HİPOPİTUİTARİZM

GENEL BAKIŞ

Bu bölümün ilk açıklaması yukarıdaki özette sunulmuştur.

BELİRTİLER, NEDENLER VE RİSKLER

Yorgunluk, iştahsızlık, üşüme, baş dönmesi, düşük tansiyon, adet düzensizliği, cinsel istekte azalma ve ereksiyon sorunları görülebilir. Çocukta büyüme ve ergenlik gecikebilir. Doğumdan sonra süt üretiminin başlamaması, özellikle ağır doğum kanaması öyküsü varsa, değerlendirilmesi gereken bir bulgudur. Belirtilerin çeşitliliği, eksik hormonların hangileri olduğuna ve eksikliğin derecesine bağlıdır. [2]

Hipofiz tümörü, hipofiz ameliyatı, radyoterapi, kafa travması, iltihabi hastalıklar ve nadiren enfeksiyonlar neden olabilir. Önceden baş bölgesine tedavi uygulanmış olması yıllar sonra da önemli bir öyküdür. Kortizon içeren ilaçlar bazı hormon eksenlerini baskılayabilir. Reçetesiz ürünler ve önceki ilaç tedavileri dahil bütün bilgilerin paylaşılması değerlendirmeye katkı sağlar; ilaçlar test hazırlığı için rastgele kesilmez. [2]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Hekim hedef bez hormonunu, onu uyaran hipofiz hormonuyla birlikte inceler. Örneğin serbest T4 düşükken TSH'nin yüksek olmaması, hipofiz kaynaklı tiroid hormon eksikliğiyle uyumlu olabilir. Bu nedenle yalnız normal TSH sonucuyla tiroid eksikliği dışlanamaz. Kortizol değerlendirmesinde sabah örneği ve gerektiğinde uyarı testleri kullanılır. Test seçimi klinik duruma göre endokrinoloji uzmanı tarafından belirlenir. [3]

Gerektiğinde hipofiz MR incelemesi yapılır ve görme etkilenmesi araştırılır. Tiroid, böbreküstü bezi veya üreme organının kendi hastalıkları ayırıcı tanıda yer alır. Bir hipofiz tümörü bazı hormonları fazla üretirken diğerlerini baskılayabilir. Dolayısıyla değerlendirme “bütün hormonlar düşük olmalı” varsayımıyla yürütülmemelidir. Çok su içme ve çok idrar yapma varsa su dengesi ayrıca araştırılır. [1]

Bu ilişkiler testlerin tek tek değil bir hormonal eksen içinde yorumlanmasını gerektirir. [3]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Tedavi eksik hormonların uygun biçimde yerine konmasını ve altta yatan nedenin yönetilmesini kapsar. Tümöre bağlı durumda cerrahi veya başka tümör tedavileri gerekebilir. Replasman ihtiyacı uzun sürebilir; kişi iyi hissettiğinde ilacı kendiliğinden bırakmamalıdır. Her hormonun dozu aynı belirtiye bakılarak ayarlanmaz; muayene ve uygun laboratuvar izlemi birlikte kullanılır. [2]

Önemli güvenlik ilkesi, tiroid hormonu başlanmadan önce adrenal yetersizliğin değerlendirilmesidir. Kortizol eksikliği varsa önce uygun glukokortikoid güvenliği sağlanmalıdır. Hastalık sırasında doz düzenleme eğitimi ve acil durum kartı özellikle kortizol yerine koyma tedavisi alanlarda önemlidir. Hastaya hangi ilacın hangi eksikliği karşıladığının anlatılması yanlış kullanımı azaltır. [3]

İZLEM, KORUNMA VE ÖZEL GRUPLAR

Kontrollerde enerji düzeyi, tansiyon, kilo değişimi, cinsel işlev ve kullanılan ilaçların etkileri değerlendirilir. Bir hormon tedavisindeki değişiklik diğer hormon gereksinimini etkileyebilir. Cerrahi ve radyoterapi sonrasında yeniden değerlendirme sürdürülmelidir. Gebelik planlayan kişilerde hem doğurganlık hem gebelik boyunca replasman gereksinimi için uzman izlem gerekir. Çocuklarda erişkin bakımına geçişte tedavinin ve önceki testlerin aktarılması önemlidir. [3]

Randevuya güncel ilaç listesi, önceki ameliyat ve ışın tedavisi belgeleriyle gitmek değerlendirmeyi kolaylaştırır. Acil başvuruda hormon eksikliği bulunduğu açıkça söylenmeli, varsa tanıtıcı kart gösterilmelidir. Bu bilgi özellikle kişinin konuşamadığı veya bilinç durumunun bozulduğu bir durumda sağlık ekibinin hızlı karar vermesine yardımcı olabilir. [1,2]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Şiddetli kusma, bayılma, belirgin tansiyon düşüklüğü veya bilinç değişikliği acil değerlendirme gerektirir. Ani çok şiddetli baş ağrısına görme bozukluğu eklenmesi hipofiz apopleksisini düşündürebilir. Tanı kesinleşmesini evde beklemek uygun değildir; acil ekip endokrinolojik ve nörolojik nedenleri birlikte araştırır. [4]