İNME: BELİRTİLERİ TANIMA, ACİL MÜDAHALE VE İYİLEŞME
ÖZET
İnme, beynin kanlanmasının bozulması veya beyin kanaması nedeniyle gelişen acil bir durumdur. Ani yüz, kol veya konuşma değişikliğinde hemen 112 aranmalıdır.
GENEL OKUYUCU
İLK ADIM: HEMEN 112
Yüzün bir tarafında kayma, bir kolda ani güçsüzlük veya uyuşma, konuşmanın bozulması ya da söyleneni anlamada güçlük varsa hemen 112’yi arayın. Bunlardan yalnız birinin olması yeterlidir. Ani görme kaybı, dengesizlik veya alışılmadık şiddetli baş ağrısı da inmenin belirtileri arasında olabilir.
Belirtiler birkaç dakika içinde düzelse bile beklemeyin; geçici olması tehlikenin bittiğini göstermez. Kendi aracınızı kullanmayın. Başlangıç saatini veya kişinin en son ne zaman normal olduğunu sağlık ekibine bildirin. İnme genç erişkinlerde de olabilir; yaşın küçük olması acil yardımı geciktirmemelidir.
İNMENİN TÜRÜ NEDEN ÖNEMLİDİR?
İskemik inmede beyne giden damar tıkanır; hemorajik inmede damar kanar. Her ikisi de beyin dokusuna zarar verebilir, fakat tedavileri aynı değildir. Oluşan sorunlar etkilenen bölgeye göre hareketi, konuşmayı, görmeyi veya düşünmeyi etkileyebilir. Belirtilerin hafif görünmesi beyin görüntülemesi ve acil değerlendirme gereğini ortadan kaldırmaz.
HASTANEDE NELER ARAŞTIRILIR?
Hızlı muayene ve beyin görüntülemesiyle tıkanma ile kanama ayrılır. Kan şekeri gibi ölçümler, inme benzeri durumları ve tedavinin güvenliğini değerlendirmeye yardım eder. Damar incelemeleri ve kalp değerlendirmesi, nedenin anlaşılması için gerekebilir. Yakınlar belirtilerin seyri ve kullanılan ilaçlar hakkında bilgi verebilir.
Pıhtı çözücü ilaç veya kateterle pıhtı çıkarma işlemi herkese uygun değildir. Uygunluk zaman, görüntüleme ve kişinin durumuna göre belirlenir. Belirtiler uykuda fark edilmişse ya da başlangıç saati belirsizse de acil başvuru gerekir; bazı hastalar özel görüntülemeyle tedaviye seçilebilir.
İYİLEŞME VE REHABİLİTASYON
İnmeden sonraki bakım, yaşamsal tehlikenin geçmesiyle bitmez. Rehabilitasyon hastanede başlayabilir ve eve dönüşten sonra da sürer. Hareket, günlük işleri yapabilme ve iletişim gereksinimleri kişiye göre değerlendirilir. Hedefler kişinin öncelikleriyle birlikte belirlenir; herkesin iyileşme hızı ve kalıcı etkileri aynı değildir.
Farklı sağlık profesyonellerinin birlikte çalışması ve bakımın kurumlar arasında kesintisiz sürmesi önemlidir. Aileye yalnız egzersiz listesi vermek yerine güvenli bakım ve destek yöntemleri öğretilmelidir. İlerleme düzenli yeniden değerlendirilerek program değiştirilebilir; tek bir standart uygulamanın herkes için en iyi olduğu varsayılmaz.
Eve dönüşte hangi hizmetlerin süreceği, kontrollerin kim tarafından yapılacağı ve değişen gereksinimlerin nasıl bildirileceği önceden netleştirilmelidir. Bakımın sürekliliği iyileşme planının önemli bir parçasıdır.
TEKRARLAYAN İNMEYİ ÖNLEMEK
Korunma, inmenin nedenine göre planlanır. Tansiyon, kolesterol ve diyabet kontrolü; sigarayı bırakma, uygun beslenme ve güvenli hareket önemlidir. İlaçların düzenli alınması ve takiplerin sürdürülmesi gerekir. Kalp ritim bozukluğu saptanan kişiyle damar hastalığı olan kişinin pıhtı önleyici tedavisi aynı olmayabilir.
Yeni gelişen belirtileri eski inmenin etkisi diye değerlendirmeyin: yeniden yüz kayması, güçsüzlük veya konuşma bozukluğu olursa 112’yi arayın. Koruyucu ilaç kullanmak yeni bir inmeyi tamamen olanaksız hale getirmez.
