KÂBUS BOZUKLUĞU

Kâbus bozukluğu, ayrıntıları iyi hatırlanan, belirgin korku veya sıkıntı yaratan rüyaların tekrarlaması ve bunun uykuya ya da günlük işlevlere klinik açıdan önemli etkiler yapmasıyla tanımlanır. Kişi rüyadan uyandığında genellikle hızla uyanık ve çevresinin farkında olur. Yalnız ara sıra kötü bir rüya görmek aynı tanıyı karşılamaz; değerlendirmede rüyanın sıklığı kadar yarattığı sıkıntı ve işlev kaybı da önem taşır.

Tanı öncelikle yakınmaların ve yaşam üzerindeki etkilerinin görüşülmesine dayanır. Hekim aynı evde yaşayan kişiden gece davranışları hakkında bilgi alabilir, tıbbi nedenler için muayene yapabilir ve kullanılan ilaçları gözden geçirebilir. Polisomnografi kâbus bozukluğunu doğrulayan rutin bir test değildir; başka bir uyku bozukluğu düşünülüyorsa seçilebilir. Uyku günlüğü, uyuma saatlerini ve yakınmaların zamanını değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Gece terörü ile kâbus aynı durum değildir. Gece terörü genellikle gecenin erken bölümünde, kişi tam uyanmadan ve sonradan belirgin hatırlama olmadan ortaya çıkar; kâbusta kişi uyanır ve rüyayı hatırlayabilir. Düzenli kâbuslar uykuyu ve gündelik yaşamı etkiliyorsa değerlendirme istenmelidir. Rahatlatıcı bir yatma düzeni, uyku günlüğü ve stres kaynaklarının ele alınması destekleyici olabilir; bunlar gerekli klinik değerlendirmeyi ikame etmez.

Tedavi önerilerinin kapsamı ve tarihi önemlidir. Amerikan Uyku Tıbbı Akademisinin iki bin on sekiz tarihli erişkin pozisyon metni, imgeleme prova tedavisini kâbus bozukluğu için önermiştir. Metin, birçok tedavide doğrudan kanıt sınırlı olduğu için hazırlanmış bir pozisyon belgesidir; bir ilaç veya yöntemin listelenmesi, herkes için aynı sırayla uygulanacağı anlamına gelmez. Kişiye uygun plan klinisyenle seçilir.

Travma sonrası stres bozukluğu ile ilişkili kâbuslarda, iki bin yirmi üç VA/DoD kılavuzu prazosin için zayıf lehte öneri bildirirken imgeleme prova tedavisi lehine veya aleyhine yeterli kanıt bulunmadığını belirtir. Bu farklı değerlendirme, travma ilişkili olmayan tüm kâbuslarda tedavinin etkisiz olduğu anlamına gelmez; hasta grubu ve kanıt kapsamı dikkate alınmalıdır. İlaç kararı, genel travma sonrası stres tedavisiyle de karıştırılmamalıdır.