HİDROKSİAPATİT İLİŞKİLİ AKUT KALSİFİK PERİARTRİT

ÖYKÜ: ZAMANLAMA, YÜKLENME VE EŞLİK EDEN HASTALIKLAR

Ani başlangıç, ağrının tam yeri, önceki ataklar, küçük travma veya tekrarlayan el-ayak yüklenmesi sorgulanır. Travma öyküsü olmaması tanıyı dışlamaz. Diyabet, tiroid hastalığı ve diğer kristal artropatileri tanısal bağlamı etkileyebilir; ilişki nedensellik kanıtı değildir.

Böbrek hastalığı ve yaygın kalsifikasyon öyküsü farklı bir metabolik süreci düşündürebilir. Bir eklemin çevresindeki akut odak, yaygın metastatik kalsifikasyon veya tümöral kalsinozisle aynı tanı sayılmaz.

MUAYENE: AĞRILI ODAĞI ANATOMİK OLARAK YERLEŞTİRİN

Kızarıklık, hassasiyet, şişlik ve aktif/pasif hareket kısıtlılığı kaydedilir. Yakınmanın eklem çevresinde mi tendon boyunca mı yoğunlaştığı değerlendirilir. Lokal inflamatuvar görünüm tek başına enfeksiyon ile kristal atağını güvenle ayırmaz.

El ve el bileğinde peritendinit ile periartrit ayrımı önemlidir. Prospektif 30 kişilik çalışmada bunlar farklı gruplar olarak incelenmiş, seyir ve nüks açısından aynı kabul edilmemiştir.

AYIRICI TANI: ENFEKSİYON, KIRIK VE DİĞER KRİSTALLER

Septik artrit, gut, CPPD, avulsiyon kırığı ve aksesuar kemik başlıca taklitçilerdir. Kalsifik odakta korteks/trabekül bulunmaması ossifikasyondan ayırmaya yardım eder; CPPD’de kondrokalsinozis ayrı ipucudur. Kalsifikasyon görülmesi eşzamanlı enfeksiyonu mutlak dışlamaz.

TANI: BASİT GRAFİYİ GÖZ ARDI ETMEYİN

Direkt grafide ağrılı bölgeyle uyumlu, amorf periartiküler yoğunluk aranır. Küçük odaklar MR’da kolay kaçabilir; radyografiyle birlikte yorumlamak gerekir. Ultrason komşu dokuları ve Doppler hiperemisini gösterebilir. Her tipik olguda MR veya BT zorunlu değildir.

2018 el serisinde tanı akut periartiküler ağrı ve grafide birikim birlikteliğine dayanıyordu; yalnız MCP/IP bölgeleri incelendi. Normal kalsiyum-fosfor değerleri yerel birikimi dışlamaz. Sonuçlar bütün eklemler için doğrulanmış tanı algoritması değildir.

TEDAVİ: DESTEK YAKLAŞIMI VE İLAÇ GÜVENLİĞİ

Tanı güvenli biçimde konduğunda aktivitenin geçici azaltılması, uygun destek/atel ve kişiye göre ağrı kontrolü çoğu kez yeterlidir. İyileşmeyle birlikte hareket kademeli artırılır. 2018 gözlemsel seride konservatif yaklaşım uygulanmış olması uzun süre günlük NSAID kullanımını herkes için doğrulamaz.

NSAID seçimi mide kanaması ve böbrek riski, kullanılan antikoagülan/steroid ve diğer ilaçlarla birlikte değerlendirilir. Gebelik veya emzirmede kendi kendine kullanılmaz; çocuklarda uygun ilaç/yaş ayrıca belirlenir. Birden çok NSAID birlikte alınmamalıdır.

Dirençli ağrıda görüntüleme eşliğinde lokal işlem uzman tarafından düşünülebilir; akut olguların çoğu için rutin invaziv işlem gerekli değildir. Enfeksiyon kuşkusu giderilmeden steroid enjeksiyonu planlanmaz.

İZLEM: OLAĞAN HIZLI DÜZELME HER HASTADA AYNI DEĞİLDİR

Birçok akut atak günler-haftalar içinde yatışsa da el olgularında artık ağrı ve kalsifikasyon aylarca sürebilir. 25 kişilik uzun dönem seride iki yılda 19 kişi tamamen düzelmiş, altısında yakınma sürmüştü. Bu, herkese iki yıl bekleme önerisi değildir.

Ağrının azalması, hareket ve günlük işlev birlikte izlenir. Beklenen iyileşme yoksa tanı ve tedavi yeniden değerlendirilir; görüntüde artık kalsifikasyon tek başına ameliyat zorunluluğu değildir. 2018 serisinde devam eden konservatif tedaviyle geç düzelme görülmüştür.

PROFESYONEL YÖNLENDİRME: ENFEKSİYON ŞÜPHESİ

Sistemik kötüleşme veya septik artrit kuşkusunda hastane değerlendirmesi geciktirilmez. Kalsifik odak, gerekli enfeksiyon araştırması ve tedavisini erteleme gerekçesi değildir.