GASTROİNTESTİNAL KANAMA

Kanamanın görünümü ve seyri; önceki kanama, kişisel/ailevi hastalıklar, aspirin, ağrı kesici ve kan sulandırıcı kullanımı sorgulanır.

Yaşamsal bulgular, bilinç ve dolaşım değerlendirilir; karın hassasiyeti/kitle araştırılır, gerektiğinde rektal muayene yapılır.

KAYNAĞI AYIRMA

Ülser, varis, divertikül, iltihabi bağırsak hastalığı veya tümör gibi nedenler kanama yerine göre araştırılır.

ESGE varis kanaması kılavuzu portal hipertansiyon bağlamında erişkin endoskopik yönetimi ele alır. Bu yol ülser veya alt gastrointestinal kanamanın yerine uygulanamaz; kesin işlem zamanı hemodinamik hazırlıktan bağımsız bir ev saati değildir.

TETKİK VE İŞLEM SEÇİMİ

Kan testleri kanamanın ağırlığı ve kansızlık açısından değerlendirmeyi destekler; endoskopi tanıyla birlikte tedavi sağlayabilir.

Ağır alt kanamada BT anjiyografinin rolü artar; çoğu yatış gereken hastada kolonoskopi acil olmayan biçimde planlanır. İlk gün içinde yapılması yeniden kanama gibi önemli sonuçları iyileştirmiş değildir. Bu bulgu aktif ağır kanamaya müdahalenin ertelenmesi anlamına gelmez.

Hemodinamik durum, devam eden kanama ve işlemin amacı ayrı belirleyicilerdir; tüm hastalar için tek saat sınırı çıkarılamaz.

Alt kanamada ilk yöntemin kolonoskopi mi yoksa BT/anjiyografi mi olacağı, bağırsak hazırlığı ve saptanan lezyona uygun endoskopik yöntem ayrı klinik sorulardır. ASGE’nin 2026 kılavuzu bunları GRADE yaklaşımıyla ele alır; üst endoskopinin ve cerrahinin rolünü de değerlendirme kapsamına alır. Tanı yönteminin seçimi ile kanamanın tedavisi aynı karar değildir.

ÇOCUKTA AYRI DEĞERLENDİRME

Çocukta görülen kırmızı veya koyu rengin gerçekten kan olup olmadığı ve kanın sindirim kanalından gelip gelmediği sorgulanır; yutulmuş kan ve bazı besin/ilaçlar yanıltabilir. Yaş, ağrı, genel durum ve kanamanın şekli ayırıcı tanıyı değiştirir. Çocuk için erişkin risk puanı veya erişkin işlem takvimi kullanılmaz. Stabilizasyon önce gelir; çocukta normal kan basıncı önemli kaybı dışlamaz. Hematemez, melena ve hematokezya kaynak konusunda ipucu verir, tek başına kesin anatomik yerleşim kanıtı değildir.

Bu tanısal çerçeve sistematik olmayan bir derlemeye dayanır; tek bir doğrulanmış karar skoru değildir.

KAYNAĞA GÖRE TEDAVİ

Endoskopi öncesinde risk sınıflaması yapılır. Ülser kanamasında proton pompası inhibitörü ve yüksek riskli endoskopik bulgulara yönelik hemostaz değerlendirilir. Tekrar kanama gelişirse yeniden endoskopik değerlendirme gerekir. Kardiyovasküler hastalık, transfüzyon kararında genel kısıtlayıcı yaklaşımın ayrıca değerlendirilmesini gerektirir.

Resüsitasyon, vasoaktif tedavi, antibiyotik ve endoskopik kontrol birlikte değerlendirilir. Şüpheli varis kanamasında vasoaktif tedavi erken başlanır; antibiyotik seçimi yerel direnç ve alerjilerle uyarlanır. Hemodinamik hazırlık sonrası özofagus varisi endoskopik bant ligasyonuyla tedavi edilebilir. Farmakolojik ve endoskopik kontrole rağmen süren kanamada uygun merkezde kurtarıcı TIPS değerlendirilir; mide varisinde yöntem anatomik tipe göre farklılaşır.

Traneksamik asit gastrointestinal kanamada rutin olarak önerilmez. TATD klinik politikası, yarar gösterilmemesini tromboembolik zarar olasılığıyla birlikte değerlendirir. Travmada kullanılan bir kanama tedavisinin burada da etkili olacağı varsayımı güvenli değildir; değerlendirme kanamanın bağlamına özgü olmalıdır.

YENİDEN KANAMA VE İZLEM

Özofagus varis kanamasından sonra yeniden kanamayı önlemek için endoskopik takip ve uygun hastada nonselektif beta bloker birlikte değerlendirilir. Kanamanın durmuş olması portal hipertansiyona yönelik izlem gereksinimini ortadan kaldırmaz.

Alt kanama durduktan sonra antiplatelet ve antikoagülanların yeniden başlanması taburculuk planının parçasıdır; akut dönemdeki karar kalıcı ilaç planı sayılmaz.

ACİL DEĞERLENDİRME

Görünür kanama, kanlı kusma veya siyah dışkı şeklinde ortaya çıkabilir; yeni akut kanamada hemen tıbbi yardım alın. Bayılma, bilinç bulanıklığı, soğuk terleme veya ağır halsizlikte acil yardım çağırın. Yardım istemek için şok gelişmesini beklemeyin.

Tekrar kanama, ilk işlemin başarılı görünmesine rağmen yeniden değerlendirme gerektirir.