HIV ENFEKSİYONU
ÖZET
HIV bağışıklık sistemini etkileyen bir virüstür; AIDS enfeksiyonun ileri evresidir. HIV tanısı AIDS anlamına gelmez. Düzenli antiretroviral tedaviyle uzun ve sağlıklı yaşam mümkündür; güncel tedavi virüsü vücuttan tamamen temizlemez. [1]
GENEL OKUYUCU
KAPSAM
Erişkin ve ergenlerde genel yaklaşım; yenidoğan tanısı, gebelik ve fırsatçı enfeksiyonların ayrıntılı tedavisi ayrı uzman değerlendirmesi gerektirir.
BELİRTİLER VE GÜNLÜK YAŞAM
İlk haftalarda ateş, boğaz ağrısı, döküntü veya grip benzeri yakınmalar olabilir; kişi uzun süre belirtisiz de kalabilir. İleri dönemde kilo kaybı, uzayan ateş ve fırsatçı enfeksiyonlar gelişebilir. HIV sarılmak, el sıkışmak, aynı yiyeceği paylaşmak gibi gündelik temaslarla bulaşmaz. Kan, cinsel sıvılar ve anne sütüyle veya gebelik/doğum sırasında bulaşabilir. [1]
TEST VE KORUNMA
Belirti beklemeden test yaptırmak erken tanıyı sağlar. Yakın zamanda temas sonrası negatif test, testin pencere dönemine rastlamış olabilir. Kullanılan test türüne göre tekrar değerlendirme planlanır. Evde yapılan testin reaktif olması kesin tanı yerine doğrulama ve bakıma yönlendirme gerektirir. Test görüşmesi yargılayıcı değil, gizliliğe saygılı olmalıdır. [3]
YAKIN ZAMANDA RİSKLİ TEMAS OLDUYSA
Olası HIV teması sonrası belirti veya test sonucunu beklemeyin: temas sonrası koruma (PEP) mümkünse ilk 24 saatte, en geç 72 saat içinde değerlendirilip başlanmalıdır. Her temas PEP gerektirmez; temasın türü ve kaynak kişinin durumu sağlık ekibince değerlendirilir. Yetmiş iki saat geçmiş olsa bile test ve sonraki korunma planı için başvurun. [5]
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
Önceki HIV testleri, olası temas zamanı, geçirilmiş enfeksiyonlar, ilaçlar ve PrEP/PEP kullanımı kaydedilir. Ruh sağlığı, madde kullanımı, barınma ve sosyal destek tedavi sürekliliğini etkileyebilir. Bu sorunlar bakımın dışında bırakılma gerekçesi değil, destek planının bileşenidir. [2]
FİZİK MUAYENE
MUAYENE VE BAŞLANGIÇ DEĞERLENDİRMESİ
Tam fizik muayene, kilo ve beden kütle indeksi başlangıç değerlendirmesine dahildir. CD4 sayısı, HIV RNA, hemogram, böbrek ve karaciğer işlevleri, hepatit serolojileri ve uygun enfeksiyon taramaları istenir. Direnç testi rejim seçimini destekler; gebelik olasılığı da değerlendirilir. [2]
AYIRICI TANI
KLİNİK AYRIM
Akut dönemin grip benzeri bulguları HIV için özgül değildir; yalnız belirtilerle tanı konulamaz. İleri bağışıklık baskılanmasında tüberküloz, kriptokok menenjiti, ağır bakteriyel hastalık ve bazı kanserler eşlik edebilir. Her yeni yakınmayı otomatik olarak HIV’in doğrudan belirtisi saymak doğru değildir. [1]
TANISAL YAKLAŞIM
TANI VE PENCERE DÖNEMİ
Nükleik asit testleri viral RNA’yı, birleşik testler antijen ve antikorları, antikor testleri bağışıklık yanıtını araştırır. En erken saptama zamanı testler arasında değişir. Yakın temas öyküsü ve akut enfeksiyon şüphesinde yalnız erken negatif antikor sonucuyla değerlendirme sonlandırılmaz. Sonuçlar ulusal doğrulama algoritmasına uygun yorumlanır. [3]
TEDAVİ
TEDAVİYE BAŞLAMA
Antiretroviral tedavi CD4 sayısından bağımsız bütün HIV ile yaşayan kişiler için önerilir. Tanıdan sonra mümkün olan en kısa sürede başlanması amaçlanır. Seçim, direnç ve etkileşimler yanında eşlik eden hastalıklarla uyumlu olmalıdır. İlaçların düzenli kullanılması, kişi kendini iyi hissetse veya viral yük saptanamaz olsa da gereklidir. [4]
