İçeriğe geç
Madde metnine geç
HASTALIK

İZOPROPANOL ZEHİRLENMESİ

ÖZET

İzopropanol, bazı dezenfektan ve temizlik ürünlerinin bileşenidir; içilmesi güvenli değildir ve etanolle aynı madde değildir. Yutma, yoğun buhar soluma veya uzun süreli cilt maruziyeti zehirlenmeye neden olabilir. Ateşli çocuğu alkolle silmek ya da alkollü bezle sarmak tehlikelidir. Ürünler orijinal ambalajında, çocukların erişemeyeceği yerde tutulmalıdır.

Maruziyet değerlendirmesinde ürün içeriği, yol, süre ve birlikte alınan maddeler önemlidir. Önerilen kullanım koşullarındaki küçük cilt temasları, uzun süreli veya geniş alanlı maruziyetle bir tutulmaz. Kirli giysiler çıkarılır; etkilenen cilt su ve sabunla, gözler suyla 10–15 dakika yıkanır. Her iki maruziyette de tıbbi danışmanlık alınır.

Klinik tablo uykuya eğilimden ağır bilinç bozukluğuna kadar değişebilir. Solunum depresyonu ve dolaşım çöküşü ağır zehirlenmenin başlıca tehlikeleridir. Ketoz, osmolal açıklık artışı ve belirgin metabolik asidoz bulunmaması tanıyı destekleyebilir; değerlendirme yalnız kokuya veya tek laboratuvar bulgusuna dayandırılmaz. Özgül izopropanol düzeyi her merkezde hızla ölçülemeyebilir.

İzopropanol asetona dönüştüğü için metanol ve etilen glikolün asit oluşturan metabolitlerinden farklı bir örüntü gösterir. Modern etanol testinin negatifliği izopropanolü dışlamaz. İzole izopropanol zehirlenmesinde fomepizol kullanılmaz: ana maddenin eliminasyonunu uzatabilir. Metanol veya etilen glikolün eş alımı ise farklı tedavi değerlendirmesi gerektirir.

Tedavi öncelikle solunum ve dolaşım desteğidir. Hastane ekibi vital bulguları, glukozu ve klinik gidişi izler; gerektiğinde damar yoluyla sıvı veya solunum desteği verir. Bilinci azalmış, kusan veya nöbet geçiren kişiye ağızdan bir şey verilmemelidir. Kusturma yapılmaz; ambalaj ve maruziyet bilgileri sağlık ekibine iletilir. Hipotermi de değerlendirmede araştırılır.

İzole alımda aktif kömür ve mide boşaltma önerilmez. İzlem klinik ayıklığa kadar sürdürülür; böbrek testleri yorumlanırken asetonun Jaffé kreatinin ölçümünü yalancı yükseltebileceği hatırlanmalıdır. Bu olasılık gerçek böbrek hasarını otomatik olarak dışlamaz.

ANAHTAR KELİMELER
  • İzopropanol
  • İzopropil alkol
  • Ketoz
  • Solunum depresyonu
  • Aseton
Son güncelleme tarihi:

GENEL OKUYUCU

GENEL BAKIŞ VE KAPSAM

İzopropanol, bazı dezenfektan ve temizlik ürünlerinde bulunan, içilmesi güvenli olmayan bir alkoldür. Etanol ile aynı madde değildir. Yutma dışında yoğun buhar soluma veya uzun süreli cilt maruziyeti de zehirlenmeye neden olabilir.

Ürünün önerildiği şekilde küçük miktarda cilde uygulanması, uzun süreli veya geniş alanlı maruziyetle aynı değildir. Risk; miktar, süre, yol ve birlikte maruz kalınan diğer maddelere bağlıdır.

Kaynaklar:[1][3]

BELİRTİLER VE GÜNLÜK YAŞAM

Uykuya eğilim, konuşma bozukluğu, dengesizlik ve kusma görülebilir. Sindirim yolu tahrişi karın ağrısı ve kanamaya yol açabilir; ağır zehirlenmede tansiyon düşmesi ve koma gelişebilir.

Ateşi düşürmek için çocuğu alkolle silmeyin veya alkollü bezle sarmayın. Bu yöntem ateşi güvenilir biçimde düşürmez; soluma ve ciltten emilim yoluyla zehirlenmeye neden olabilir. Ürünü içecek kabına aktarmayın.

Kaynaklar:[1]

NE ZAMAN YARDIM ALINMALI?

Yutma şüphesinde zehir danışma merkezi veya acil sağlık hizmetinden yardım alın. Kusturmayın. Bilinci azalmış, nöbet geçiren veya kusan kişiye ağızdan bir şey vermeyin; ürün ambalajını sağlık ekibine ulaştırın.

