KABAKULAK

GENEL BAKIŞ

Bu bölümün ilk açıklaması yukarıdaki özette sunulmuştur.

BELİRTİLER VE BULGULAR

Şişlikten önce ateş, baş ağrısı, iştahsızlık, kas ağrısı veya halsizlik olabilir. Bir ya da iki tükürük bezi tutulabilir; önce bir tarafta başlayıp sonra diğerine geçebilir. Bazı enfeksiyonlar hafif solunum yakınmalarıyla veya belirti vermeden seyreder. Şişen dokunun yeri, boyundaki lenf bezlerinden ayrımda önemlidir; kendi kendine elle muayene güvenilir tanı sağlamaz. [4]

Testis veya yumurtalık iltihabı, menenjit, pankreas iltihabı ve işitme sorunu gibi komplikasyonlar görülebilir. Komplikasyonlar belirgin tükürük bezi şişliği olmadan da gelişebilir. Ergen ve erişkinlerde bazı komplikasyonlar çocuklara göre daha sık olabilir. Testis tutulumu yaşayan herkesin kısır kalacağı şeklinde kesin bir çıkarım yapılmamalıdır; kişisel değerlendirme gerekir. [4]

NEDENLER VE RİSKLER

Virüs tükürük ve solunum damlacıklarıyla yayılır. Okul, yurt ve benzeri yakın temas ortamları bulaşı kolaylaştırır. Seyahat veya bilinen salgın çevresinde bulunma öyküsü önemlidir. Hastalık yalnız küçük çocuklara özgü değildir; yetişkinler de risk altında olabilir. Aşı kaydı bulunmuyorsa aile hekimiyle görüşmek, kişinin korunma durumunun daha sağlıklı değerlendirilmesini sağlar. [1]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Boyun lenf bezi büyümesi ve başka nedenlere bağlı tükürük bezi şişlikleri kabakulakla karışabilir. Örneğin bazı diğer viral enfeksiyonlarda da parotis bezi tutulabilir. Hekim şişliğin yerini, eşlik eden belirtileri ve temas öyküsünü inceler; yalnız fotoğraf üzerinden kesin tanı koymak uygun değildir. [4]

Tanıyı doğrulamak için genellikle yanak içinden alınan örnekte RT-PCR kullanılır. Antikor testleri yardımcı olabilir; fakat örnek zamanı ve aşı durumu yorumlamayı etkiler. Negatif sonuç hastalığı her durumda dışlamaz. Şişliğin ne zaman başladığı, aşı tarihleri ve bilinen temaslar laboratuvar değerlendirmesinde önemlidir. Sonucun nasıl ve ne zaman bildirileceği görüşme sırasında netleştirilmelidir. [2]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Tedavi çoğunlukla destekleyicidir: dinlenme, yeterli sıvı ve kişiye uygun ağrı kontrolü sağlanır. Ilık kompres rahatsızlığı azaltabilir. Çocuklara aspirin verilmemelidir. Yutma güçlüğü nedeniyle yeterince sıvı içilemiyorsa yeniden değerlendirme gerekir. Sağlık kuruluşuna gitmeden önce kabakulak şüphesini haber vermek, başka kişilerin korunmasına yardımcı olur; bekleme alanına habersiz girmekten kaçınılmalıdır. [3]

İZLEM, KORUNMA VE ÖZEL GRUPLAR

CDC hasta izolasyonunu parotis şişliği başladıktan sonraki beş günü kapsayacak şekilde önerir. İşe veya okula dönüş, yerel sağlık otoritesi ve kurumun güncel önerileriyle netleştirilmelidir. Bu klinik öneri bütün ülkelerde aynı bildirim işlemlerinin geçerli olduğu anlamına gelmez. Salgın sırasında ek aşı kararı da bireysel girişim değil, sağlık otoritesi değerlendirmesidir. [2]

Gebelikte şüpheli enfeksiyon kadın doğum ekibiyle paylaşılmalıdır; kabakulak için kızamıkçığın doğuştan hasar riskleri doğrudan kopyalanamaz. Aşı zamanı ve uygunluğu kişinin durumuna göre değerlendirilir. Hasta yakınları el hijyeni ve ortak tükürük temasını azaltan önlemleri sürdürmelidir. [2]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, kusma, ışığa belirgin hassasiyet, bilinç değişikliği, nöbet veya bayılma acil değerlendirme gerektirir. Testiste ağrı ve şişlik ya da belirgin karın–sırt ağrısı da geciktirilmeden değerlendirilmelidir. [3]

Kontrol görüşmesine aşı kaydı ve şişliğin başladığı tarihi getirmek yararlıdır. Aynı evde veya okulda başka hastalar varsa bildirin; maruziyet ortamı hem kişinin değerlendirilmesini hem bulaş önlemlerini etkiler. [1]

AKIL KARTI

Aşılı kişide de kabakulak olabilir. Şişlik tek taraflı olabilir. Yeni nörolojik veya testis yakınmasını olağan iyileşme diye bekletmeyin. [4]

Yakınmalar değiştiğinde önceki kabakulak şüphesini başvuruda belirtin. [3]