HOMEOSTAZ: İÇ ORTAMIN DENGEDE TUTULMASI

BİR KONTROL DÖNGÜSÜNÜ OKUMAK

Basit bir düzenleme modelinde algılayıcı, kontrol merkezi ve yanıtı oluşturan efektör bulunur. Algılayıcı, izlenen değişken hakkında bilgi sağlar. Kontrol merkezi bu bilgiyi değerlendirir; efektör ise değişkeni etkileyen yanıtı gerçekleştirir. Örneğin sıcaklık düzenlenmesinde duyu bilgisi, sinirsel değerlendirme ve ter bezleri gibi yanıt yapıları birlikte çalışır. Bir organın yalnız ölçüm yapması ile düzeltici yanıtı üretmesi farklı görevlerdir; bazı sistemlerde aynı yapı birden fazla görevi üstlenebilir. [2]

Negatif geri bildirimde yanıt, başlangıçtaki sapmayı azaltacak yöndedir. Isı kaybını artıran bir yanıtın vücudun daha fazla ısınmasını sınırlaması buna örnektir. Terin deri yüzeyinden buharlaşması ısı uzaklaştırır; soğukta titreme ise kas etkinliğiyle ısı üretimine katkı verir. Negatif sözcüğü zararlı veya yetersiz anlamına gelmez; geri dönen etkinin değişimi karşılamasını anlatır. Benzer biçimde, bir yanıtın artması her zaman pozitif geri bildirim demek değildir. [2]

AYAR NOKTASI TEK VE DEĞİŞMEZ BİR SAYI DEĞİLDİR

Ayar noktası terimi, düzenlenen değişkenin korunduğu hedefi anlatmak için kullanılır. Ancak öğretim modelindeki tek bir nokta, gerçek biyolojide her zaman sabit bir rakama karşılık gelmez. Normal aralıklar ve zaman içindeki fizyolojik değişimler önemlidir. Ayrıca bir değerin düzenlenmesi ile o değeri düzenlemek için kullanılan yanıt birbirinden ayrılmalıdır. Vücut sıcaklığı izlenen değişkenken terleme, onu etkileyen yanıtlardan biridir. Bu ayrım, ölçülen her şeyin aynı düzeyde bir kontrol hedefi olmadığını gösterir. [3]

Negatif geri bildirim içeren her devre de homeostazla eş anlamlı değildir. Bir sistemde geri bildirim bulunması, onun mutlaka iç ortamın sürekliliğini koruduğunu kanıtlamaz. Bu nedenle önce hangi değişkenin izlendiği, hangi sınırlar içinde tutulduğu ve yanıtın onu nasıl etkilediği sorulmalıdır. Yalnız okların birbirine döndüğü bir çizim görmek, devrenin biyolojik amacını açıklamak için yeterli değildir. Şemanın parçalarını adlandırmak kadar, aralarındaki neden ilişkisini kurmak önem taşır. [3]

YALNIZ SAPMA SONRASINDA YANIT VERİLMEZ

İleri besleme, beklenen bir değişime karşı yanıtın önceden hazırlanmasını anlatır. Böylece düzenleme yalnız bir sapma olduktan sonra başlayan tepkiye indirgenmez. Yerel hücresel iletişim, sinir sistemi ve hormonlar farklı zaman ölçeklerinde iç ortamın korunmasına katkı verebilir. Organların bu süreçte birlikte çalışması önemlidir; bir organın görevini diğerlerinden tamamen bağımsız düşünmek, vücudun bütünündeki düzenlemeyi eksik açıklar. Hücresel enzimlerin uygun sıcaklık ve asitlik ortamında çalışması da bu ortak düzenin sonuçlarından biridir. [1]

Pozitif geri bildirimde başlangıçtaki değişim güçlenir. Doğum sırasında rahim ağzındaki gerilme, oksitosin salınımı ve kasılmalar arasındaki ilişki buna örnektir. Bu tür bir döngü, uygun bir sonlanma olayıyla sınırlandırılır; doğum örneğinde bebeğin doğması gerilme uyaranını değiştirir. Pozitif sözcüğü iyi, negatif sözcüğü kötü demek değildir. İki terim, yanıtın başlangıçtaki değişime hangi yönde etki ettiğini tarif eder. [1]

KAVRAMSAL HIZLI BAŞVURU KARTI

Homeostazı anlamak, fizyolojik açıklamaları birbirine bağlar; fakat her laboratuvar sapmasının aynı nedenle oluştuğunu göstermez. Bu metin bir hastalığın tanısını veya tedavisini belirleyen algoritma değildir. Normal aralık, düzenleme hedefi ve kişiye ait ölçüm sonucu aynı kavramlar olarak değerlendirilmemelidir. [3]