Cilt temasında kirlenmiş giysileri çıkarıp cildi ılık su ve sabunla 10–15 dakika yıkayın. Göz temasında kontakt lensi çıkarıp gözü 10–15 dakika suyla durulayın ve tıbbi danışmanlık alın. Cilt maruziyetinde de tıbbi danışmanlık isteyin. Buharlı ortamdan güvenle uzaklaşın.

Kaynaklar:[2][3]

SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM

ANAMNEZ

Ürünün içeriği, maruziyet zamanı, yolu ve süresi sorulur. Temizleyici ve el dezenfektanları farklı alkol içerebildiğinden yalnız ürün sınıfına dayanarak izopropanol tanısı konmaz. Eş etanol alımı eliminasyonu uzatabilir.

Böbrek yetmezliği, diyaliz programı ve geniş alanlı tekrarlayan topikal kullanım ayrıca sorgulanır. Bildirilmiş bir olguda düzenli diyalizle kısmen maskelenen kronik maruziyet, seansların aksamasıyla belirginleşmiştir.

Kaynaklar:[4][6]

FİZİK MUAYENE

Bilinç, solunum hızı, hava yolu güvenliği, kan basıncı ve nabız değerlendirilir. Hipotermi, hipoglisemi ve gastrointestinal kanama araştırılır; vital bulgular seri izlenir.

Ağır tabloda merkezi sinir sistemi baskılanması, solunum depresyonu ve dolaşım çöküşü ön plandadır. Meyvemsi nefes kokusu destekleyici olabilir ama tek başına tanı koydurmaz.

Kaynaklar:[2][5]

AYIRICI TANI

Tipik biyokimyasal örüntü, ketoz ve yükselmiş osmolal açıklığa rağmen belirgin anyon açıklıklı asidoz bulunmamasıdır. Metanol ve etilen glikolün asit oluşturan metabolitlerinden farklı olarak izopropanol asetona dönüşür.

Kreatininin Jaffé yöntemiyle ölçümünde aseton yalancı yüksekliğe neden olabilir. Üre ve klinik böbrek bulgularıyla uyumsuz sonuçta analitik girişim laboratuvarla görüşülür; gerçek böbrek hasarı otomatik dışlanmaz.

Kaynaklar:[4][8]

TANISAL YAKLAŞIM

TANI VE TESTLERİN SINIRLARI

Öykü, klinik durum ve özgül izopropanol ölçümü birlikte yorumlanır. Özgül analiz her merkezde hızla bulunmayabilir. Ketoz ve osmolal açıklık destekleyicidir; tek başına nedensel kanıt değildir.

Osmolal ve anyon açıklığı hesaplanırken eş etanol dikkate alınır. Modern etanol analizleri izopropanolü ölçmez; negatif etanol testi izopropanol maruziyetini dışlamaz. Keton testleri kullanılan yönteme göre asetonu farklı saptar.

Kaynaklar:[5][4]

TEDAVİ

TEDAVİ VE GÜVENLİK

İzole izopropanol zehirlenmesinde fomepizol verilmez: metabolizmayı engelleyerek toksik ana maddenin eliminasyonunu ve sarhoşluğu uzatabilir. Bu yaklaşım metanol veya etilen glikol zehirlenmesine aktarılmaz.

Tedavinin temeli solunum ve dolaşım desteğidir. Gerektiğinde hava yolu korunur ve intravenöz sıvı uygulanır. Hemodiyaliz rutin değildir; hayatı tehdit eden ağır tabloda toksikoloji ve nefrolojiyle değerlendirilir.

Hızlı emilim nedeniyle izole izopropanol alımında mide boşaltma veya aktif kömür önerilmez. Eş madde alımı ayrı değerlendirilir; evde arındırma girişimlerine başvurulmaz.

Kaynaklar:[4][5][8]

İZLEM VE ÖNERİLER

Hasta klinik ayıklık sağlanıncaya kadar izlenir. Sabit bir süreyi tüm hastalara uygulamak yerine devam eden bilinç bozukluğu, dolaşım sorunu ve eş maruziyet dikkate alınır.

Küçük tarihsel seride kan izopropanol düzeyi ile bilinç dahil klinik bulgular arasında anlamlı ilişki gösterilememiştir. Bu nedenle tek bir düzeyi taburculuk veya güvenli seyir garantisi gibi yorumlamak uygun değildir.

Kaynaklar:[8][7]

ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ

ACİL UYARILAR VE SEVK

Solunum baskılanması, şok, koma veya kanlı kusma acil hastane değerlendirmesi gerektirir. Çocukta ateş için alkol uygulanması sonrası belirgin uykuya eğilim de ciddiye alınmalıdır.

