HEREDİTER TİROZİNEMİ TİP I

Herediter tirozinemi tip I, FAH geninin ilişkili olduğu, tirozin yıkımının son basamağını etkileyen otozomal resesif bir hastalıktır. Tedavisiz durumda karaciğer ve böbrek hasarı gelişebilir. Bebeklikte büyüme geriliği, kusma, sarılık ve kanama eğilimi görülebilir; bazı çocuklarda karın ağrısı, duyu değişiklikleri ve solunum sorunlarını içeren nörolojik krizler ortaya çıkar. Erken tanı ve tedavi yaşam süresini belirgin biçimde değiştirmiştir.

Tanı için yalnız tirozin yüksekliğine dayanılmaz. Kan veya idrarda süksinilaseton artışı ya da FAH geninde iki patojenik varyant tanıyı destekleyen temel bulgulardır. Klinik anlamı belirsiz varyantlar tek başına tanıyı ne doğrular ne dışlar. Nitisinon ile tirozin ve fenilalanini kısıtlayan beslenme tedavisi birlikte uygulanır. İlaç tedavisi hepatoselüler karsinom riskini azaltır, ancak tamamen ortadan kaldırmaz; iyi klinik durum izlem gereğini bitirmez.

Almanca konuşulan ülkelerin uzman uzlaşısı ilaç ve beslenme tedavisinin uzun süreli, kişiselleştirilmiş sürdürülmesini vurgular. Metabolik kontrol süksinilaseton ve aminoasit izlemiyle değerlendirilir; fenilalaninin gereğinden fazla düşmesi de önlenmelidir. Karaciğer nakli sonrası ilaç gereksinimi farklıdır ve aynı yaşam boyu ilaç kuralı otomatik uygulanmaz. AFP’nin yeniden yükselmesi veya beklenen düşüşü göstermemesi karaciğer görüntülemesini gerektirir.

On beş yıllık çok merkezli gözlemsel araştırmada 315 katılımcı izlenmiş, nakil veya ölüm bilgileri eklenince genişletilmiş analiz 339 kişiye ulaşmıştır. Tedaviye yenidoğan döneminde başlayanlarda karaciğer nakli veya ölüm daha az bildirilmiştir. Ancak çalışma randomize değildir; erken ve geç başlanan grupların başlangıç özellikleri aynı kabul edilemez. Bulgular erken tanının önemini destekler, tüm komplikasyonların kesin önlendiğini kanıtlamaz.

Avrupa’daki 32 merkezin 305 hastaya ilişkin bakım uygulamalarını bildirdiği anket, metabolik hedefler ve izlem sıklıklarının değiştiğini göstermiştir. Bu sayılar hasta bazında yeni bir tedavi denemesi değildir. Özellikle gelişim, öğrenme, göz yakınmaları ve erişkin dönemde izlem uzun dönem yönetimde ele alınır. İzlem planı yalnız bir kaynakta yazan takvime indirgenmeden, metabolizma ekibince hastanın durumuna göre düzenlenmelidir.