İçeriğe geç
Madde metnine geç
SAĞLIK KAVRAMI / YÖNTEM

İŞYERİNDE TEHLİKELİ İLAÇLARLA GÜVENLİ ÇALIŞMA

ÖZET

İşyerinde tehlikeli ilaçlarla güvenli çalışma, hastaya yarar sağlayan tedavinin çalışanlarda istenmeyen maruziyet oluşturmasını önlemeye odaklanır. Sitotoksik ilaçlarla temas yalnız onkoloji biriminde görülmez; farklı hastalıkların tedavisi, evde bakım ve veterinerlik uygulamaları da kapsamda olabilir. Hazırlama, uygulama, taşıma, hasta atıkları ve dökülmüş ilacın temizliği ayrı maruziyet yolları oluşturabilir.

NIOSH tehlikeli ilaç listesi, çalışanların rutin olarak işlem yaptığı ürünleri tanımaya yardımcı bir araçtır. 2024 başlıklı yayın, önceki listeyi güncellemiş; yayımdan sonra ayrıca ek duyurular yapılmıştır. Bu nedenle kurumun değerlendirmesi yalnız eski bir basılı listeyi saklamakla tamamlanmaz. Güncel duyurular ve üreticinin özel işlem bilgileri de kontrol edilmelidir; listedeki yayın yılı bütün yeni ürünlerin kapsandığı anlamına gelmez.

Aynı ilaç için risk, sunum biçimine ve yapılan işe göre değişebilir. Temasın sıklığı, süresi ve büyüklüğü; çalışma yöntemi ve mevcut kontrol önlemleri birlikte ele alınır. Tabletin bütün halde verilmesi ile ezilmesi aynı işlem değildir. Kuruma özgü değerlendirme, hangi işte hangi mühendislik önleminin ve kişisel koruyucunun gerektiğini belirlemeye yardım eder.

Kapalı sistem ilaç transfer cihazları sızıntıyı azaltmak için kullanılabilir, ancak uygun havalandırmalı çalışma kabininin ve iyi çalışma yöntemlerinin yerine geçmez. Dökülmeye hazırlık, eğitimli ekip ve yazılı işlem planı gerektirir. Üreme sağlığı kaygıları da iş sağlığı değerlendirmesinin parçasıdır; gebe kalmayı planlayan, gebe veya emziren çalışanların alternatif görev seçeneklerini konuşabileceği bir mekanizma bulunmalıdır.

Dört sağlık kuruluşundaki bir araştırmada kapalı transfer sistemine geçişten sonra yüzeylerde ölçülen ilaç kontaminasyonu azalmıştır. Bulgular çalışma ortamının kontrolünü destekler; ancak yüzey kalıntısı, çalışanların aldığı kişisel doz veya gelecekteki hastalık sıklığıyla eşit değildir. Öncesi-sonrası tasarım ve sınırlı izlem, sonucun başka kurumlara aktarılmasını dikkatle değerlendirmeyi gerektirir.

Koruma yalnız ilacı hazırlayan kişiye yöneltilmemelidir. Temizlik, bakım ve yüklenici çalışanları dolaylı temas yaşayabilir. Olay kayıtları, değişen işler ve kontrollerin etkinliği düzenli değerlendirmeye geri dönmelidir; kişisel koruyucu, kaynağında kontrolün yerine kullanılan tek çözüm olmamalıdır.

Kaynaklar:[3][1][2][4][5]
ANAHTAR KELİMELER
  • tehlikeli ilaç
  • mesleki maruziyet
  • sitotoksik ilaç
  • kapalı transfer sistemi
  • yüzey kontaminasyonu
  • üreme sağlığı
Son güncelleme tarihi:

GENEL OKUYUCU

TEDAVİ İLE MESLEKİ TEMASIN AYRIMI

Bu madde hastanın ilacını bırakması için bir gerekçe değildir; çalışma ortamındaki istenmeyen teması ele alır. Sitotoksik ilaçların cilde, solunan parçacıklara veya iğne yaralanmasına bağlı maruziyeti önlenmelidir. İlaçla kirlenmiş atık ve yüzeylerle çalışanlar da eğitim ve korumaya dahildir.

Kaynaklar:[3]

SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN BİLİMSEL AÇIKLAMA

PROFESYONEL YAKLAŞIM: İŞ VE ÜRÜN EŞLEŞTİRMESİ

Ürün ve sunum biçimini, işlem adımını, temas yolunu, sıklık ve süreyi kaydedin. Mühendislik, çalışma yöntemi, idari düzen ve kişisel koruyucu seçeneklerini bu değerlendirmeyle eşleştirin. Bir işin sonucu, başka sunum biçimine veya farklı işlem basamağına otomatik taşınmamalıdır.

Kaynaklar:[2]

KATI İLAÇ BİÇİMLERİ VE İŞLEM DEĞİŞİKLİĞİ

Ezme veya kapsül açma gereksinimini eczacılık ekibiyle değerlendirin; uygun alternatif biçim ve kontrollü çalışma alanı seçeneklerini araştırın. Bu işlemler toz oluşturabileceğinden olağan açık çalışma alanında gerçekleştirmeyin. Otomatik sayım cihazının uygunluğu da kontaminasyon oluşturma olasılığına göre değerlendirilmelidir.