Kriptokok veya tüberküloz menenjitinde hemen ART ciddi IRIS riskini artırabilir; başlangıç zamanı enfeksiyon tedavisiyle birlikte uzman tarafından planlanır. [6]
Çoğu erişkinde ikinci kuşak integraz inhibitörü temelli kombinasyon kullanılır: biktegravir/TAF/emtrisitabin veya dolutegravir + TAF/TDF + emtrisitabin/lamivudin örneklerdir. Dolutegravir/lamivudin ikilisi HBV varlığında, HBV durumu veya direnç sonuçları bilinmiyorsa ve hızlı başlangıçta seçilmez. Önceki uzun etkili kabotegravir PrEP kullanımı integraz direnci değerlendirmesini değiştirir; gebelik, böbrek işlevi ve etkileşimler ayrıca kontrol edilir. [7]
İZLEM VE ÖNERİLER
Viral yük başlangıç yanıtını ve kalıcı baskılanmayı değerlendirmek için izlenir. Her görüşmede doz atlama, yan etkiler, ilaçlara erişim ve tedaviyle ilgili kaygılar konuşulur. Yargılamayan iletişim ve kişiye uygun hatırlatıcılar bakımda kalmayı destekler. Tek bir iyi sonuç, izlemin veya tedavinin bırakılması anlamına gelmez. [4]
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ACİL DEĞERLENDİRME GEREKTİREN BULGULAR
Özellikle ileri bağışıklık baskılanmasında yeni şiddetli veya ilerleyen baş ağrısı, ateşle birlikte boyun ağrısı, bilinç ya da davranış değişikliği menenjit açısından gecikmeden değerlendirilmelidir. Nefes darlığı, göğüs ağrısı veya ateşli solunum yakınmaları fırsatçı pnömoni belirtisi olabilir; rutin kontrolü beklemek uygun değildir. [8]
DİĞER PROFESYONEL AYRINTILAR
BASKILANMA VE BULAŞ
Tedaviyle viral yükü kalıcı olarak baskılanmış kişiler HIV’i cinsel yolla bulaştırmaz. Bu bilgi anne sütü veya ortak enjeksiyon ekipmanı gibi diğer bulaş yollarına otomatik olarak uygulanmaz. Gebelik ve bebek beslenmesi için bireyselleştirilmiş uzman danışmanlığı gerekir. [4]
PEP UYGULAMASI VE İZLEM
PEP endikasyonu varsa ilk doz tüm sonuçlar çıkana kadar geciktirilmez; başlangıç HIV testi, böbrek-karaciğer işlevleri, hepatit ve gebelik değerlendirmesi yapılır. Tedavi 28 günlük üç ilaçlı rejimdir. İlk 24 saatte erişim ve tolerans kontrolü, daha sonra HIV testlerinin 4–6 ve 12. haftalarda planlanması önemlidir. Süregelen riskte PrEP’e geçiş değerlendirilir. [5]
TESTLERİN TEMEL AYRIMI
Tek başına bu tablo bir doğrulama algoritması değildir.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- HIV and AIDS ↗
WHO · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-25
- Baseline Evaluation: Adults and Adolescents with HIV ↗
NIH · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-25
- Clinical Testing Guidance for HIV ↗
CDC · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-25
- Clinical Care of HIV ↗
CDC · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-25
- Clinical Guidance for PEP ↗
CDC · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-25
- Initiation of Antiretroviral Therapy ↗
NIH · Kaynak tarihi: 2025 · Erişim: 2026-10-25
- What to Start: Initial Combination Antiretroviral Regimens ↗
NIH · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-25
- Symptoms of Cryptococcosis ↗
CDC · Kaynak tarihi: 2024 · Erişim: 2026-10-25
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 8 ARAŞTIRMA
Araştırmalar farklı hasta grupları ve yöntemler içerir; sonuçları her hastaya aynı biçimde uygulanamaz. Yalnız konuya doğrudan katkı sunan çalışmalar seçilmiştir.
01 · ORAL PREP İLE HIV’DEN KORUNMA
Oral pre-exposure prophylaxis (PrEP) to prevent HIV: a systematic review and meta-analysis of clinical effectiveness, safety, adherence and risk compensation in all populations.
