İNVAZİV KANDİDİYAZİS VE KANDİDEMİ

YÜZEYSEL ENFEKSİYONDAN FARKLI BİR DURUM

Hastalık çoğunlukla zaten başka nedenlerle hasta olan kişilerde ortaya çıkar. Hastanede yatış, ameliyat sonrası dönem, kemoterapi, damar içi cihazlar ve enjeksiyon yoluyla madde kullanımı değerlendirmede önemlidir. Ateş ve titreme görülebilir; diğer bulgular etkilenen organa göre değişir. Başlangıçta hasta olan kişide yeni enfeksiyonu ayırt etmek güç olabilir. Bu nedenle riskli kişide yeni ateş veya titreme sağlık ekibine gecikmeden bildirilmelidir; belirtiler basit bir yüzeysel mantar sorunu olarak görülmemelidir. [1]

KİMLERDE ÖZELLİKLE DÜŞÜNÜLÜR?

Uzun yoğun bakım yatışı, santral damar kateteri, geniş etkili antibiyotik kullanımı ve damar yoluyla beslenme önemli risk etkenleridir. Kanser, nötropeni, kök hücre nakli, karın ameliyatı sonrası kaçak ve diyaliz gerektiren böbrek hastalığı da değerlendirilir. Çok düşük doğum ağırlıklı prematüre bebekler özel risk grubudur. Candida çoğu kez kişinin kendi florasından, deri veya mukoza bütünlüğü bozulduğunda ilerler; daha seyrek olarak sağlık hizmeti sırasında bulaşabilir. [2]

TANI NASIL KONULUR?

Tanıda öykü, muayene, belirtiler ve laboratuvar birlikte kullanılır. En sık yöntem, kan veya enfekte olduğu düşünülen bölgeden alınan örneğin kültüründe Candida üremesinin araştırılmasıdır. Hangi örneğin alındığı önemlidir: Vajinal örnekte mantar üremesi bazı kişilerde belirtisiz bulunabilir ve kan dolaşımı enfeksiyonu anlamına gelmez. Ağız muayenesinde görülen pamukçuk da kandideminin laboratuvar tanısının yerine geçmez. Testin adı kadar örneğin alındığı bölge de değerlendirmeyi değiştirir. [3]

Ateş ve titreme yalnız Candida enfeksiyonuna özgü değildir; sağlık ekibi farklı enfeksiyonları birlikte araştırabilir. Bu araştırma, hastanın önceki hastalıkları ve mevcut cihazlarıyla ilişkilendirilir. Ailelerin raporda gördükleri “mantar” sözcüğünü tek başına yorumlaması yanıltıcı olabilir. Örneğin nereden alındığı, neyin araştırıldığı ve sonucunun mevcut yakınmaları açıklayıp açıklamadığı sorulmalıdır. Tanı, birbirinden kopuk test sonuçları değil, klinik değerlendirmeyle desteklenen bir bütündür. [3]

Beta-D-glukan gibi testler tanıya yardımcı olabilir ancak Candida için özgül değildir. Etken türün belirlenmesi uygun tedaviyi seçmek açısından önemlidir. Kandaki mantarın temizlenmesi tekrar kültürlerle izlenir; damar kateterinin olası kaynak olması ve çıkarılma gereksinimi değerlendirilir. Yenidoğanlarda ilaç yaklaşımı yetişkinlerden farklıdır. Tedavi süresi yalnız ateşin düşmesine göre değil, kan kültürleri, belirtiler ve organ tutulumuna göre planlanır. [2]

TEDAVİ VE DİRENÇ

Tedavide mantara etkili ilaçlar, yani antifungaller kullanılır. Tür tanımı ve antifungal duyarlılık incelemesi hangi ilacın etkili olabileceğini gösterir. Hastane veya bölgedeki direnç verileri de başlangıç seçimini etkileyebilir. Bütün Candida türleri aynı ilaçlara aynı yanıtı vermez; bir kişiye önerilen ilacı başka kişinin kullanması güvenli değildir. İlaçların uygun kullanılması hem tedavi başarısı hem direnç gelişimini sınırlamak açısından önemlidir. [4]

Candida auris ve Candida parapsilosis sağlık kuruluşlarında hastalar arasında yayılabilir ve salgınlara neden olabilir. Enfeksiyon kontrolü, uygun ilaç kullanımı ve laboratuvar sonuçlarına dayalı tedavi birlikte yürütülmelidir. Direnç saptanması “hiçbir şey yapılamaz” diye yorumlanmamalı; etkili seçenekler uzman ekipçe değerlendirilmelidir. Gereksiz veya uygun olmayan antifungal kullanımı doğru tanının ve hedefli tedavinin yerini tutmaz. [4]