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
ÖYKÜ: ZAMAN ÇİZELGESİ VE TEDAVİ GÜVENLİĞİ
Belirtinin fark edildiği saat ile en son normal görüldüğü saati ayrı kaydedin; tanığın iletişim bilgisini alın. Uykudan uyanırken fark edilen bulguya uyanma saatini başlangıç olarak atamayın. Defisitin dalgalanmasını, önceki inme etkilerini ve olay öncesi işlev düzeyini belirleyin. Antikoagülanın adını ve son doz saatini özellikle sorun; ilaç listesi mümkünse yakınından doğrulansın. Öykü alınması görüntüleme ve inme ekibi aktivasyonuyla eşzamanlı yürümelidir.
ÖZGEÇMİŞ, SOYGEÇMİŞ VE DEĞİŞTİRİLEBİLİR RİSKLER
Hipertansiyon, diyabet, dislipidemi, atriyal fibrilasyon, kapak veya koroner hastalık, karotis hastalığı, böbrek hastalığı ve uyku apnesini sistematik sorgulayın. Ailede özellikle erken yaşta inme bulunmasını ve birden çok akrabada benzer olayları kaydedin. Sigara, alkol, kokain gibi maddeler, fiziksel aktivite ve beslenme örüntüsünü yargılamadan öğrenin. Hormonal kontraseptif veya hormon tedavisi, gebelik ve yakın doğum öyküsü ayrıca önemlidir. Kan sulandırıcı kullanımı yalnız iskemik koruma açısından değil kanama riski açısından da değerlendirilir. Genç yaş, bilinen risk etmeni olmaması veya ailede inme bulunmaması tanıyı dışlamaz; bu öykü aciliyeti azaltmak için değil olası mekanizma ve korunma gereksinimini tanımlamak için kullanılır.
FİZİK MUAYENE
İLK MUAYENE: YAŞAMSAL GÜVENLİK
Havayolu, solunum ve dolaşımı önce değerlendirin; ritim, kan basıncı, ateş, satürasyon ve glukozu kaydedin. Nöbet aktivitesini gözleyin.
FİZİK MUAYENE: SİSTEMATİK NÖROLOJİK KAYIT
Bilinç düzeyi, sorulara yanıt ve basit komutları yerine getirme; bakış hareketleri, görme alanları, yüz simetrisi, her iki kol ve bacağın motor performansı, duyu, ekstremite ataksisi, dil, dizartri ve ihmal bulgularını ayrı değerlendirin. Konuşma bozukluğunda dil içeriği ve anlama ile seslerin artikülasyonunu birbirine karıştırmayın. İki taraflı eşzamanlı uyarıda bir tarafın ihmal edilmesi, yalnız kas gücüne odaklanıldığında kaçabilir. NIHSS uygulanıyorsa standart sıra ve yönergelere uyun; hastanın yaptığı performansı kaydedin, yapabileceğini varsaydığınız beceriyi değil. Entübasyon, dil engeli veya diğer muayene kısıtlarını açıkça belgeleyin. Ölçeğin toplamını yazmak, tek tek saptanan defisitleri ve değerlendirme koşullarını belirtmenin yerine geçmez.
AYIRICI TANI
AYIRICI TANI: GERİ DÖNDÜRÜLEBİLİR TAKLİTÇİLER
Başvuru glukozunu hemen ölçün; hipoglisemiyi düzeltirken inme değerlendirmesini sürdürün. Nöbet ve nöbet sonrası defisit, migren, vestibüler tablolar, metabolik bozukluk, tümör ve senkop benzer yakınmalar yapabilir. Başlangıçta nöbet olması eşzamanlı inmeyi dışlamaz ve tek başına reperfüzyonu engellemez. Tanıyı yalnız “migreni var” veya “kaygılı görünüyor” gerekçesiyle kapatmayın.
KAÇIRILMAMASI GEREKEN DİĞER NÖROVASKÜLER ACİLLER
Ani çok şiddetli baş ağrısı ve nörolojik değişiklikte subaraknoid kanamayı araştırın; negatif BT sonrasında ek inceleme gereği zamanlamaya ve uzman değerlendirmesine bağlıdır. Baş-boyun travması sonrası inmede diseksiyon için anjiyografik görüntüleme düşünülür. Baş ağrısı, nöbet ve fokal defisit birlikteliğinde, özellikle protrombotik zeminde, serebral venöz tromboz için BT/MR venografi gerekebilir. Bu tabloların tedavisi sıradan arteriyel iskemik inme planıyla aynı değildir.
