GAUCHER HASTALIĞI

YAŞ, ORGAN VE AİLE ÖYKÜSÜ

Kemik krizleri/kırıklar, kanama, büyüme, önceki splenektomi ve aile öyküsü sorgulanır. Erişkinde açıklanamayan splenomegali-trombositopeni ve transferrin doygunluğuyla orantısız ferritin yüksekliği tanısal kuşku oluşturur. [4]

MUAYENE VE NÖROLOJİK FENOTİP

Karaciğer/dalak büyüklüğü, morarma, iskelet ve büyüme değerlendirilir. Tip 3’te yatay göz hareketi/sakkad bozukluğu hafif tek nörolojik bulgu olabilir; tip 2 çoğu kez ilk yılda hızlı nörolojik kötüleşmeyle belirir. [2]

Splenomegali ve sitopeninin malign, enfeksiyöz veya diğer hematolojik nedenleri dışlanır; enzim testi klinik değerlendirmeye eklenir. Yalnız yüksek ferritin veya dalak büyüklüğüyle Gaucher tanısı konmaz. [4]

Diğer depo hastalıkları, özellikle Niemann–Pick türleri, biyobelirteç ve enzim/genetik örüntüyle ayrılır. Tip 1–3 ayrımı yalnız yaşa ya da tek varyanta değil nörolojik fenotipe dayanır. [1,2]

BİYOKİMYASAL VE MOLEKÜLER DOĞRULAMA

Lökosit veya diğer çekirdekli hücrelerde belirgin düşük enzim aktivitesi ve GBA1 analizi kullanılır. İki patojenik/olası patojenik varyant saptandığında da enzim eksikliğinin doğrulanması önerilir. GBAP1 psödogeni moleküler analizi zorlaştırır; belirsiz varyant tek başına kesin tanı değildir. [1]

Kemik iliği biyopsisinin negatif olması Gaucher’yi dışlamaz. Nedeni açıklanmamış kronik hafif-orta sitopeni veya splenomegalide gereksiz invaziv işlemlerden önce hastalığa özgü test düşünülür; ani ağır sitopeninin acil değerlendirmesi geciktirilmez. [4]

Başlangıçta kan sayımı, koagülasyon, karaciğer/böbrek testleri, hastalık biyobelirteçleri, abdominal ve kemik görüntüleme ile kemik yoğunluğu değerlendirilir. Normal enzim fakat uyumlu fenotip/biyobelirteçte nadir saposin C eksikliği araştırılabilir. [2]

GENOTİPİN SINIRLARI

Eski N370S adı p.Asn409Ser, L444P adı p.Leu483Pro’dur. p.Asn409Ser primer nöronopatik formdan koruyucu örüntüyle ilişkilidir; p.Leu483Pro homozigotluğu nörolojik hastalıkla sık birliktedir fakat kesin bireysel seyir tahmini değildir. [1]

HASTALIĞA ÖZGÜ YAKLAŞIM

Tedavi endikasyonu her pozitif genetik sonuçta otomatik değildir; semptom, sitopeni, organ/kemik yükü ve ilerleme dikkate alınır. Enzim yerine koyma tedavisi ile uygun hastada substrat azaltıcı tedavi kullanılır; rutin splenektomiden kaçınılır. [2]

Eliglustat öncesi CYP2D6 metabolizör genotipi ve ilaç etkileşimleri değerlendirilir. CYP2D6/CYP3A inhibitör kombinasyonları ve karaciğer işlevi ciddi güvenlik kısıtları oluşturabilir; doz bireysel ürün bilgisine göre seçilir. [3]

EMA endikasyonu erişkin tip 1 yanında, ERT ile stabil, en az altı yaş ve ≥15 kg, uygun CYP2D6 grubundaki çocukları da kapsar. Bu sınır, tedavisiz küçük çocuklara veya tip 3’e genellenmez; yerel ruhsat ayrıca doğrulanır. [3]

Enzim tedavisi sistemik yükü azaltabilir fakat kan-beyin bariyeri nedeniyle nöronopatik hastalığı düzeltmez. Tip 2’de destek/palyatif bakım, tip 3’te nöroloji, beslenme ve rehabilitasyon önemlidir. Nakil rutin nörolojik kür yöntemi değildir. [2,13]

İZLEM VE DESTEK

Klinik durum, kan sayımı ve biyobelirteçler başlangıçta daha sık; stabil hastada yıllık değerlendirilebilir. Görüntüleme hedeflere ve organ yüküne göre seyrekleştirilir; kemik hastalığı kan/organ yanıtından farklı seyredebilir. [2]

Kanama yalnız trombosit sayısına bağlanmaz; trombosit işlevi ve koagülasyon da etkilenebilir. Cerrahi veya doğum öncesi hemostatik değerlendirme gerekir. [12]

Parkinson belirti ve yakınmaları yaşla birlikte değerlendirilir; artmış risk kesin gelişim anlamına gelmez. Yeni nörolojik bulgular otomatik olarak depo hastalığının ilerlemesine bağlanmamalıdır. [10]

ACİL BULGULAR

Ciddi kanama, ani şiddetli karın ağrısı/dolaşım bozukluğu, yeni kırık veya ağır kemik ağrısı acil değerlendirme gerektirir. Nöbet, aspirasyon veya solunum bozukluğu nöronopatik hastalıkta bekletilmez. [2,13]