HERPETİK DOLAMA
ÖZET
Herpetik dolama, herpes simpleks virüsünün çoğunlukla parmak ucunda veya başparmakta oluşturduğu ağrılı deri enfeksiyonudur. HSV tip 1 veya tip 2 etken olabilir. Şişlik, yanma ve kümelenmiş küçük kabarcıklar görülebilir. Virüs ağız ya da başka bölgelerdeki lezyonlardan kişinin kendi parmağına veya doğrudan temasla taşınabilir. Çocuklarda parmak emme, sağlık çalışanlarında korunmasız temas değerlendirilmesi gereken bağlamlardır.
Ağrı kabarcıklar görünmeden önce başlayabilir; bu nedenle erken dönemde bakteriyel dolamayla karışabilir. Bakteriyel parmak ucu apsesinden farklı olarak herpetik dolama kesilip boşaltılmaz. Cerrahi drenaj bu enfeksiyonda uygun tedavi değildir. Şiddetli ağrı tek başına apse kanıtı sayılmaz. Muayenede lezyonların yapısı ve parmak pulpasının gerginliği birlikte değerlendirilir; görünümden emin olunmadan girişim yapılmamalıdır.
Etkilenen parmak temiz tutulup pansumanla örtülür; kabarcıklar sıkılmaz. Bu parmakla başka kişilere veya vücudun diğer bölgelerine, özellikle gözlere dokunmaktan kaçınılır. Kontakt lens kullanılıyorsa sağlam el kullanılmalı veya iyileşene kadar gözlük tercih edilmelidir. Erken başvuru antiviral tedavinin değerlendirilmesini kolaylaştırır. İlk iki gün içinde başlanabilen tedavi yararlı olabilir; daha geç başvuruda da kötüleşen belirtiler değerlendirilmelidir.
Tekrarlayan HSV tip 2 el enfeksiyonunu inceleyen küçük, plasebo kontrollü bir çalışmada erken başlanan oral asiklovir belirtilerin süresini kısaltmıştır. Sonuçlar yalnız dokuz tam değerlendirilebilir hastaya dayanır. Bu veriler ilk kez hastalanan bebeklerin tedavisine veya bütün antiviral ilaçların birbirine üstünlüğüne doğrudan aktarılamaz. İlaç seçimi, kişinin yaşı ve klinik durumuna göre hekim tarafından yapılır.
Bebeklerde bildirilen küçük bir seride, lezyonların apse sanılarak açılması sonrasında ikincil bakteriyel enfeksiyon görülmüştür. Bu gözlem doğru tanının önemini vurgular; bütün bebeklerde aynı seyir olacağı anlamına gelmez. Bebeklerin değerlendirilmesi çocuk hekimiyle yapılmalıdır. Küçük bir olgu serisinden hareketle her hastada test veya ilaç gereksiz olduğu söylenemez. Özellikle genel durumu bozuk çocukta yalnız parmak lezyonuna odaklanılmamalıdır.
- herpetik dolama
- HSV
- parmak vezikülü
- asiklovir
- drenajdan kaçınma
GENEL OKUYUCU
TEMASLA YAYILMAYI AZALTMAK
Pansuman lezyona dokunmayı ve çevreye teması azaltmaya yardımcı olur. Çocukların etkilenen parmağı emmesi önlenmeye çalışılır. Ağrı giderici seçimi yaş ve sağlık durumuna uygun yapılır; kabarcığın içindeki sıvıyı çıkarmaya çalışmak tedavinin parçası değildir.
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
ÖNCEKİ ATAK VE TEMAS ÖYKÜSÜ
Aynı bölgede önceki ataklar, öncü yanma veya kaşıntı, ağız çevresi uçuk, yakın temas, mesleki maruziyet ve deri travması sorulur. Bağışıklık baskılanması ağır veya atipik enfeksiyon olasılığını artırır. Bu öykü, kişinin bulaş yolunu kesin olarak kanıtlamaz.