GEBELİKTE İLK DEĞERLENDİRME VE AYIRICI TANI
Gebelik haftasını, doğum zamanını ve şiddetli hipertansiyon öyküsünü kaydedin; fokal defisiti preeklampsiye bağlayıp inme araştırmasını durdurmayın. Ani ağır baş ağrısı, nöbet, görme veya bilinç değişikliği olduğunda preeklampsi/eklampsi yanında serebral venöz tromboz, PRES, geri dönüşümlü serebral vazokonstriksiyon ve subaraknoid kanama düşünülür. Nöroloji ve obstetri ekipleri eşzamanlı devreye girer. Gebelik testi sonucunu beklemek gerekli beyin görüntülemesini geciktirmemelidir. Anneye gereken tanısal incelemenin ertelenmesinin de anne ve fetüs için risk taşıdığı açıklanmalıdır.
TANISAL YAKLAŞIM
TEŞHİS: HIZLI GÖRÜNTÜLEME VE PARALEL LABORATUVAR
Acil kontrastsız beyin BT ile kanama araştırılır; baş-boyun damar görüntülemesi oklüzyonu ve sevk gereksinimini tanımlar. Geç veya belirsiz başlangıçta ileri görüntüleme seçimi inme merkeziyle yapılır. Hemogram, elektrolitler, glukoz, kreatinin ve koagülasyon testlerini paralel isteyin; rutin sonuçları beklemek görüntülemeyi geciktirmemelidir. MR veya perfüzyon incelemesi erişilebilir olmadığı için uygun akut tedavi gereksiz ertelenmez.
İNME: TIKANMA VE KANAMA MEKANİZMALARI
Sentetik eğitim görseli
Görsel açıklaması ve kaynaklar
Mekanizma öğretimidir; damar anatomisi, inme yeri veya görüntüleme bulgusu göstermez. Hemorajik panel yalnız beyin dokusuna kanamanın genel mekanizmasını örnekler; tüm kanama alt tiplerini göstermez. Renkler, lezyon boyutu ve şekiller tanısal veri değildir.
GÖRÜNTÜLEMENİN SINIRI VE NEGATİF TARAMANIN YORUMU
FAST negatifliği özellikle ani görme veya serebellar bulguları olan kişide inmeyi dışlamaz. Görüntüleme sonucu klinik değerlendirmeden bağımsız yorumlanmamalıdır; difüzyon MR da yanlış negatif olabilir. Belirtilerle ilk inceleme uyuşmuyorsa inme uzmanı yeniden değerlendirir. Normal raporu, süren fokal defisiti açıklayan kesin bir alternatif tanı gibi kullanmayın.
TEŞHİS SONRASI MEKANİZMAYI GÖSTEREN TETKİKLER
On iki derivasyonlu EKG kardiyak ritim ve olası kalp kaynağı hakkında ilk bilgiyi verir; tek normal EKG paroksismal AF’yi dışlamaz. Embolik olayda antikoagülasyona aday hastada en az 24 saatlik ritim izlemi düşünülür. İlk incelemeleri negatif, kardiyoembolik mekanizma şüphesi süren seçilmiş 55 yaş ve üzeri hastalarda en az iki haftalık izlem önerisi vardır; bu süreyi her hastaya zorunlu tek standart gibi uygulamayın. Ekokardiyografi nedeni belirsiz embolik olay veya kardiyak kaynak şüphesinde anlamlıdır; her inmeye rutin istenmesi gerekmez. Şant araştırması ancak sonucu yönetimi değiştirecek uygun hastada planlanır. Rutin geniş kalıtsal trombofili paneli arteriyel iskemik inmenin standart taraması değildir; belirli klinik ipuçlarında hematoloji görüşü alınır. HbA1c ve lipid profili korunma planına katkı sağlar. Saptanan damar lezyonu ile enfarkt bölgesinin uyumu değerlendirilmeden her darlık olayın nedeni kabul edilmemelidir.
ÇOCUKTA TANI VE YAŞA UYGUN ACİL DEĞERLENDİRME
29 günlükten 18 yaşına kadar çocuklarda ani fokal defisit, konuşma değişikliği veya bilinç azalması acil inme yolunu başlatmalıdır; FAST bulgularının yokluğu dışlama ölçütü değildir. Glukoz ve yaşa uygun bilinç değerlendirmesine PedNIHSS ile nörolojik değerlendirme eklenir. Acil beyin ve damar görüntülemesini çocuk nörolojisi ve radyolojiyle gecikmeden planlayın; görüntüleri gerektiğinde bölgesel pediatrik merkeze iletin. Özgeçmişte doğumsal kalp hastalığı, orak hücre hastalığı, arteriopati, yakın enfeksiyon, travma ve pıhtılaşma sorunlarını araştırın. Erişkin aterosklerotik risk listesi çocuk değerlendirmesinin yerine geçmez. İlk 28 gündeki yenidoğan inmeleri ayrı perinatal uzmanlık yaklaşımı gerektirir.
