FONKSİYONEL NÖROLOJİK BOZUKLUK

BELİRTİLER VE RİSK ETKENLERİ

Kol veya bacakta güçsüzlük, yürüme güçlüğü, titreme, konuşma değişiklikleri, duyu yakınmaları veya epileptik olmayan nöbet benzeri olaylar görülebilir. Ağrı, yorgunluk ve dikkat sorunları eşlik edebilir. Belirtiler değişken olabilir; değişkenlik, kişinin dürüst olmadığı anlamına gelmez. Bir kişide birden fazla belirti türü bulunabilir. [1]

Stres veya bedensel ve ruhsal travma katkıda bulunabilir; fakat herkeste böyle bir olay saptanmaz. Tanı için mutlaka travma açıklaması bulmaya çalışmak doğru değildir. Başka nörolojik veya ruhsal hastalıkların bulunması olasılığı dışlamaz. Hastalığı yalnız “psikolojik” ya da yalnız “organik” diye iki karşıt kutba ayırmak, kişinin gereksinimlerini anlamayı zorlaştırabilir. [1,3]

TANI VE AYIRICI DEĞERLENDİRME

Tanı, bu alanda deneyimli bir klinisyenin öykü ve nörolojik muayenede saptadığı olumlu bulgulara dayanmalıdır. Örneğin belirli muayene manevralarında güçsüzlüğün değişmesi veya titremenin başka bir ritme uyum göstermesi tanıya yardımcı olabilir. Bunlar kişinin kendi kendine yapacağı testler değildir. Tanı, yalnız bütün testlerin normal çıkmasıyla veya kişinin kaygılı görünmesiyle konmaz. [2]

Gerekli incelemeler belirtilere göre seçilir; epilepsi, inme ve diğer nörolojik hastalıklar uygun bağlamda değerlendirilir. Nöbetlerin değerlendirilmesinde tanık anlatımı veya güvenle kaydedilmiş görüntü yardımcı olabilir. Hastaya tanının hangi bulgulara dayandığının açıklanması bakımın temel parçasıdır. [1,2]

TEDAVİ VE REHABİLİTASYON

Tedavi belirtilere göre düzenlenen ekip çalışmasına dayanabilir. Fizyoterapi hareket işlevini, ergoterapi günlük etkinlikleri, konuşma terapisi iletişim veya ilgili işlevleri hedefleyebilir. Psikolojik tedavi önerilmesi belirtilerin hayal ürünü olduğu anlamına gelmez; baş etme, dikkat, stres ve eşlik eden ruhsal sorunlar üzerinde çalışmaya yardım edebilir. [3]

Hasta ve bakım ekibi, ulaşılabilir hedefleri birlikte belirlemelidir. Örneğin daha güvenli yürümek, günlük işleri sürdürebilmek veya belirtiler geldiğinde uygulanacak planı öğrenmek anlamlı hedefler olabilir. İyileşme hızı kişiden kişiye değişir; hemen düzelmeyen kişiyi yeterince çabalamamakla suçlamak bakım ilişkisini zedeler. Eğitim ve açıklama, rehabilitasyonun yerine değil onunla birlikte sunulmalıdır. [2,3]

İZLEM VE ÖZEL DURUMLAR

Kontrolde günlük işlev, düşmeler, ağrı, yorgunluk ve tedavinin uygulanabilirliği konuşulur. Eşlik eden depresyon, kaygı veya başka hastalıkların tedavisi ayrıca planlanır. Bazı kişilerde belirtiler kısa sürerken bazılarında uzun süreli destek gerekir. Bakımın farklı uzmanlıklar arasında parçalanmaması ve herkesin ortak açıklamayı kullanması önemlidir. [3]

Çocuklarda okul katılımı ve aile desteği, erişkinlerde iş ve bakım sorumlulukları değerlendirme planına dahil edilmelidir. İlaçlar ve önceki tanılar görüşmeye getirilmelidir; tedaviyi değiştirme veya bırakma kararı kişisel denemelerle değil ilgili klinisyenle verilmelidir. Bir açıklamanın anlaşılmaması durumunda yeniden açıklama istemek bakımın doğal parçasıdır. [2,3]

ACİL UYARILAR

Yeni başlayan yüz-kol güçsüzlüğü, konuşma bozulması, ağır yaralanma veya solunum güçlüğü önceki fonksiyonel bozukluk tanısıyla açıklanıp bekletilmemelidir. Türkiye'de 112/acil yardım istenmelidir. Bilinen tanı, yeni ve farklı belirtilerde yeniden değerlendirme gereğini ortadan kaldırmaz.

GÖRÜŞMEYE HAZIRLIK

Görüşmede tanının hangi bulgularla desteklendiğini ve bunların kişideki belirtilerle nasıl ilişkili olduğunu sormak yerindedir. Rehabilitasyon hedefi küçük ama anlamlı bir günlük etkinlik üzerinden konuşulabilir; örneğin ev içinde daha güvenli hareket edebilmek veya bir konuşmayı tamamlayabilmek. Planın hangi bölümünün kim tarafından yürütüleceği ve sorun olduğunda kime ulaşılacağı açıklığa kavuşturulmalıdır. Bu hedefler kişiden bağımsız bir başarı ölçütü değildir; kişinin kendi yaşamında önem verdiği değişiklikleri bakım ekibiyle paylaşmasını kolaylaştıran örneklerdir.

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.