O Murchu E ve arkadaşları · BMJ open · 2022
Çalışma türü: Randomize çalışmaların sistematik derlemesi ve meta-analizi
Kapsam: 15 çalışma; HIV edinme riski bulunan 25.000’den fazla katılımcı.
ÖZET
Tenofovir içeren oral PrEP birçok incelenen grupta HIV edinimini azalttı. Etki ilaç uyumuyla güçlü biçimde ilişkiliydi. Başlangıçta fark edilmeyen HIV enfeksiyonu direnç riski açısından önemliydi.
Arama 2020’ye kadardır; bazı gruplarda uyum ve veri eksikliği sonucu sınırlar. Belirli alt grupta anlamlı fark bulunmaması bütün o gruba yönelik güncel PrEP önerisinin yokluğu şeklinde okunmamalıdır.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 35545381 · DOI: 10.1136/bmjopen-2020-048478
02 · ART BAŞLANGICINDA BAĞIŞIKLIĞIN YENİDEN YAPILANMASI SENDROMU
Immune reconstitution inflammatory syndrome in patients starting antiretroviral therapy for HIV infection: a systematic review and meta-analysis.
Müller M ve arkadaşları · The Lancet. Infectious diseases · 2010
Çalışma türü: Kohort çalışmalarının sistematik derlemesi ve meta-analizi
Kapsam: ART başlayan 13.103 kişiyi içeren 54 kohort.
ÖZET
IRIS sıklığı eşlik eden fırsatçı enfeksiyonlara göre değişti; çok düşük başlangıç CD4 sayısı daha yüksek riskle ilişkiliydi. Özellikle ileri enfeksiyonlarda tedavi sonrası klinik kötüleşmenin değerlendirilmesi önem taşır.
Eski tedavi dönemleri ve değişken sendrom tanımları güncel bireysel risk tahminini sınırlar. Bulgular ART’yi genel olarak erteleme önerisi değildir; zamanlama eşlik eden enfeksiyona göre belirlenir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 20334848 · DOI: 10.1016/S1473-3099(10)70026-8
03 · KADINLARDA ALTI AYDA BİR LENAKAPAVİR İLE KORUNMA
Twice-Yearly Lenacapavir or Daily F/TAF for HIV Prevention in Cisgender Women.
Bekker LG ve arkadaşları · The New England journal of medicine · 2024
Çalışma türü: Faz 3, çift kör, randomize kontrollü çalışma
Kapsam: Güney Afrika ve Uganda’da başlangıçta HIV negatif 5.338 ergen kız ve genç kadın.
ÖZET
Lenakapavir grubunda izlem sırasında HIV enfeksiyonu görülmedi; enfeksiyon sıklığı tahmini arka plan ve oral F/TDF grubundan düşüktü. Oral gruplarda uyum düşüktü. Enjeksiyon yeri reaksiyonları daha sıktı, ancak bu nedenle bırakma seyrektir.
Sıfır gözlenen olay mutlak ve ömür boyu koruma garantisi değildir. Arka plan karşılaştırması randomize plasebo kolu değildir; çalışma belirli yaş ve coğrafyalarda yapılmıştır.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 39046157 · DOI: 10.1056/NEJMoa2407001
04 · ERKEKLER VE CİNSİYET ÇEŞİTLİLİĞİ BULUNAN KİŞİLERDE LENAKAPAVİR PREP
Twice-Yearly Lenacapavir for HIV Prevention in Men and Gender-Diverse Persons.
Kelley CF ve arkadaşları · The New England journal of medicine · 2025
Çalışma türü: Faz 3, çift kör, randomize aktif kontrollü çalışma
Kapsam: Değiştirilmiş tedavi niyetine göre analizde 3.265 katılımcı.
ÖZET
Altı ay arayla lenakapavir alanlarda HIV edinimi hem tahmini arka plan insidansından hem günlük F/TDF kolundan daha düşüktü. Lenakapavir kolunda da enfeksiyon gözlendi; enjeksiyon reaksiyonları bazı katılımcılarda tedavinin bırakılmasına yol açtı.
Koruyuculuk mutlak değildir. Seçilmiş çalışma topluluğu, izlem süresi ve karşılaştırıcının kullanım uyumu yoruma dahildir; sonuçlar HIV tedavisiyle karıştırılmamalıdır.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 39602624 · DOI: 10.1056/NEJMoa2411858
05 · ÇOK İLACA DİRENÇLİ HIV’DE LENAKAPAVİR
Capsid Inhibition with Lenacapavir in Multidrug-Resistant HIV-1 Infection.