NEDENİ ARAŞTIRMA
Aktif kanserde standart inme etiyolojisi araştırması bırakılmaz. Kansere bağlı pıhtılaşma, tedavi etkileri ve diğer kanser ilişkili mekanizmalar ek olarak değerlendirilir.
TEDAVİ
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN: AKUT YOL
AHA/ASA 2026, uygun erişkin iskemik inmede ilk 4,5 saatte alteplaz veya tenekteplaz kullanımını destekler. İşlev kaybettiren defisitlerde düşük NIHSS tek başına tedaviden dışlama gerekçesi değildir. Seçilmiş bilinmeyen başlangıçlı veya daha geç başvuran hastalarda ileri görüntüleme kriterleri değerlendirilir. Büyük damar oklüzyonunda trombektomi uygunluğu inme merkezi tarafından belirlenir; yeni kanıtlar bazı geniş iskemik çekirdekli olguları da kapsar. Zaman penceresi hasta için bekleme süresi değildir. İnme zinciri, hastane öncesi yönlendirme ve merkezler arası hızlı transferle birlikte işler.
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN: NEDENE ÖZGÜ KORUNMA
İskemik inme veya GİA sonrasında etiyolojik araştırma ikincil korunmayı yönlendirir. AF ilişkili olgularda uygun antikoagülasyon; diğer birçok mekanizmada antiplatelet yaklaşım değerlendirilir. Antikoagülan ile antiplateletin birlikte kullanımı çoğu hastada rutin değildir. Uzun dönem ikili antiplatelet önerilmez; kısa süreli kullanım seçilmiş erken minör inme, yüksek riskli GİA veya ciddi semptomatik intrakraniyal stenozla sınırlıdır. Nedeni belirsiz embolik inmede ampirik antikoagülasyon yapılmaz. Açıklanamayan olgularda gizli AF için ritim izlemi düşünülür. Semptomatik karotis darlığının girişim gereksinimi uygun zamanlamayla değerlendirilir.
İSKEMİK İNMEDE İLAÇ YOLUNU GÜVENLİ SEÇME
Akut iskemik inmede antiplatelet planı beyin kanaması dışlandıktan sonra yapılır; yutması güvenli olmayan kişiye oral ilaç zorlanmaz. Akut arteriyel iskemik inmeyi tedavi etmek amacıyla rutin antikoagülasyon başlanmaz; kalp kaynağına yönelik uzun dönem korunma ayrı karardır. Reperfüzyon uygunluğu değerlendirilirken geçici düzelme veya hafif görünen bulgularla süreç sonlandırılmaz. Kullanılacak ilacın kontrendikasyonları, kanama riski ve uygulama yolu inme ekibi tarafından doğrulanır. Buradaki basamaklar bireysel doz veya ilaç reçetesi değildir.
TROMBOLİZ SONRASINDA ANTİPLATELET GÜVENLİĞİ
İntravenöz trombolizden sonraki ilk 24 saatte antiplatelet verilmez; ardından kanamayı dışlayan kontrol görüntülemesi sonrası başlanır. Bu güvenlik aralığı, tromboliz uygulanmayan hastadaki erken antiplatelet yaklaşımıyla karıştırılmamalıdır.
İNME ÜNİTESİNDE DESTEK, YUTMA VE FİZYOLOJİK İZLEM
Bilinç, kan basıncı, ritim, oksijen satürasyonu, ateş, glukoz, hidrasyon ve beslenmeyi seri izleyin. Eğitimli personelin yutma taraması yapılmadan ağızdan su, yiyecek veya ilaç vermeyin; disfajide güvenli alternatif yol ve uzman değerlendirmesi planlayın. Hipoksisi olmayan hastaya rutin oksijen gerekmez. İskemik inmeye eşlik eden tansiyon yüksekliğini otomatik olarak hızla normale indirmeyin; reperfüzyon planı ve eşlik eden hipertansif acil durumlar hedefi değiştirir. Bakım, akut inme ünitesinde komplikasyon önleme ve yeniden değerlendirmeyi içermelidir.
