FONKSİYONEL DİSPEPSİ

GENEL BAKIŞ VE BELİRTİLER

Bazı kişilerde birkaç lokma sonrasında yemek bitirilemeyecek kadar doyma olur; bazılarında üst karın yanması baskındır. Şişkinlik, geğirme ve bulantı eşlik edebilir. Göğüs arkasına yükselen yanma ile epigastrik yakınmalar örtüşebilse de reflü ve dispepsi aynı kavram değildir. Bu madde ülser veya reflü tedavisini değil, fonksiyonel yakınmanın değerlendirilmesini ele alır. [1]

Midenin yemekle genişlemeye uyumu, duodenal hassasiyet ve normal sindirim süreçlerinin ağrılı algılanması rol oynayabilir. Kaygı ve depresyon yakınmayı etkileyebilir; ancak bütün hastaları psikiyatrik bir açıklamaya indirgemek doğru değildir. Besinlerle ilişkili tetiklenme kişiden kişiye değişir. [1]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Tanı, yalnız tek bir normal test sonucuna dayanmaz. Yakınmanın başlangıcı, sürekliliği, öğünlerle ilişkisi, ilaçlar ve aile öyküsü değerlendirilir. Araştırma ölçütlerinde belirtilerin aylar boyunca sürmesi önem taşır; hekim daha kısa süreli tipik yakınmada da değerlendirme ve tedavi başlatabilir. Hastaya “altı ay bekle” demek gerekli değildir. [2]

Endoskopi; yutma güçlüğü, kanama, sık kusma, kilo kaybı veya kanser aile öyküsü gibi durumlarda daha fazla önem kazanır. Gerektiğinde biyopsi alınır. Ülser, gastrit ve üst sindirim sistemi kanserleri dışlanması gereken nedenler arasındadır. H. pylori incelemesi ve ilaç ilişkili yakınmaların değerlendirilmesi uygun olguda tanı sürecine eklenir. [2]

Tablo tanı koydurmaz; öyküyü yapılandırır. [1,2,4]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Tedavinin ilk adımı, neyin araştırıldığı ve neden fonksiyonel dispepsi düşünüldüğünün açıklanmasıdır. Hastanın hedefi yalnız ağrının tamamen yok olması olmayabilir; öğünü tamamlayabilmek veya sosyal yaşamda rahat yemek yiyebilmek de önemlidir. Hekim asit baskılayıcı ilaç, seçilmiş hastada mide hareketlerini etkileyen tedavi ya da ağrı algısını düzenleyen ilaçlar kullanabilir. [3]

Antidepresan grubundan bir ilacın önerilmesi, mutlaka depresyon tanısı konulduğu anlamına gelmez; bazı tedaviler ağrıyı hafifletmek amacıyla seçilir. Bulantı baskınsa buna yönelik seçenekler değerlendirilir. İlaç yararı, yan etkileri ve devam gerekliliği kontrol edilmelidir; reçetesiz ürünlerin süresiz kullanılması değerlendirmeyi ikame etmez. [3]

Kaygı, depresyon veya stres yakınmayı artırıyorsa danışmanlık ve gevşeme yaklaşımları tedaviye eklenebilir. Bitkisel ürünler ve takviyeler de etkileşim yapabileceğinden kullanımları hekimle paylaşılmalıdır. Kanıtlı bir neden saptanırsa önce o nedenin tedavisi yapılır; fonksiyonel etiketi yeni bulguları görmezden gelmek için kullanılmaz. [3]

BESLENME, İZLEM VE ÖZEL DURUMLAR

Yağlı yiyecekler, kafein veya gazlı içecekler bazı kişilerde yakınmayı artırabilir; herkes aynı yiyeceğe tepki vermez. Birkaç gıdayı kontrollü azaltarak yanıtı gözlemek, bütün besin gruplarını birden kesmekten daha açıklayıcıdır. Diyetisyen desteği, besin çeşitliliğini ve yeterli enerji alımını korumaya yardımcı olabilir. [4]

Kontrolde hangi değişikliğin işe yaradığı konuşulur. Kişi giderek daha az yemeye başlamışsa yalnız “tetikleyicilerden kaçının” önerisi yeterli değildir. Özellikle çocuk, yaşlı veya ek beslenme gereksinimi olan kişide kısıtlama önerileri bireyselleştirilmelidir. Günlük öğün düzeni ve tolere edilen seçenekler üzerinden uygulanabilir bir plan hazırlanır. [4]

ACİL UYARILAR VE KLİNİK AKIL KARTI

Kanlı kusma, siyah dışkı, şiddetli sürekli karın ağrısı veya nefes darlığıyla birlikte göğüs-kol-çene ağrısı acil değerlendirme gerektirir. Yeni yutma güçlüğü, istemsiz kilo kaybı ve kalıcı kusma da yeniden inceleme nedenidir. [1]