı işleme yolları ve çevresel etkenler birlikte rol oynayabilir. Başka romatizmal hastalıklarla birlikte bulunması mümkündür. Depresyon veya kaygı eşlik edebilir, fakat fibromiyaljiyi yalnız bunlara indirgemek doğru değildir. Tedavide psikolojik desteğin kullanılması, ağrının “hayal ürünü” olduğu anlamına gelmez. [1,2]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Tanı ağrının dağılımı, süresi, eşlik eden uyku ve yorgunluk belirtileri ile muayeneye dayanır. Fibromiyaljiyi tek başına gösteren özel bir kan testi veya MR yoktur. Testler, öykü ve muayenede düşünülen başka nedenleri araştırmak için kullanılır. Her kontrolü çok geniş bir test taramasına çevirmek yerine klinik soruya odaklanmak gerekir. [2]

Görünür eklem şişliği gibi bulgular inflamatuvar artriti düşündürebilir. Başka bir hastalık saptanması fibromiyaljiyi mutlaka dışlamaz; iki durum birlikte olabilir. Bu ayrım önemlidir, çünkü inflamatuvar hastalığın tedavisiyle fibromiyaljiye yönelik rehabilitasyon aynı değildir. Tanı, kişinin işlevini ve gereksinimlerini anlamak için başlangıç noktası olmalıdır. [3]

UYARILAR VE YENİDEN BAŞVURU

Yeni bir belirti veya alışılmış ağrı örüntüsünden belirgin farklılaşma yeniden değerlendirilmelidir. Özellikle yeni eklem şişliği başka bir hastalığın belirtisi olabilir. Hastaya, bütün yakınmalarının önceden konmuş tanıya otomatik bağlanmayacağı açıklanmalıdır. Acil nitelikte bir yakınma geliştiğinde fibromiyalji tanısı acil başvuruyu geciktirmemelidir; değerlendirme mevcut belirtiye göre yapılır. [3]

Bu çerçeve ağrı puanının yanında hayatın nasıl etkilendiğini de görünür kılar. [2,4]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Tedavi genellikle eğitim, fiziksel etkinlik, psikolojik yaklaşımlar ve gerektiğinde ilaçların birleşimidir. Herkese uyan tek bir yöntem bulunmaz. Egzersiz programı kişinin başlangıç kapasitesi, tercihleri ve sürdürebileceği etkinliklere göre düzenlenir. Amaç ilk gün eski performansa dönmek değil, uzun vadede devam edilebilen bir hareket alışkanlığı oluşturmaktır. [4]

Bilişsel davranışçı terapi veya kabul ve kararlılık terapisi ağrıyla yaşamayı ve günlük işlevi destekleyebilir. Bazı antidepresanlar, depresyon olmasa da ağrı ve uyku için kullanılabilir. İlaç seçimi yarar, yan etki ve mevcut tedavilerle etkileşim üzerinden konuşulur. Bir kişide yararlı olan ilaç diğerinde aynı sonucu vermeyebilir. [2,4]

İZLEM, KORUNMA VE ÖZEL GRUPLAR

İzlemde gerçekçi hedefler belirlenmelidir: daha rahat yürümek, daha iyi uyumak veya belirli bir günlük işi yapabilmek gibi. Düzelme çoğu kez kademelidir. Eşlik eden kaygı, depresyon, bağırsak yakınmaları veya başka ağrılı durumlar ayrıca değerlendirilir. Çocuklar ve ergenler için erişkin ilaç önerileri doğrudan uygulanmaz; yaşa ve gelişime uygun değerlendirme gerekir. [3,4]

Hastanın bir önceki haftaya göre yapabildiği işleri konuşmak, yalnız ağrı puanı sormaktan daha açıklayıcı olabilir. Uyku düzeni, günlük etkinlik ve dinlenme arasında uygulanabilir denge kurulmalıdır. Bir yöntem işe yaramadığında kişinin yeterince çabalamadığı sonucuna varılmaz; hedefler ve seçenekler ortak kararla yeniden düzenlenir. [2,4]

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.