HEMORAJİK İNMEDE FARKLI ACİL TEDAVİ YOLU
Görüntülemeyle doğrulanmış spontan intraparenkimal kanamada antitrombotikleri durdurun; antikoagülan ilişkili kanama varsa kullanılan ajana göre acil geri çevirme planını başlatın. Son doz ve böbrek işlevi önemlidir; uygun geri çevirmenin tüm laboratuvar sonuçları beklenerek geciktirilmemesi gerekir. Kan basıncı kontrollü ve yakından izlenen bir hedefe yönlendirilir; iskemik inmenin yaklaşımı aynen uygulanmaz. Büyük hematom, obstrüktif hidrosefali veya cerrahiyle düzeltilebilir yaşam tehdidinde nöroşirürjiyle derhal görüşün. Küçük ve stabil kanamada da inme ünitesi izlemi gerekir. Bu öneriler travmatik kanama veya iskemik enfarktın hemorajik dönüşümüne otomatik aktarılmamalıdır.
ÇOCUKTA REPERFÜZYONUN SINIRI
AHA/ASA 2026, seçilmiş çocuklarda endovasküler girişimin yararlı olabileceğini kabul eder. Uygunluk pediatrik inme konusunda deneyimli merkezce belirlenmelidir; erişkin ilaç dozları, yaş eşikleri ve seçim kuralları çocuğa doğrudan kopyalanmamalıdır.
GEBELİKTE GÖRÜNTÜLEME VE TEDAVİ KARARI
Acil baş BT’sinin fetal radyasyon maruziyeti çok düşüktür; gebelik tek başına gerekli incelemeyi reddetme nedeni değildir. Gecikme yaratmıyorsa gadolinyumsuz MR ve uygun kontrastsız damar teknikleri seçilebilir; gadolinyum rutin inme değerlendirmesinde önerilmez. İşlev kaybettiren iskemik inmede uygun hastada alteplaz veya büyük damar oklüzyonunda trombektomi, anne yararı ve kanama riski tartılarak uzman ekipçe değerlendirilebilir. Gebelik bu tedavilere otomatik dışlama değildir; kanıt sınırlıdır. Erken doğum sonrası dönemde, özellikle sezaryen veya nöroaksiyel girişim sonrasında kanama riski ayrıca değerlendirilir. Bu kart gebelik içindir; lohusalıkta veya emzirirken uzun dönem ilaç seçimi ayrı değerlendirme gerektirir.
ARAŞTIRMA BULGUSU: SELECT2
SELECT2’de seçilmiş büyük enfarkt çekirdekli internal karotis veya M1 tıkanmalarında, 24 saat içindeki trombektomi işlevsel sonuçları iyileştirdi. Çalışma erken durduruldu ve işlemsel damar komplikasyonları görüldü; tüm büyük enfarktlar veya distal tıkanmalar için genellenemez. Sonraki düzeltme çekirdek hacmi ölçümleri ve alt grup sayılarını değiştirdi; temel sonuçların yönü ve anlamlılığı değişmedi.
ARAŞTIRMA BULGUSU: ESCAPE-MEVO
ESCAPE-MeVO’da uygun görüntülemeli, ilk 12 saatteki orta çaplı damar tıkanmalarında trombektominin genel işlevsel yararı gösterilemedi; ölüm açısından güvenlik sinyali vardı. Bu hasta grubu SELECT2’nin büyük çekirdekli büyük damar tıkanması grubuyla aynı değildir. Bir trombektomi çalışmasının sonucu farklı damar anatomisine otomatik aktarılmamalıdır.
ARAŞTIRMA BULGUSU: OPTIMAL-BP
OPTIMAL-BP, başarılı endovasküler reperfüzyon sonrasındaki ilk 24 saatte sistolik basıncı 140 mmHg altına indirme stratejisini 140–180 mmHg yaklaşımıyla karşılaştırdı. Daha yoğun düşürme kolunda işlevsel bağımsızlık daha azdı; çalışma güvenlik nedeniyle erken durduruldu. Bu akut işlem sonrası bağlam, uzun dönem hipertansiyon hedefleriyle karıştırılmamalıdır.
ARAŞTIRMA BULGUSU: ORIGINAL
ORIGINAL, uygun akut iskemik inme hastalarında ilk 4,5 saatte tenekteplaz ile alteplazı karşılaştırdı. İyi işlevsel sonuç için aşağı kalmama gösterildi, üstünlük gösterilmiş olmadı; semptomatik intrakraniyal kanama oranları benzerdi. Bulgular çalışmanın seçme ölçütleri, zaman penceresi ve uygulama protokolü içinde yorumlanmalıdır; bu özet kişiye özel tromboliz talimatı değildir.
ARAŞTIRMA BULGUSU: TENECTEPLASE SYNTHESİS
İlk 4,5 saatte tedavi edilen akut iskemik inmeyi kapsayan 11 randomize çalışmanın sentezi, tenekteplazla iyi işlevsel sonuçta küçük göreli artış bildirdi. Semptomatik intrakraniyal kanama tahmini belirsizlik taşıyordu. Ürün ve çalışma koşulları farklı olabilir; senteze giren birincil çalışmalar ikinci kez bağımsız kanıt sayılmaz.