Kaynaklar:[1][2]

KAYNAKLAR

Kaynakları görüntülemek için tıklayın
  1. No, you can’t drink rubbing alcohol ↗

    National Capital Poison Center · Erişim: 2026-10-27

  2. Isopropanol alcohol poisoning ↗

    MedlinePlus Medical Encyclopedia · Kaynak tarihi: 2025-10-14 · Erişim: 2026-10-27

  3. Isopropanol: general information ↗

    UK Health Security Agency · Kaynak tarihi: 2025-03-03 · Erişim: 2026-10-27

  4. Isopropanol toxicity ↗

    CMAJ · Kaynak tarihi: 2026-02-08 · Erişim: 2026-10-27

    PubMed: 8 Şubat 2026; basılı sayı: 9 Şubat 2026.

  5. Isopropanol poisoning ↗

    Clinical Toxicology · Kaynak tarihi: 2014-05-09 · Erişim: 2026-10-27

    9 Mayıs 2014 çevrimiçi; Haziran 2014 sayısı. Tarama Kasım 2013’e kadardır.

  6. A Case of Unintentional Isopropanol Poisoning via Transdermal Absorption Delayed by Weekly Hemodialysis ↗

    American Journal of Case Reports · Kaynak tarihi: 2021-12-14 · Erişim: 2026-10-27

  7. Isopropanol ingestion: interpretation of blood concentrations and clinical findings ↗

    Journal of Toxicology Clinical Toxicology · Erişim: 2026-10-27

    Temmuz 1983; kesin gün bildirilmemiştir.

  8. Isopropanol Toxicity ↗

    StatPearls / NCBI Bookshelf · Kaynak tarihi: 2023-03-13 · Erişim: 2026-10-27

    Bölüm güncellemesi 13 Mart 2023; kitap yılı güncelleme tarihi değildir.

KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 2 ARAŞTIRMA

2 doğrudan ilgili çalışma/rehber seçildi; sayı kotası veya sistematik derleme iddiası yoktur. Erişim sınırları kanıt kaydında tutuldu; hekim değerlendirmesi beklenmektedir.

01 · DİYALİZ HASTASINDA UZUN SÜRELİ CİLT MARUZİYETİ

A Case of Unintentional Isopropanol Poisoning via Transdermal Absorption Delayed by Weekly Hemodialysis

Andrew R Chavez, Michael Sweeney, Peter Akpunonu · Am J Case Rep · 2021

Çalışma türü: Tek olgu bildirimi.

Kapsam: Son dönem böbrek yetmezliği olan 67 yaşındaki kadın; aylardır yoğun topikal kullanım.

ÖZET

Bilinç bozukluğu, hipoglisemi ve hipotermi; yüksek izopropanol ve aseton saptandı. Destek tedavisi ve diyalizin yeniden başlamasıyla üçüncü gün taburcu edildi.

Özgün özet; tek olgu. Maruziyet yolu öyküye dayanır; diyalizin karşılaştırmalı etkinliğini veya normal böbrek işlevindeki seyri kanıtlamaz.

02 · KAN DÜZEYİ VE KLİNİK GÖRÜNÜM İLİŞKİSİ

Isopropanol ingestion: interpretation of blood concentrations and clinical findings

M Kelner, D N Bailey · J Toxicol Clin Toxicol · 1983

Çalışma türü: Tek merkezli 17 olgunun değerlendirilmesi.

Kapsam: Sekiz izole, dokuz en az etanol içeren karma alım; 14 kişide alkol kullanım öyküsü.

ÖZET

Klinik bulguların kan izopropanol düzeyiyle anlamlı ilişkisi bulunmadı. Hastaneye yatırılan 12 kişiden 11’i yalnız destek tedavisiyle iyileşti; bir ölüm trafik kazası travmasına bağlandı.

Özgün özet; küçük, eski ve karma maruziyetli seri. Düzeylerin hiçbir prognostik değer taşımadığını veya ağır olguda diyaliz gereksizliğini kanıtlamaz.

Eğitim amaçlı taslaktır; kişisel tanı, tedavi veya acil yardım hizmetinin yerine geçmez. Klinik uzman incelemesi ve kullanıcı onayı beklenmektedir.

BU MADDEYİ GELİŞTİRİN

Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.

Bildirimler yönetici değerlendirmesine alınır. Bildirim sayısı tek başına içerik değişikliği veya silme kararı oluşturmaz.

Türkçe Sağlık Ansiklopedisi

AYRIVON © YAZILIM tarafından geliştirilmiştir.