Kaynaklar:[2]

KONTROLÜN SÜRDÜRÜLMESİ

Önce mümkün olan kapalı sistem ve kaynağında kontrol seçeneklerini, ardından tamamlayıcı kişisel koruyucuyu planlayın. Risk değerlendirmesini periyodik olarak ve önemli değişikliklerden sonra yenileyin; ramak kala olayları ve kontrol performansını hesaba katın. Temizlik ve bakım görevlilerini eğitim kapsamından çıkarmayın.

Kaynaklar:[3]

DÖKÜLME VE BEKLENMEYEN TEMAS

Erişilebilir dökülme ekipmanı, güvenlik bilgi formları ve yazılı müdahale planı bulunmalıdır. Müdahaleyi eğitimli personel üstlenmelidir; koruyucunun seçimi olayın niteliğine bağlıdır. Cerrahi maske uygun solunum koruyucunun yerine geçmez. Tek bir dökülme hacmini bütün ilaçlar için güvenli eşik saymayın.

Kaynaklar:[4]

ÜREME SAĞLIĞI VE GÖREV DÜZENLEMESİ

Alternatif görev görüşmesini işyeri hekimi, çalışan ve kurumun ilgili birimleri birlikte yürütebilir. Mümkünse gebelikten önce değerlendirme olanağı sağlayın; erkeklerin üreme sağlığına ilişkin riskleri de dışlamayın. Buradaki OSHA yaklaşımı Türkiye için bir mevzuat hükmü olarak sunulmamaktadır.

Kaynaklar:[4]

İZLEMİN ANLAMI VE SINIRI

Yüzey silme örnekleri kontrolün değerlendirilmesinde kullanılabilir. Pek çok tehlikeli ilaç için sağlık temelli mesleki sınır bulunmaması, ölçümü gereksiz kılmaz; maruziyeti mümkün olduğunca azaltma yaklaşımı ve yetkin iş hijyeni değerlendirmesi gerekir.

Kaynaklar:[2]

KAYNAKLAR

Kaynakları görüntülemek için tıklayın
  1. NIOSH List of Hazardous Drugs in Healthcare Settings, 2024 ↗

    NIOSH · Kaynak tarihi: Yayın Aralık 2024; sayfa 2025-07-25; ek duyuru 2025-07-17 · Erişim: 2026-10-31

  2. Managing Hazardous Drug Exposures: Information for Healthcare Settings ↗

    NIOSH · Kaynak tarihi: Nisan 2023 · Erişim: 2026-10-31

  3. Safe handling of cytotoxic drugs in the workplace ↗

    Health and Safety Executive · Kaynak tarihi: Kesin sayfa tarihi görünmüyor; 2026-10-31 kontrolü · Erişim: 2026-10-31

  4. Controlling Occupational Exposure to Hazardous Drugs ↗

    OSHA · Kaynak tarihi: Kesin sayfa tarihi belirtilmedi; 2026-10-31 kontrolü · Erişim: 2026-10-31

  5. Adoption of Closed-System Drug Transfer Devices: Effectiveness in Reducing Occupational Exposure to Hazardous Drugs and the Change Management Process ↗

    Hon ve arkadaşları; Canadian Journal of Hospital Pharmacy · Kaynak tarihi: 2025-07-09 · Erişim: 2026-10-31

KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 1 ARAŞTIRMA

Konuya doğrudan ilişkin doğrulanmış araştırmalar seçildi; yirmi yayın kotası doldurulmadı. Okuma kapsamı ve sınırlılıklar belirtildi.

01 · KAPALI TRANSFER CİHAZI SONRASI YÜZEY KONTAMİNASYONU

Adoption of Closed-System Drug Transfer Devices: Effectiveness in Reducing Occupational Exposure to Hazardous Drugs and the Change Management Process

Chun-Yip Hon ve arkadaşları · Canadian Journal of Hospital Pharmacy · 2025

Çalışma türü: Dört kuruluşta öncesi-sonrası yüzey örneklemesi ve çalışan anketi.

Kapsam: Üç zaman noktasında toplam 156 yüzey silme örneği.

ÖZET

Cihaza geçişten bir ay önce, bir ay sonra ve beş ay sonra örnek alındı. Toplam kontaminasyon ölçütü ardışık karşılaştırmalarda azaldı; her iki karşılaştırmada p<0,01 bulundu.

Tek cihaz modeli değerlendirilmiştir. Randomize olmayan tasarım ve iki izlem zamanı uzun dönem sağlık yararını kanıtlamaz. Çalışma WorkSafeBC tarafından desteklendi. Özgün özet, yöntem ve sınırlılıklar okundu.

Bu içerik eğitim amaçlıdır; kişisel tanı ve tedavinin veya sağlık profesyonelinin bireysel değerlendirmesinin yerine geçmez.

BU MADDEYİ GELİŞTİRİN

Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.

Bildirimler yönetici değerlendirmesine alınır. Bildirim sayısı tek başına içerik değişikliği veya silme kararı oluşturmaz.

Türkçe Sağlık Ansiklopedisi

AYRIVON © YAZILIM tarafından geliştirilmiştir.