ARAŞTIRMA BULGUSU: CATALYST
CATALYST, AF ile ilişkili iskemik inme sonrası doğrudan oral antikoagülana erken veya daha geç başlamayı inceleyen dört randomize çalışmanın bireysel verilerini birleştirdi. Otuz günlük birleşik sonlanım, tekrarlayan iskemik inme, semptomatik intraserebral kanama veya sınıflandırılamayan inmeyi içeriyordu; erken grupta daha azdı. Kanama olayları az, hastalar seçilmişti; ağır inme veya hemorajik dönüşümde zamanlama bu ortalama sonuçla otomatik belirlenmez.
İKİNCİL KORUNMA
Antitrombotik seçim nöroloji, onkoloji/hematolojiyle; kanama riski, kanserin yaygınlığı ve bakım hedefleri birlikte tartışılarak yapılır. Kanser tanısı tek başına otomatik antikoagülasyon gerekçesi değildir; bu alandaki önerilerin kanıt kesinliği sınırlıdır.
İZLEM VE ÖNERİLER
İZLEM: NÜKS ÖNLEME, İŞLEV VE TOPLUMA DÖNÜŞ
Taburculuk sonrası ilk ay içinde birinci basamak değerlendirmesini, gerekli nöroloji ve rehabilitasyon izlemleriyle birlikte planlayın; daha erken değerlendirme gereken sorunları rutin kontrol tarihine ertelemeyin. Görüşmede yalnız motor düzelmeye değil olay öncesine göre biliş, duygu durumu ve kaygı değişikliklerine de bakın. Risk etmeni kontrolü ve korunma tedavisinin sürdürülmesi tüm bakım ortamlarında devam eder. İşlev kaybı aylar veya yıllar sonra belirginleştiğinde yeniden rehabilitasyona erişim sağlanmalıdır; “iyileşme dönemi bitti” diye destek kesilmez. Günlük yaşam, evde bakım ve toplumsal roller hastanın hedefleriyle değerlendirilir. Araç kullanma veya işe dönüş için yalnız kol-bacak gücünün düzelmesi yeterli değerlendirme değildir; ilgili işlevler ve yerel mevzuat ayrıca incelenir. Kontrol planında sorumlu ekip, iletişim yolu ve değişen gereksinimde yeniden başvuru yöntemi açık olmalıdır.
ÇOCUKTA GELİŞİM, OKUL VE AİLEYLE İZLEM
Çocukta değerlendirme yaş ve gelişim düzeyini kapsamalıdır; motor, iletişim, görsel ve bilişsel gereksinimler multidisipliner ele alınır. Aile için hastaneden topluma geçişte erişilebilir bir sorumlu kişi belirleyin. Okula dönüşte öğretmen ve destek hizmetleriyle gereksinimler netleştirilir. Gelişen beynin artan beklentileriyle öğrenme ve davranış güçlükleri zaman içinde ortaya çıkabileceğinden erken görünür iyileşme uzun dönem takibi bitirmez. Altta yatan arteriopati veya diğer nedenin nüks riski ve takip görüntülemesi çocuk inme ekibince planlanır.
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
KÖTÜLEŞME, YOĞUN BAKIM VE ACİL YENİDEN GÖRÜNTÜLEME
Bilinçte düşme, yeni pupilla değişikliği, artan defisit, şiddetlenen baş ağrısı veya kusma intrakraniyal basınç artışı ve kanama ilerlemesi açısından acil yeniden değerlendirme gerektirir. Havayolunu koruyamama, hidrosefali veya herniasyon kuşkusunda nöroyoğun bakım ve nöroşirürji gereksinimini gecikmeden belirleyin; kötüleşmede tekrar BT gerekir. Klinik tabloyu açıklamayan bilinç bozukluğunda nonkonvülsif nöbet için EEG düşünülebilir. Nöbetsiz hastaya rutin koruyucu antiepileptik verilmez. İlk başvurudaki ağırlık puanını tek başına erken bakım kısıtlama gerekçesi yapmayın; klinik seyir, tedavi yanıtı ve hastanın önceden bildirdiği tercihleri birlikte değerlendirin.
GENİŞ İSKEMİK İNMEDE ÖDEM VE CERRAHİ DEĞERLENDİRME
Geniş orta serebral arter enfarktında bilinç azalması, yaşamı tehdit eden ödem açısından erken nöroşirürji değerlendirmesi gerektirir. Dekompresif hemikraniektomi uygunluğu klinik ve görüntüleme ölçütleriyle belirlenir; olası girişim için ilk 48 saatlik zamanlama önemlidir. Bu bir bekleme süresi değildir. Olay öncesi işlev, hastanın değerleri ve kalıcı engellilik olasılığı aileyle görüşülür; değerlendirme ve sevk sırasında yakın nörolojik izlem sürer.