FİZİK MUAYENE
VEZİKÜLLERİN ZAMAN İÇİNDE DEĞİŞİMİ
Veziküller ağrıdan iki–üç gün sonra ortaya çıkabilir. Parmak pulpası bakteriyel felondaki kadar gergin olmayabilir. Ateş veya lenf bezi büyümesi eşlik edebilir; muayene tek bir fotoğrafla sınırlanmaz.
On yaşındaki bir olguda lezyon parmak ucunda değil avuç içindeydi ve önkolda çizgilenme vardı. Bu atipik dağılım tanının gecikmesine yol açmıştı. Yerleşim tek başına HSV’yi dışlamaz; ancak her avuç içi lezyonu da herpes değildir.
AYIRICI TANI
BAKTERİYEL ENFEKSİYON VE DİĞER VEZİKÜLLER
Bakteriyel paronişi, parmak pulpası apsesi, selülit ve erken el–ayak–ağız hastalığı ayırıcı tanıdadır. İkincil bakteriyel enfeksiyon herpetik lezyona eklenebilir; viral tanı başka enfeksiyonu otomatik dışlamaz.
TANISAL YAKLAŞIM
TİPİK VE ATİPİK OLGUDA DOĞRULAMA
Avuç içi olgusunda HSV tip 1 PCR ile doğrulanmıştır. Bakteri kültürü, antibiyotik başlanmasından sonra alınmış ve üreme olmamıştı; bu nedenle eşlik eden bakteriyel enfeksiyon kesin dışlanamamıştır. Örnek sonucunun zamanı ve önceki tedavi yorumda önemlidir.
Tanı sıklıkla öykü ve muayeneyle konur. Belirsiz durumda virolojik doğrulama, eşlik eden enfeksiyon kuşkusunda bakteriyel örnek değerlendirilebilir. Test seçimi hekimindir; lezyon evde açılmaz.
TEDAVİ
ANTİVİRAL KARARININ KAPSAMI
Herpetik dolamada kesi ve drenaj yapılmaz.
Çapraz geçişli çalışmada erken nüks döneminde asiklovirle ortalama belirti süresi 10,1 günden 3,7 güne, viral pozitiflik süresi 5,3 günden 0,6 güne inmiştir. Küçük seçilmiş örneklem ve eski çalışma tasarımı, tüm hastalar için standart reçete çıkarmaya yetmez.
Sık, ağır veya bağışıklığı baskılanmış kişide tekrarlayan ataklar için baskılayıcı antiviral tedavi değerlendirilebilir. Antibiyotik virüsü tedavi etmez; ek bakteriyel enfeksiyon varsa ayrıca gerekebilir.
İZLEM VE ÖNERİLER
NÜKSÜ TANIMAK
Enfeksiyon çoğunlukla birkaç hafta içinde düzelir; virüs vücutta kaldığı için tekrar edebilir. Yeni atak başlarken aynı bölgede öncü belirtileri fark etmek erken görüşmeyi kolaylaştırır. Beklenen düzelme olmaması veya kötüleşme yeniden değerlendirme nedenidir.
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
BEBEK, AĞIR SEYİR VE GÖZ BELİRTİLERİ
Bebekte şüpheli herpetik lezyon çocuk hekimince değerlendirilmelidir. Serinin sınırlı deneyimi, yaygın enfeksiyon veya nörolojik komplikasyon riskini tüm bebeklerde dışlamaz; test ve antiviral kararları bireyseldir.
Göz ağrısı, kötüleşen kızarıklık veya görmede değişiklik acil göz değerlendirmesi gerektirir. Kırmızı gözle birlikte ışığa bakmanın ağrılı olması acil başvuru nedenidir. Parmaktaki lezyonla göze temas edilmemelidir.
Çok yüksek ateş, titreme veya lezyonun belirgin kötüleşmesinde sağlık değerlendirmesi geciktirilmez.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Herpetic whitlow ↗
DermNet · Kaynak tarihi: 2023-04 · Erişim: 2026-10-31
Kaynakta son gözden geçirme Nisan 2023 olarak belirtilir.
