HEREDİTER ANJİYOÖDEM
ÖZET
Herediter anjiyoödem (HAE), tekrarlayan deri ve mukoza şişmelerine yol açan kalıtsal hastalıklar grubudur. Özellikle C1 inhibitörü eksikliği/işlev bozukluğu olan tiplerde bradikinin rol oynar; gırtlak tutulumu ölümcül olabilir. [1]
GENEL OKUYUCU
KAPSAM
Bradikinin aracılı atak ve hava yolu riski; ürtiker/anafilaksiden farklı yaklaşım.
HALK İÇİN
El, ayak, yüz veya genital bölgede kaşıntısız şişme; karında ağrı, kusma ve bazen boğazda şişme gelişebilir. Kurdeşen çoğunlukla eşlik etmez. Ailede benzer atak bulunması destekleyicidir fakat olmaması HAE’yi dışlamaz. [1]
Kişiye özel yazılı atak planı, uygun kurtarma ilacına erişim ve uygulama eğitimi gerekir. Ses değişmesi veya boğaz şişmesinde evde düzelmesini beklemek yerine acil yardım çağrılır. Koruyucu tedavi alırken de atak ilacı hazır bulunmalıdır. [2]
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
ÖYKÜ VE TETİKLEYİCİLER
Başlangıç yaşı, atak süresi/sıklığı, aile öyküsü, karın ameliyatları, diş işlemleri, östrojen ve ACE inhibitörü kullanımı sorgulanır. Travma, stres veya girişim atağı tetikleyebilir. Önceki antihistaminik tedaviye yanıtsızlık tanıya yardımcıdır ama tek başına doğrulama değildir. [1]
FİZİK MUAYENE
Şişmenin yeri, yaygınlığı ve hava yolu bulguları öncelikle değerlendirilir. Ciltte kaşıntısız, çukurlaşmayan ödem ve bazen atak öncesi kıvrımlı kızarıklık görülebilir. Karın atağı cerrahi akut karınla karışabildiği için alternatif aciller dışlanır. [1]
AYIRICI TANI
Mast hücresi aracılı anjiyoödem, ACE inhibitörü ilişkili ödem ve edinilmiş C1 inhibitörü eksikliği ayrılır. Ürtikerin olmaması mast hücresi mekanizmasını dışlamaz. Tanı belirsiz ve öykü HAE ile uyumsuzsa uygun mast hücresi/anafilaksi tedavisi geciktirilmez. [2]
TANISAL YAKLAŞIM
LABORATUVAR VE ALT TİP
C1 inhibitörü fonksiyonu, antijen düzeyi ve C4 değerlendirilir; klinik-laboratuvar uyumsuzluğunda testler tekrarlanır. Fonksiyon testi deneyimli laboratuvarda özellikle önemlidir. C1 inhibitörü normal olan şüpheli olgularda ilaç ilişkisi ve mast hücresi aracılı nedenler dışlanıp genetik değerlendirme planlanır. Normal C4 tek başına dışlama testi değildir. [3]
TEDAVİ
ATAK VE KORUMA
HAE atağı erken, yaş/ürün uygunluğuna göre C1 inhibitörü konsantresi, ikatibant veya diğer ruhsatlı atak tedavisiyle yönetilir. Bilinen bradikinin atağında antihistaminik, steroid ve adrenalin özgül tedavinin yerini tutmaz. Üst hava yolu tutulumu ilaçla birlikte hava yolu güvenliği gerektirir. [2,3]
Uzun dönem profilaksi, atak yükü ve yaşam kalitesine göre ortak kararla seçilir. Güncel WAO seçenekleri subkutan plazma kaynaklı C1 inhibitörü, lanadelumab, berotralstat, garadacimab ve donidalorseni içerir; yaş, ülke ruhsatı ve erişim farklılıkları kontrol edilir. Girişim öncesi kısa profilakside intravenöz C1 inhibitörü tercih edilir. [3]
İZLEM VE ÖNERİLER
