GUT HASTALIĞI

GENEL BAKIŞ

Gut, eklem çevresinde monosodyum ürat kristallerinin birikmesiyle gelişen iltihaplı eklem hastalığıdır. Çoğu kişi hastalığı gece başlayan çok şiddetli ayak başparmağı ağrısıyla tanır; ancak diz, ayak bileği, el ve dirsek de tutulabilir. Atakların arasında hiçbir yakınma olmayabilir. Bu sessiz dönem, kristal yükünün mutlaka ortadan kalktığı anlamına gelmez. Doğru tedaviyle ataklar ve kalıcı hasar büyük ölçüde önlenebilir. [1]

BELİRTİLER, NEDENLER VE RİSKLER

Eklemde hızla artan ağrı, sıcaklık ve şişlik tipiktir. Dokunma veya çarşafın teması bile rahatsız edebilir. Uzun süren hastalıkta deri altında tofüs denilen sert birikimler gelişebilir. Bunlar yalnız kozmetik sorun değildir; hareketi ve eklem yapısını etkileyebilir. Böbrek taşı da eşlik edebilir. [1]

Ürat, vücudun doğal metabolizmasının ürünüdür. Üretimin artması veya böbrekten atılımın azalması düzeyi yükseltebilir. Aile öyküsü, böbrek işlev bozukluğu, bazı ilaçlar, obezite ve alkol tüketimi değerlendirmeye alınır. Gut yalnızca fazla et yemeye bağlı bir hastalık değildir; hastayı suçlayan katı açıklamalar tedaviye katkı sağlamaz. Üratı yüksek bulunan herkes de gut hastası değildir. [1,2]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Yeni başlayan sıcak, şiş ve çok ağrılı eklem; özellikle ateş, titreme, bulantı veya genel durum bozukluğuyla birlikteyse aynı gün değerlendirilmelidir. Eklem enfeksiyonu gut atağına benzeyebilir ve gecikme kalıcı zarara yol açabilir. Önceden gut tanısı bulunması yeni şişliğin otomatik olarak gut sayılmasını haklı çıkarmaz. İlk atakta kendi kendine eski bir reçeteyi kullanmak yerine tanı doğrulanmalıdır. [3]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Hekim atağın başlama hızını, tutulan eklemleri, önceki benzer dönemleri, ilaçları ve eşlik eden hastalıkları sorgular. Serum üratı yardımcıdır; tek başına tanı koydurmaz. Atak sırasında beklenenden düşük bir sonuç görülebilir. Tanı kuşkuluysa eklem sıvısında kristal araştırılması değerlidir; aspirasyon yapılamıyorsa uygun görüntüleme düşünülebilir. [4]

En önemli ayırıcı tanılar septik artrit, kalsiyum pirofosfat kristal artriti ve diğer inflamatuvar artritlerdir. Tanı yaklaşımının amacı yalnız “kristal var mı?” sorusunu yanıtlamak değil, acil tedavi gerektiren alternatifi kaçırmamaktır. Bulgular birbirini tutmuyorsa romatoloji değerlendirmesi gerekir. [4]

Tablo, atak tedavisiyle hastalık kontrolünün aynı şey olmadığını vurgular. [2–4]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Akut atakta uygun hastada nonsteroid antiinflamatuvar ilaç, kolşisin veya kortikosteroid kullanılabilir. Seçim böbrek işlevi, kanama riski, diğer hastalıklar ve ilaç etkileşimlerine göre yapılır. Ağrılı eklemi dinlendirmek, yükseltmek ve cildi koruyarak soğuk uygulamak destekleyicidir. Bu önlemler gerektiğinde ilaç tedavisinin yerini tutmaz. [2,3]

Ürat düşürücü tedavi ise yeni kristal oluşumunu ve atakları azaltmayı hedefler; yalnız ağrı olduğunda alınan bir ağrı kesici değildir. Sık atak veya tofüs durumunda yaşam tarzı değişikliği tek başına yeterli olmayabilir. Tedavi planı, düzenli kullanım ve laboratuvar izlemi üzerinden değerlendirilir. İlaçlar yakınmalar geçti diye kendi kendine bırakılmamalıdır. [2]

İZLEM, KORUNMA VE ÖZEL GRUPLAR

Kontrolde atak sıklığı, günlük işlev, ilaç toleransı, böbrek ve kalp-damar sorunları birlikte ele alınır. Dengeli beslenme, gerekiyorsa sürdürülebilir kilo kaybı ve aşırı alkolün azaltılması yararlıdır. Böbrek hastalığı olanlarda reçetesiz ağrı kesici seçimi özellikle dikkat gerektirir. Tanısı belirsiz veya tedaviye yanıt vermeyen kişi uzman değerlendirmesine yönlendirilir. [2,4]

Kontrole giderken son atakların tarihini, tutulan eklemleri ve kullanılan ilaçları not etmek tedavi yanıtını değerlendirmeyi kolaylaştırır. Uzun dönem ürat düşürücü tedavi ile atak sırasında kullanılan ilaçların görevleri birbirinden farklıdır. Hastanın hangi ilacı hangi amaçla aldığı anlaşılmadan tedaviye uyum sorunu olduğu varsayılmamalıdır. [3,4]

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.