FREİBERG HASTALIĞI

Ön ayak ağrısının yürüme, parmak ucundan itiş ve ayakkabıyla ilişkisi sorgulanır. Gençlerde ve kadınlarda daha sık görülse de başka yaşlarda ve erkeklerde de olabilir.

Yakınmaların süresi, spor yükü, önceki tedaviler ve günlük işlev kaybı kaydedilir. Başlangıçtaki ağrı bazen ayakkabıda taş varmış hissiyle tarif edilir.

İlgili metatarsofalangeal eklemde şişlik ve hassasiyet, pasif hareketle ağrı ve hareket kısıtlılığı değerlendirilir.

Parmak dizilimi, plantar nasır, krepitasyon ve eklem stabilitesi incelenir. İleri hastalıkta parmak duruşu değişebilir; plantar plak patolojisiyle örtüşme araştırılır.

Metatars stres kırığı, Morton nöroması, plantar plak yırtığı ve inflamatuvar artrit ayırıcı tanıdadır. Gut veya romatoid artrit gibi eklem nedenleri klinik bağlama göre değerlendirilir.

Ateşle birlikte sıcak, kırmızı ve şiş ayak yalnız mekanik ağrı kabul edilmez; enfeksiyon gibi acil değerlendirme gerektiren nedenler araştırılır.

TANI VE EVRELEME

Röntgende metatars başında yassılaşma, skleroz ve düzensizlik görülebilir. Erken dönemde MR kemik iliği değişikliklerini gösterebilir; görüntüler yakınma ve muayeneyle birlikte yorumlanır.

Yük vererek çekilen uygun ayak grafileri değerlendirilir. Erken röntgen bulguları silik olabilir; ilerlemede eklem yüzeyi çökmesi ve eklem içi serbest cisimler görülebilir.

Smillie sınıflaması yapısal hasarın derecesini tarif eder. Gerektiğinde BT kemik yapısını ve cerrahi planlamayı ayrıntılandırır; evre tek başına tedavi kararı değildir.

Başlangıçta yük azaltma, uygun ayakkabı, tabanlık ve seçilmiş hastada immobilizasyon düşünülebilir. Tedavi hastalığın evresi, yaş, aktivite ve belirtilere göre uyarlanır.

Dirençli yakınmalarda korunmuş kıkırdak, lezyonun boyutu ve eklem hasarı değerlendirilerek debridman, osteotomi, osteokondral otogreft veya ileri hastalıkta kurtarıcı girişimler tartışılır. Her işlem her evre için uygun değildir.

Otogreft dizden doku alınmasını gerektirebilir. Erişkin karşılaştırmalı seride bir hastada hafif diz ağrısı bildirilmiştir; donör alan riski görüşmeye dahil edilmelidir.

İZLEM VE SPORA DÖNÜŞ

Takipte ağrı, eklem hareketi ve yürüme işlevi değerlendirilir. Rehabilitasyonda hareket ve yürüyüş eğitimi önemlidir; ameliyat sonrası yük verme planı yapılan işleme göre değişir.

Ergen sporcularda spora dönüş için klinisyen değerlendirmesi gerekir. Yeni bir seride ölçülen sonuç gerçek yarışmaya katılım değil, kısıtlamasız spor için belgelenmiş hekim izniydi; zaman çizelgesi herkese uygulanamaz.

KIRMIZI BAYRAKLAR VE SEVK

Travma sonrası şekil bozukluğu veya üzerine basamama, ateşle sıcak-kırmızı şiş ayak, diyabetli kişide açık yara veya sıcak şiş ayak acil değerlendirme gerektirir. Bunlar Freiberg’e özgü bulgular değildir.

Uygun cerrahi dışı tedaviye rağmen süren ağrı ve işlev kaybında ayak-ayak bileği uzmanı değerlendirmesi yapılır. Cerrahi karar tek bir görüntüye veya başarı yüzdesine indirgenmez.