Atak günlüğü, kurtarma ilacı kullanımı, iş/okul kaybı ve hastanın tedavi yükü düzenli değerlendirilir. Gerektiğinde profilaksi değiştirilir; asemptomatik aile üyelerine tarama önerilir. Girişim ve seyahat öncesi ilaç stoğu ile acil erişim planı gözden geçirilir. [2]
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ACİL DURUM
Dil/boğaz şişliği, ses kısıklığı, yutma güçlüğü veya solunum sıkıntısı tıbbi acildir. Kurtarma ilacının uygulanması acil başvurunun alternatifi değildir. [2]
DİĞER PROFESYONEL AYRINTILAR
GEBELİK VE NORMAL C1 İNHİBİTÖRLÜ HASTALIK
Gebelikte plazma kaynaklı C1 inhibitörü tercih edilen seçenektir; androjenler kullanılmaz. Normal C1 inhibitörlü HAE’de genetik alt tip ve sınırlı tedavi verileri uzman değerlendirmesi gerektirir; tip 1/2 çalışmalarının sonuçları otomatik genellenmez. [4]
AYIRICI DEĞERLENDİRME
Özellikler birlikte değerlendirilir; tablo tek başına tanı koydurmaz.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Hereditary angioedema — Knowledge Hub ↗
NHS England Genomics Education · Kaynak tarihi: erişim 2026 · Erişim: 2026-10-26
- The international WAO/EAACI guideline — The 2021 revision and update ↗
Maurer ve çalışma grubu · Kaynak tarihi: 2022 · Erişim: 2026-10-26
- The 2025 WAO Guidelines for the classification, diagnosis, and treatment of hereditary angioedema ↗
WAO · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-26
- The International/Canadian hereditary angioedema guideline ↗
Betschel ve çalışma grubu · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-26
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 4 ARAŞTIRMA
Aşağıdaki çalışmalar farklı klinik soruları aydınlatır; tedavi seçiminde çalışma popülasyonu ve tasarımı dikkate alınmalıdır.
01 · FAST-3: AKUT ATAKTA İKATİBANT
Randomized placebo-controlled trial of the bradykinin B₂ receptor antagonist icatibant for the treatment of acute attacks of hereditary angioedema: the FAST-3 trial.
William R Lumry, H Henry Li, Robyn J Levy, Paul C Potter, Henriette Farkas, Dumitru Moldovan, Marc Riedl, Hongbin Li, Timothy Craig, Bradley J Bloom, Avner Reshef · Annals of allergy, asthma & immunology : official publication of the American College of Allergy, Asthma, & Immunology · 2011
Çalışma türü: Faz 3 randomize çift kör plasebo kontrollü çalışma
Kapsam: Deri/karın atağında 43 ikatibant ve 45 plasebo hastası; larenks atakları ayrı küçük gruplardı
ÖZET
Deri/karın atağında belirtilerde en az %50 azalmaya medyan süre 2,0 ve 19,8 saatti. Enjeksiyon yeri reaksiyonları sıktı.
Ağır larenks atakları açık etiketli tedavi edildi; bu sonuç hava yolu güvenliğini bekletme gerekçesi değildir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 22123383 · DOI: 10.1016/j.anai.2011.08.015
02 · HELP: LANADELUMAB İLE ATAK ÖNLEME
Effect of Lanadelumab Compared With Placebo on Prevention of Hereditary Angioedema Attacks: A Randomized Clinical Trial.