BELİRTİLER DÜZELDİĞİNDE GÜVENLİ YÖNLENDİRME
Şüpheli geçici iskemik atakta belirtilerin tamamen düzelmesi acil uzman değerlendirmesi gereğini kaldırmaz; değerlendirme 24 saat içinde yapılacak biçimde derhal yönlendirilir. ABCD2 gibi puanlarla başvuruyu geciktirmeyin. Devam eden defisit ise GİA polikliniği değil akut inme yoluna aittir. Ateş, ense sertliği, ağır baş ağrısı, antikoagülan kullanımı, bilinç azalması veya dalgalanan belirtiler acil görüntüleme ihtiyacını özellikle artırır. Eve gönderme kararı yalnız “şimdi iyi” gözlemine dayanmamalıdır.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Stroke: What Is a Stroke? ↗
NHLBI, NIH · Kaynak tarihi: 2023-05-26 · Erişim: 2026-10-23
- Symptoms of a stroke ↗
NHS · Kaynak tarihi: 2024-09-12 · Erişim: 2026-10-23
- Top Things to Know: 2026 Guideline for the Early Management of Patients With Acute Ischemic Stroke ↗
AHA/ASA · Kaynak tarihi: 2026-01-26 · Erişim: 2026-10-23
- 2026 Guideline for Adult Stroke Rehabilitation and Recovery ↗
AHA/ASA · Kaynak tarihi: 2026-08-27 · Erişim: 2026-10-23
- Top Things to Know: 2021 Guideline for the Prevention of Stroke in Patients With Stroke and Transient Ischemic Attack ↗
AHA/ASA · Kaynak tarihi: 2021-05-24 · Erişim: 2026-10-23
- Signs and Symptoms of Stroke ↗
CDC · Kaynak tarihi: 2026-05-19 · Erişim: 2026-10-23
- Acute Stroke Management, 7th Edition: Emergency Department Evaluation and Management ↗
Canadian Stroke Best Practices / Heart and Stroke Foundation of Canada · Kaynak tarihi: 2022; EVT bağlantıları 2025 ara güncellemesine yönlendiriyor · Erişim: 2026-10-23
Acil değerlendirme bölümü 2022 etiketli; 2025 EVT güncellemesi eski seçme kutularını kaldırıyor. Bu kaynaktan eski EVT eşikleri aktarılmadı.
- Acute Stroke Management: Acute Antithrombotic Therapy ↗
Canadian Stroke Best Practices / Heart and Stroke Foundation of Canada · Kaynak tarihi: 2022 · Erişim: 2026-10-23
- Stroke: Causes and Risk Factors ↗
NHLBI, NIH · Kaynak tarihi: 2023-05-26 · Erişim: 2026-10-23
NHLBI inme ana sayfasıyla aynı eser.
- NIH Stroke Scale: administration instructions ↗
NINDS, NIH · Kaynak tarihi: Belirtilmemiş · Erişim: 2026-10-23
Resmî PDF adı March2025 içeriyor; dosya adı klinik yayın tarihi olarak kabul edilmedi. Doğrudan PDF 403 verdi; erişim kapsamı: resmî URL üzerinde indekslenmiş muayene maddeleri.
- National Clinical Guideline for Stroke for the UK and Ireland: Acute care ↗
Intercollegiate Stroke Working Party / RCP / SIGN · Kaynak tarihi: 2023 · Erişim: 2026-10-23
2023 sürümü kısmi güncellemedir; bazı destek bakım önerileri 2016 kanıt etiketini koruyor. Sayısal glisemik ve kan basıncı hedefleri kopyalanmadı.
- Secondary Prevention of Stroke: Triage and Initial Diagnostic Evaluation ↗
Canadian Stroke Best Practices / Heart and Stroke Foundation of Canada · Kaynak tarihi: 2020 · Erişim: 2026-10-23
2020 modülü; dergi yayını ayrı olarak 2021 tarihli. Kullanım kapsamı: ritim izlemi ve ekokardiyografi endikasyonları.
- Stroke and transient ischaemic attack in over 16s: diagnosis and initial management (NG128) ↗
NICE · Kaynak tarihi: 2022-04-13; küçük değişiklik 2025-03 · Erişim: 2026-10-23
İlk yayın 2019-05-01; ana güncelleme tarihi 2022-04-13, Mart 2025 ilaç değerlendirmesi bağlantı ve ifade değişiklikleri ayrıdır.
