GASTRİT VE GASTROPATİ

GENEL BAKIŞ

Mideyi kaplayan mukoza, asitle doğrudan temas eden bir koruyucu yüzeydir. Gastrit veya gastropati akut başlayabilir ya da uzun süre devam edebilir. Eroziv tipte yüzeysel doku kayıpları gelişirken bazı tiplerde bu görünüm bulunmaz. Bu nedenle endoskopide kullanılan “kızarıklık”, “erozyon” ve patolojide kullanılan “iltihap” sözcükleri birbirinin yerine okunmamalıdır. [1,3]

H. pylori gastriti, otoimmün gastrit ve reaktif gastropati farklı mekanizmaları temsil eder. Kronik H. pylori enfeksiyonu ülserle, bazı kronik mide değişiklikleri ise artmış kanser riskiyle ilişkilidir; bu ilişki her hastada kanser gelişeceği anlamına gelmez. İzlem gereksinimini doğru belirlemek için tanının türü önemlidir. [1]

BELİRTİLER, NEDENLER VE RİSKLER

Ağrı, bulantı, erken doyma veya yemek sonrasında aşırı doluluk görülebilir. Birçok hastada ise yakınma yoktur. Uzun süre kullanılan antiinflamatuvar ağrı kesiciler, alkol ve safra reflüsü reaktif hasara yol açabilir. Otoimmün hastalıkta bağışıklık sistemi mide hücrelerini hedef alır. Ağır yanık, sepsis veya kritik hastalıkla ilişkili “stres gastriti”, gündelik ruhsal stresle aynı durum değildir. [2]

Kanlı kusma, kahve telvesi benzeri kusmuk veya siyah-katranımsı dışkı kanama belirtisi olabilir. Baş dönmesi, nefes darlığı ve belirgin halsizlik eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir. Küçük miktarlı kanama gözle görülmeyebilir; kanama bulunmadığını yalnız dışkının görünümüne bakarak söylemek güvenli değildir. [2]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Öyküde reçeteli ilaçların yanında reçetesiz ağrı kesiciler ve takviyeler de sorulur. Endoskopi gerektiğinde özofagus, mide ve onikiparmak bağırsağı incelenir; biyopsi mikroskobik değerlendirme sağlar. Biyopsinin amacı yalnız kanser aramak değildir: iltihabın türü ve nedenini aydınlatmak da önemlidir. [3]

Kan tetkikleri komplikasyonları veya alternatif nedenleri araştırmaya yardım eder. Dışkıda H. pylori ve kan incelemesi, uygun hastada üre nefes testi yapılabilir. Testlerin tümünün her hastaya istenmesi gerekmez. Dispepsi, ülser ve diğer üst sindirim sistemi hastalıkları klinik değerlendirmede ayrıştırılmalıdır; yakınmanın adı, doku tanısının yerine geçmez. [3]

Bu ayrım, aynı yakınmaya neden farklı tedaviler verildiğini açıklar. [4,5]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

H. pylori varsa uygun ilaç kombinasyonu seçilir ve tedavi sonrası başarı değerlendirilir. Reaktif gastropatide sorumlu ağrı kesicinin kesilmesi, değiştirilmesi veya asit baskılayıcı eşliğinde kullanılması tartışılır. Kalp-damar korunması için verilen aspirin kendi kendine bırakılmamalıdır; tedavi gerekçesiyle mide riski birlikte ele alınır. [4]

Otoimmün gastritte demir veya B12 eksikliğinin yerine konması gerekebilir. Ağır erosiv kanamada endoskopik tedavi, seçilmiş ağır durumlarda cerrahi kullanılabilir. Yalnız antiasitle yakınmayı bastırmak, kanamanın veya eksikliklerin tedavi edildiği anlamına gelmez. [4]

İZLEM, BESLENME VE ÖZEL GRUPLAR

Çoğu gastrit türünün temel nedeni belirli bir yiyecek değildir. Herkese uzun bir “yasak gıda” listesi verilmesi yerine nedenin açıklanması önemlidir. Alkolün hasarla ilişkili olduğu kişide maruziyetin kaldırılması gerekir. H. pylori demir emilimini, otoimmün gastrit demir ve B12 emilimini etkileyebilir; kan sayımı ve eksikliklerin izlenmesi yakınmalardan bağımsız değer taşır. [5]

Takviyeler otomatik olarak zararsız değildir; nadiren demir preparatları da mide hasarıyla ilişkili olabilir. Gebelik, çoklu ilaç kullanımı veya kronik hastalık varsa ürün seçimi ve gereklilik hekimle görüşülmelidir. Beslenme değerlendirmesinin amacı yalnız ağrıyı azaltmak değil, gereksiz kısıtlamalar olmadan yeterli alımı sürdürmektir. [5]

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.