Aleena Banerji, Marc A Riedl, Jonathan A Bernstein, Marco Cicardi, Hilary J Longhurst, Bruce L Zuraw, Paula J Busse, John Anderson, Markus Magerl, Inmaculada Martinez-Saguer, Mark Davis-Lorton, Andrea Zanichelli, H Henry Li, Timothy Craig, Joshua Jacobs, Douglas T Johnston, Ralph Shapiro, William H Yang, William R Lumry, Michael E Manning, Lawrence B Schwartz, Mustafa Shennak, Daniel Soteres, Rafael H Zaragoza-Urdaz, Selina Gierer, Andrew M Smith, Raffi Tachdjian, H James Wedner, Jacques Hebert, Syed M Rehman, Petra Staubach, Jennifer Schranz, Jovanna Baptista, Wolfram Nothaft, Marcus Maurer, HELP Investigators · JAMA · 2018
Çalışma türü: Faz 3 randomize çift kör çalışma
Kapsam: En az 12 yaşında tip 1/2 HAE olan 125 hasta, 26 hafta
ÖZET
İki haftada bir 300 mg kolunda aylık ortalama atak 0,26; plaseboda 1,97 idi. Enjeksiyon yeri reaksiyonları daha sıktı.
Kısa süreli plasebo karşılaştırması diğer aktif profilaksilere üstünlük göstermez.2019 düzeltmesi ilaç karşıtı antikor aralığına ilişkindir; burada özetlenen atak sonucu değişmemiştir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 30480729 · DOI: 10.1001/jama.2018.16773
03 · APEX-2: ORAL BEROTRALSTAT
Oral once-daily berotralstat for the prevention of hereditary angioedema attacks: A randomized, double-blind, placebo-controlled phase 3 trial.
Bruce Zuraw, William R Lumry, Douglas T Johnston, Emel Aygören-Pürsün, Aleena Banerji, Jonathan A Bernstein, Sandra C Christiansen, Joshua S Jacobs, Karl V Sitz, Richard G Gower, Remi Gagnon, H James Wedner, Tamar Kinaciyan, Roman Hakl, Jana Hanzlíková, John T Anderson, Donald L McNeil, Stephen B Fritz, William H Yang, Raffi Tachdjian, Paula J Busse, Timothy J Craig, H Henry Li, Henriette Farkas, Jessica M Best, Desiree Clemons, Melanie Cornpropst, Sylvia M Dobo, Heather A Iocca, Deborah Kargl, Eniko Nagy, Sharon C Murray, Phil Collis, William P Sheridan, Marcus Maurer, Marc A Riedl · The Journal of allergy and clinical immunology · 2021
Çalışma türü: Faz 3 randomize çift kör çalışma
Kapsam: En az 12 yaşındaki 121 hasta randomize edildi; 120 kişi ilaç aldı
ÖZET
24 haftada aylık atak sayısı 150 mg kolunda 1,31, plaseboda 2,35 bulundu. Gastrointestinal yan etkiler aktif tedavide daha sıktı.
C1 inhibitörü eksikliğine bağlı HAE çalışmasıdır; diğer genetik alt tipler ve gebelik için genellenmez.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 33098856 · DOI: 10.1016/j.jaci.2020.10.015
04 · OASIS-HAE: DONİDALORSEN PROFİLAKSİSİ
Efficacy and Safety of Donidalorsen for Hereditary Angioedema.
Marc A Riedl, Raffi Tachdjian, William R Lumry, Timothy Craig, Gül Karakaya, Asli Gelincik, Marcin Stobiecki, Joshua S Jacobs, Nihal M Gokmen, Avner Reshef, Mark M Gompels, Michael E Manning, Laura Bordone, Kenneth B Newman, Sabrina Treadwell, Sophie Wang, Aaron Yarlas, Danny M Cohn, OASIS-HAE Team · The New England journal of medicine · 2024
Çalışma türü: Faz 3 randomize çift kör çalışma
Kapsam: 90 HAE hastası; 4 haftalık, 8 haftalık ve plasebo kolları
ÖZET
1–25. haftalarda atak hızı 4 haftalık grupta plasebodan %81 düşüktü; sık yan etkiler enjeksiyon yeri kızarıklığı, baş ağrısı ve nazofarenjitti.
Aktif tedavi karşılaştırması yoktur; bulgular akut atak tedavisini değil profilaksiyi değerlendirir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 38819395 · DOI: 10.1056/NEJMoa2402478
Eğitim amaçlıdır; kişiye özel tanı, tedavi veya acil değerlendirme yerine geçmez.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.