İNSOMNİ BOZUKLUĞU

BELİRTİLER VE RİSKLER

Gece sık uyanma, erken uyanıp yeniden uyuyamama, yorgunluk ve sinirlilik görülebilir. Stres, depresyon, kaygı, ağrı, vardiya düzeni, kafein, alkol ve bazı ilaçlar tabloya katkıda bulunabilir. Menopoz, huzursuz bacak belirtileri veya uykuda solunum bozukluğu varsa bunlar da ele alınmalıdır. Alkolün başlangıçta uyku getiriyor görünmesi, sağlıklı bir uyku tedavisi olduğu anlamına gelmez. [1]

KLİNİK TANI VE AYIRICI DEĞERLENDİRME

Öyküde yatış ve kalkış saatleri, hafta sonu farkları, gündüz uyuklama ve uyumaya ayrılabilen gerçek süre konuşulur. Bir iki haftalık uyku günlüğü görüşmeyi somutlaştırabilir. Kullanılan ilaçların, içeceklerin ve çalışma saatlerinin kaydedilmesi yararlıdır. Kronik örüntü genellikle haftada en az üç gece, en az üç ay süren yakınmalarla tanımlanır; yardım istemek için bu sürenin dolması gerekmez. [2]

Muayene ve gerekli testler olası nedenlere göre seçilir. Her uykusuzlukta uyku laboratuvarı zorunlu değildir; başka uyku hastalığı şüphesi araştırmayı değiştirebilir. Gebelik, menopoz ve eşlik eden hastalıklar görüşmeye dahil edilmelidir. [2]

TEDAVİ İLKELERİ

Kronik insomnide çok bileşenli bilişsel davranışçı terapi, yani CBT-I, güçlü biçimde desteklenen bir tedavidir. Bu yaklaşım yalnız “telefonu bırak” önerisi değildir. Uykuyla ilgili kaygılı düşünceler, yatağın uyanıklıkla ilişkilendirilmesi ve uyku düzeni üzerinde yapılandırılmış çalışma yapılır. Gevşeme, uyaran kontrolü ve uygun kişide yatakta geçirilen sürenin düzenlenmesi programın parçaları olabilir. [3]

Tek başına uyku hijyeni eğitimi, kronik insomninin yeterli tedavisi sayılmamalıdır. Terapide uygulanacak yöntemler kişinin olanakları, tercihleri ve eşlik eden hastalıklarıyla birlikte seçilir. Özellikle uykululuğun güvenlik riski oluşturduğu işlerde program profesyonelce uyarlanmalıdır; kişinin kendi kendine ağır uyku kısıtlaması yapması hedef değildir. [3]

Düzenli kalkış zamanı, uygun yatak odası ortamı ve gündüz hareketi destekleyicidir. İlaç düşünüldüğünde yarar, ertesi gün etkileri ve kullanım süresi konuşulur. Reçetesiz “uyku ilacı” veya bitkisel ürün de risksiz değildir; düzenli kullanılan ürünler hekime bildirilmelidir. Bazı ilaçlarda bağımlılık ve istenmeyen gece davranışları görülebilir. [1,2]

İZLEM, GÜVENLİK VE ÖZEL DURUMLAR

İzlemde hedef yalnız yatakta daha çok saat geçirmek değil gündüz işlevinin düzelmesidir. Uyku günlüğü ve kişinin öncelikleri, tedavinin hangi kısmının yardımcı olduğunu göstermelidir. Yanıt eksikse uygulama güçlükleri, başka uyku bozuklukları ve ruhsal ya da bedensel eşlik eden sorunlar yeniden değerlendirilir. Tedavi seçenekleri bir kez seçilip sonsuza kadar değişmeden bırakılmaz. [3]

Uykulu halde araç veya makine kullanılmamalıdır. Yakınmalar aylar sürüyorsa ya da günlük yaşamı belirgin bozuyorsa sağlık değerlendirmesi gerekir. Uyku sorununun yanında kendine zarar verme düşüncesi veya yakın tehlike varsa rutin uyku randevusu beklenmeden acil yardım istenmelidir. [1]

GÖRÜŞMEYE HAZIRLIK

Uyku günlüğü tutarken amaç her dakikayı kusursuz ölçmek değildir. Kişi yatağa giriş, tahmini uyku zamanı ve ertesi gün nasıl işlev gördüğü hakkında anlaşılır bir özet oluşturabilir. Görüşmede “Daha iyi uyumak benim için neyi değiştirecek?” sorusuna verilen yanıt, tedavi hedefini somutlaştırır. Örneğin sabah işe hazırlanmak veya gündüz dikkatini sürdürebilmek öncelikli olabilir. Programın çalışma saatleri ya da bakım sorumluluklarıyla çelişen bölümleri varsa bunları terapistle konuşmak, kişiye uyarlanmış bir yaklaşım istemenin doğal yoludur.

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.