Segal-Maurer S ve arkadaşları · The New England journal of medicine · 2022
Çalışma türü: İki kohortlu faz 3 çalışma; bir kohortta başlangıç randomize plasebo karşılaştırması
Kapsam: Çok ilaca dirençli HIV-1 bulunan 72 kişi.
ÖZET
Başlangıç randomize dönemde lenakapavir viral yük düşüşünde plasebodan üstündü. Daha sonra optimize arka plan tedavisiyle birçok hastada baskılanma sağlandı; bazı kişilerde kapsid direnci gelişti.
Küçük ve yoğun tedavi deneyimli topluluk genel ilk basamak hastalarını temsil etmez. Uzun dönem karşılaştırma başlangıç randomizasyonuyla aynı değildir; ilaç tek başına standart tedavi olarak yorumlanamaz.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 35544387 · DOI: 10.1056/NEJMoa2115542
06 · ADVANCE: BAŞLANGIÇ ART REJİMLERİNİN 96 HAFTALIK SONUÇLARI
Dolutegravir with emtricitabine and tenofovir alafenamide or tenofovir disoproxil fumarate versus efavirenz, emtricitabine, and tenofovir disoproxil fumarate for initial treatment of HIV-1 infection (ADVANCE): week 96 results from a randomised, phase 3, non-inferiority trial.
Venter WDF ve arkadaşları · The lancet. HIV · 2020
Çalışma türü: Açık etiketli, randomize, faz 3 aşağı olmama çalışması
Kapsam: Johannesburg’da 12 yaş ve üzerinde 1.053 kişi; gebeler ve tüberkülozu olanlar dışlandı.
ÖZET
Dolutegravirli iki rejim ile efavirenzli karşılaştırıcı arasında virolojik sonuçlarda aşağı olmama gösterildi. Özellikle TAF içeren dolutegravir kolunda kilo artışı daha fazlaydı; kemik yoğunluğu değişiklikleri rejimler arasında farklılaştı.
Sonuçlar dışlanan gebelik ve aktif tüberküloz gruplarına doğrudan taşınamaz. Kilo artışının uzun dönem klinik anlamı için daha uzun izlem gerekir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 33010240 · DOI: 10.1016/S2352-3018(20)30241-1
07 · HIV VE KALP YETERSİZLİĞİ RİSKİ
HIV infection and risk of heart failure: A meta-analysis and systematic review.
Li X · Acta biochimica Polonica · 2022
Çalışma türü: Prospektif kohortların sistematik derlemesi ve meta-analizi
Kapsam: Beş çalışma; HIV bulunan 8.457, HIV bulunmayan 21.917 kişi.
ÖZET
HIV ile kalp yetersizliği arasında artmış risk ilişkisi bulundu. Sonuç, uzun dönem HIV bakımında yalnız viral yük değil kardiyovasküler sağlığın da dikkate alınmasını destekler.
Gözlemsel veriler doğrudan nedensellik göstermez. Özellikle veteran topluluklarının özellikleri heterojenliğe katkı verdi; bireysel risk diğer hastalık ve yaşam koşullarından etkilenir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 35810484 · DOI: 10.18388/abp.2020_5718
08 · HIV, OBEZİTE VE BAĞIŞIKLIK DÜZENLENMESİ
Obesity in HIV infection: host-pathogen interaction.
Savinelli S ve arkadaşları · AIDS (London, England) · 2022
Çalışma türü: Sistematik literatür derlemesi
Kapsam: Obezite ve HIV ile ilişkili epidemiyolojik ve mekanistik yayınlardan 90 çalışma.
ÖZET
HIV ile yaşayan kişilerde obezite ve yağ dokusu inflamasyonu önemli araştırma alanları olarak öne çıktı. HIV ve obezitede bazı bağışıklık düzensizlikleri örtüşüyordu; ART’nin kilo değişimiyle ilişkisi ele alındı.
HIV’de insan yağ dokusu inflamasyonuna ilişkin çalışma azdır. Mekanizma benzerliği belirli bir antiinflamatuvar tedavinin klinik yararını kanıtlamaz.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 35979828 · DOI: 10.1097/QAD.0000000000003281
Bu içerik eğitim amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi yerine geçmez.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.