İLACA BAĞLI LUPUS

ÖYKÜ: REÇETELİ VE REÇETESİZ TÜM İLAÇLAR

İlaç adları, başlangıç ve doz değişiklikleri, geçici kesmeler, önceki lupus bulguları ve belirtilerin kronolojisi kaydedilir. Hidralazin/prokainamid gibi klasik tetikleyiciler ile anti-TNF ilaçlar, bazı antibiyotikler ve diğer ajanların klinik-serolojik örüntüleri aynı değildir.

Proton pompa inhibitörü kullanırken güneş gören alanlarda yeni döküntü ve eklem ağrısı gelişmişse ilaç ilişkisi düşünülür. Bu cilt tablosu haftalar sonra da yıllar sonra da başlayabilir; yakın zamanda başlanmamış olması tek başına ilişkiyi dışlamaz.

MUAYENE: DERİ, EKLEM VE ORGAN BULGULARI

Ateş, döküntü dağılımı, mukozalar, eklem şişliği, kalp-akciğer bulguları, ödem ve nörolojik durum değerlendirilir. Genel durum bozukluğu veya organ bulguları varsa yalnız otoantikor sonucunu bekleyen yaklaşım yeterli değildir.

Sistemik ilaç lupusu ile ilaca bağlı subakut veya kronik kutanöz lupus birbirinden ayrılır. Güneş duyarlı halka biçimli/pullu döküntü cilt ağırlıklı formu düşündürür; bu maddede odak ilacı belirlemek ve güvenli kesme planıdır.

AYIRICI TANI: SLE ALEVLENMESİ VE VASKÜLİT

Önceden var olan veya gizli SLE’nin ilaç sırasında alevlenmesi, yeni ilaç kaynaklı sendromla aynı değildir. Özellikle biyolojik tedavi alanlarda ateş-döküntü-eklem yakınmalarının enfeksiyon kaynaklı olabileceği dışlanmalıdır. Kalıcı bulgular tanının yeniden değerlendirilmesini gerektirir.

Hidralazin, lupus serolojisi ile ANCA ilişkili vaskülitin örtüştüğü ağır bir tablo yapabilir. Anti-histon pozitifliği böbrek bulgularını zararsız saydırmaz; anti-dsDNA pozitifliği veya düşük kompleman da ilaç ilişkisini mutlak dışlamaz.

TANI: KLİNİK BAĞLAM VE HEDEFLİ TESTLER

Kan sayımı, böbrek-karaciğer işlevleri, idrar sedimenti ve protein miktarı değerlendirilir. ANA, anti-histon, anti-dsDNA ve kompleman klinik bağlamla yorumlanır; hidralazin gibi maruziyetlerde vaskülit kuşkusu varsa ANCA incelemesi eklenir.

Anti-TNF tedavisi sırasında ANA veya anti-dsDNA gelişmesi tek başına klinik lupus değildir. Belirti yokken yalnız antikor yükseldi diye hastalık tanısı veya otomatik ilaç kesme kararı verilmez. Pozitif başlangıç ANA da tek başına anti-TNF kullanımını yasaklamaz.

Deri biyopsisi kutanöz lupusu destekleyebilir ancak ilaca bağlı biçimi idiopatik biçimden tek başına ayıramaz. Güvenli şekilde kesme sonrasındaki klinik değişim nedensellik değerlendirmesine katkı sağlar; tanı için kasıtlı yeniden maruziyet özellikle organ tutulmuşsa uygun değildir.

TEDAVİ: SORUMLU İLACI GÜVENLE BIRAKMA PLANI

PPI ilişkili cilt lupusuna kuşkuda MHRA, ciddi asit ilişkili hastalık için zorunluluk yoksa kesmeyi değerlendirmeyi ve güneşten korunmayı önerir. Aynı sınıftaki başka PPI ile de tekrarlama olabilir; kendi kendine marka değiştirmek çözüm sayılmaz.

Çoğu hafif olgu ilaç kesilmesiyle düzelir. Kalıcı ağrı veya döküntüde semptoma yönelik tedavi; ağır serozit, böbrek veya diğer organ tutulumunda uzman yönetiminde kortikosteroid/ek immün tedavi gerekebilir. Organ tehdidinde yalnız ilacın vücuttan atılmasını beklemek yeterli değildir.

Prednizolon öncesinde tedavisiz enfeksiyon, diyabet, kalp ve ruhsal hastalıklar, ilaç etkileşimleri değerlendirilir. Gebelik-emzirme hekime bildirilir; gereklilik, yarar-risk ve yerel ürün bilgisiyle karar verilir.

İZLEM: ANTİKORLAR KLİNİKTEN GEÇ DÜZELEBİLİR

Belirtiler ile böbrek/idrar bulguları izlenir; klinik düzelme ve otoantikorların kaybolması aynı anda olmak zorunda değildir. Örneğin US pantoprazol etiketi, PPI kesildikten sonra klinik iyileşmenin serolojiden önce olabileceğini belirtir. Bu ürünün zaman aralığı bütün ilaç lupusu olgularına uygulanmaz.

Kuşkulu ilaç ve reaksiyon hasta kaydına açıkça yazılmalı, yeniden reçetelemede değerlendirilmelidir. Şüpheli reaksiyon uygun ulusal farmakovijilans kanalıyla bildirilir; bildirim nedenselliğin kesinleştiği anlamına gelmez.

PROFESYONEL SEVK: RENAL-PULMONER ÖRTÜŞME

Aktif idrar sedimenti, kreatinin yükselmesi veya akciğer infiltratı varlığında nefroloji/romatoloji ve gerektiğinde yatış değerlendirmesi gerekir. Hidralazin maruziyetli seçilmiş seride biyopsilenen altı hastanın tamamında pauci-immün kresentik glomerülonefrit vardı; bu sonuç tüm ilaç lupusu hastalarına genellenmez.