- Herpetic whitlow (whitlow finger) ↗
NHS · Kaynak tarihi: 2023-08-03 · Erişim: 2026-10-31
Son gözden geçirme 2023-08-03; planlanan 2026-08-03 tarihi geçmiştir. Diğer uzman kaynaklarıyla çapraz kontrol edilmiştir.
- Herpetic Whitlow ↗
Merck Manual Professional Edition · Kaynak tarihi: 2024-05 · Erişim: 2026-10-31
Kaynakta tam gözden geçirme ve güncelleme Mayıs 2024 olarak belirtilir.
- Oral acyclovir therapy of recurrent herpes simplex virus type 2 infection of the hand ↗
Antimicrobial Agents and Chemotherapy / PubMed · Kaynak tarihi: 1991-02 · Erişim: 2026-10-31
- Herpetic Whitlow of the Hand in Infants ↗
Journal of Hand and Microsurgery / PMC · Kaynak tarihi: 2020-04-28 · Erişim: 2026-10-31
Çevrimiçi ilk yayın 2020-04-28; dergi koleksiyonu Temmuz 2022. Araştırma yılı alanında koleksiyon yılı kullanılmıştır.
- Case report: palmar herpetic whitlow and forearm lymphangitis in a 10-year-old female ↗
BMC Pediatrics / Springer Nature · Kaynak tarihi: 2019-11-21 · Erişim: 2026-10-31
- Herpes simplex eye infections ↗
NHS · Kaynak tarihi: 2026-09-10 · Erişim: 2026-10-31
Kaynakta son gözden geçirme 2026-09-10 olarak belirtilir.
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 2 ARAŞTIRMA
Tanı veya yönetim açısından doğrudan ilgili, künyesi ve erişilebilir bulguları doğrulanmış özgün araştırmalar seçilmiştir. Yirmi çalışma bir üst sınırdır, doldurulması gereken kota değildir. Özetler klinik öneri ya da sistematik derleme yerine geçmez.
01 · TEKRARLAYAN HSV TİP 2 EL ENFEKSİYONUNDA ASİKLOVİR
Oral acyclovir therapy of recurrent herpes simplex virus type 2 infection of the hand
M. J. Gill, H. E. Bryant · Antimicrobial Agents and Chemotherapy · 1991
Çalışma türü: Çift kör, plasebo kontrollü çapraz geçişli çalışma.
Kapsam: Dokuz tam değerlendirilebilir, tekrarlayan HSV tip 2 el enfeksiyonu hastası.
ÖZET
Erken asiklovir belirtileri, klinik bulguları ve viral pozitiflik süresini kısalttı.
Tam özet okundu; çok küçük seçilmiş örneklem, primer çocukluk enfeksiyonuna doğrudan aktarılamaz.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 1850971 · DOI: 10.1128/AAC.35.2.382
02 · ALTI BEBEKTE HERPETİK DOLAMA DENEYİMİ
Herpetic Whitlow of the Hand in Infants
Mohammad M. Al-Qattan, Nada G. AlQadri, Ghada AlHayaza · Journal of Hand and Microsurgery · 2022
Çalışma türü: 1995–2017 kayıtlarından retrospektif olgu serisi.
Kapsam: Altı–on bir aylık altı bebek.
ÖZET
Dört açılmış lezyonda ikincil bakteriyel enfeksiyon; iki gözlenen olguda kendiliğinden iyileşme bildirildi.
Tam metin okundu; tek merkez, seçilmiş çok küçük seri; bütün bebeklerde ilaçsız izlem kuralı çıkarılamaz.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 36016636 · DOI: 10.1055/s-0040-1710199
Bu içerik eğitim amaçlıdır; kişisel tanı, reçete veya bireysel hekim değerlendirmesinin yerine geçmez. İlaç seçimi ve izlem, hastanın özellikleri ve güncel yerel protokollerle belirlenir.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.