HİPEROZMOLAR HİPERGLİSEMİK DURUM

GENEL BAKIŞ

Hastalık günler içinde ilerleyebilir. İlk susama ve idrara çıkma artışı sıradan bir rahatsızlık gibi görülürken, giderek halsizlik ve bilinç değişikliği ortaya çıkabilir. Diyabetik ketoasidozdan farklı olarak belirgin keton birikimi ve asidoz ön planda olmayabilir. Ancak bu ayrım evde yalnız belirtilerle yapılamaz; her iki tablo da hastanede değerlendirme gerektirir. [1]

BELİRTİLER, NEDENLER VE RİSKLER

Ağız kuruluğu, yoğun susama, sık idrar, güçsüzlük, bulantı ve kilo kaybı görülebilir. İlerleyen durumda uykuya eğilim, kafa karışıklığı, nöbet veya bilinç kaybı gelişebilir. Enfeksiyon, kalp krizi, inme, bazı ilaçlar ve diyabet tedavisinin aksaması tetikleyebilir. İlaçlara ulaşamama veya yutma güçlüğü gibi bakım sorunları da sorgulanmalıdır; tablo yalnız “diyete uymama” ile açıklanmaz. [2]

İleri yaştaki, böbrek işlevi bozulmuş veya susama hissi azalmış kişiler daha kırılgan olabilir. Demansı olan veya yatağa bağımlı kişinin suya erişimi kısıtlıysa kayıp fark edilmeden ağırlaşabilir. Bakım verenin içilen sıvı ve davranış değişikliğini gözlemesi önemlidir. Daha önce diyabet tanısı bulunmaması bu olasılığı dışlamaz. [2]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Hastanede dolaşım, solunum, bilinç ve sıvı kaybı hızla değerlendirilir. Glukoz yanında sodyum, potasyum, böbrek işlevi, ketonlar ve asit baz dengesi incelenir; ozmolalite ölçülür veya hesaplanır. HHS ile ketoasidozun birlikte olduğu karma tablolar mümkündür. Bu nedenle sadece cihazdaki yüksek şeker değerine bakılarak tedavi protokolü seçilmez. [3]

Tablo hastane değerlendirmesinin neden çok boyutlu olduğunu özetler. [3]

Tetikleyici nedeni bulmak da tanının parçasıdır. Muayeneye göre enfeksiyon incelemeleri, idrar testleri, akciğer görüntülemesi veya elektrokardiyografi gerekebilir. Yeni konuşma bozukluğu gibi nörolojik belirtiler yalnız yüksek şekere bağlanmamalıdır; eşlik eden olaylar araştırılır. Aileden alınan önceki işlev ve ilaç bilgileri değerlendirmeye katkı sağlar. [2]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Tedavi hastanede yürütülür. Öncelik dolaşımın ve su kaybının dikkatle düzeltilmesidir; glukoz sıvı tedavisiyle de düşebilir. İnsülinin başlanma zamanı ketonlar ve sıvıya yanıtla ilişkilidir. Elektrolitler, ozmolalite ve klinik durum tekrar değerlendirilir. Amaç değerleri kontrolsüz biçimde hızla değiştirmek değildir. Kalp veya böbrek hastalığında aşırı sıvı yüklenmesinden ayrıca korunulur. [3]

Pıhtılaşma riski ve tedavi sırasında gelişebilecek komplikasyonlar değerlendirilir. Koruyucu yaklaşım hastanın kanama riski ve diğer hastalıklarıyla birlikte planlanır. Yalnız şekerin düşmesi bütün sorunların düzeldiğini göstermez; bilinç, dolaşım ve sıvı dengesi de takip edilir. [3]

İZLEM, KORUNMA VE ÖZEL GRUPLAR

Taburculukta hastalık günlerinde ne yapılacağı konuşulmalıdır. Kan şekeri ölçüm sıklığı, sıvı alımı ve hangi durumda ekiple iletişim kurulacağı yazılılaştırılır. İlaçların tümünü gelişigüzel bırakmak da hepsini koşulsuz sürdürmek de doğru değildir; bazı ilaçlar hastalık sırasında geçici düzenleme gerektirir. Kişisel plan diyabet ekibi tarafından belirlenmelidir. Yemek veya sıvı tutamama durumunda kime ulaşılacağı önceden bilinmeli, yüksek değerler sürüyorsa yardım istenmelidir. [1]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Yüksek şekere eşlik eden bilinç bulanıklığı, belirgin uyku hali veya ağır susuzluk acil başvuru gerektirir. Koma gelişmesini beklemek tehlikelidir. Evde fazladan ilaç alarak veya yalnız su içerek hastane değerlendirmesini ertelemek uygun değildir. [1]