- Management of Spontaneous Intracerebral Hemorrhage: Emergency Management and Inpatient Care ↗
Canadian Stroke Best Practices / Heart and Stroke Foundation of Canada · Kaynak tarihi: 2020 · Erişim: 2026-10-23
2020 modülü. Eski ülkeye özgü antidot erişim bilgisi ve ilaç dozları aktarılmadı; spontan intraparenkimal kanama kapsamı korundu.
- Rehabilitation, Recovery and Community Participation, Part Three: Health Management, Driving and Vocational Roles ↗
Canadian Stroke Best Practices / Heart and Stroke Foundation of Canada · Kaynak tarihi: 2025 · Erişim: 2026-10-23
Modül 7. baskı 2025; resmî PDF üzerinde final_19Nov25 bilgisi var. Bu bölümün ayrı gün/ay yayın tarihi belirtilmiyor.
- Stroke in childhood: clinical guideline for diagnosis, management and rehabilitation ↗
Royal College of Paediatrics and Child Health · Kaynak tarihi: 2017; düzeltme 2017-06-01 · Erişim: 2026-10-23
Kapsam başvuruda 29 gün–18 yaş. Kaynak güncelleme çalışmasının geciktiğini belirtiyor; 2025 PDF yükleme yolu yeni klinik sürüm değildir. Eski tromboliz yaş eşikleri aktarılmadı.
- Acute Stroke Management during Pregnancy: Initial Management, Diagnostic Imaging and Reperfusion ↗
Canadian Stroke Best Practices / Heart and Stroke Foundation of Canada · Kaynak tarihi: 2018-06 · Erişim: 2026-10-23
2018 uzman uzlaşı modülü; gebelikte kanıtın sınırlılığı korundu. İlk yönetim, görüntüleme ve reperfüzyon bölümleri aynı eserdedir.
- Trial of Endovascular Thrombectomy for Large Ischemic Strokes. ↗
The New England journal of medicine · Kaynak tarihi: 2023-02-10 · Erişim: 2026-10-23
PMID 36762865; DOI 10.1056/NEJMoa2214403. Araştırma yorumu PubMed özetine dayanır; tam metin incelemesi değildir. Düzeltme kaydı: https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMx230009
- Endovascular Treatment of Stroke Due to Medium-Vessel Occlusion. ↗
The New England journal of medicine · Kaynak tarihi: 2025-02-05 · Erişim: 2026-10-23
PMID 39908448; DOI 10.1056/NEJMoa2411668. Araştırma yorumu PubMed özetine dayanır; tam metin incelemesi değildir.
- Intensive vs Conventional Blood Pressure Lowering After Endovascular Thrombectomy in Acute Ischemic Stroke: The OPTIMAL-BP Randomized Clinical Trial. ↗
JAMA · Kaynak tarihi: 2023-9-5 · Erişim: 2026-10-23
PMID 37668619; DOI 10.1001/jama.2023.14590. Araştırma yorumu PubMed özetine dayanır; tam metin incelemesi değildir.
- Tenecteplase vs Alteplase for Patients With Acute Ischemic Stroke: The ORIGINAL Randomized Clinical Trial. ↗
JAMA · Kaynak tarihi: 2024-9-12 · Erişim: 2026-10-23
PMID 39264623; DOI 10.1001/jama.2024.14721. Araştırma yorumu PubMed özetine dayanır; tam metin incelemesi değildir.
- Tenecteplase vs Alteplase in Acute Ischemic Stroke Within 4.5 Hours: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Trials. ↗
Neurology · Kaynak tarihi: 2024-10-16 · Erişim: 2026-10-23
PMID 39413337; DOI 10.1212/WNL.0000000000209903. Araştırma yorumu PubMed özetine dayanır; tam metin incelemesi değildir.
- Collaboration on the optimal timing of anticoagulation after ischaemic stroke and atrial fibrillation: a systematic review and prospective individual participant data meta-analysis of randomised controlled trials (CATALYST). ↗
Lancet (London, England) · Kaynak tarihi: 2025-06-23 · Erişim: 2026-10-23
PMID 40570866; DOI 10.1016/S0140-6736(25)00439-8. Araştırma yorumu PubMed özetine dayanır; tam metin incelemesi değildir.
- Canadian Stroke Best Practices, 7th edition, 2020 update ↗
Canadian Stroke Best Practices · Erişim: 2026-10-23
Canadian Stroke Best Practices, 7th edition, 2020 update
Bu içerik genel bilgilendirme içindir; tanı veya kişisel tedavi önerisi değildir. Acil tehlike belirtilerinde Türkiye’de 112’yi arayın.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.