KALKANEUS KIRIĞI

MEKANİZMA VE EŞLİK EDEN RİSK

Düşme yüksekliği, iniş biçimi, diğer ağrılı bölgeler, diyabet, ilaçlar ve sigara sorgulanır. İşlevsel hedefler ve yumuşak doku durumu tedavi kararını etkiler. [1,2]

DERİ, TENDON VE NÖROVASKÜLER MUAYENE

Açık yara, topuk şekli, nabız, parmak hareketi ve ayak tabanı duyusu değerlendirilir; diğer bacak, pelvis ve omurga incelenir. [1] Posterior cildi geren tongue/beak tipi parça hızlı nekroza yol açabilir; şişlik azalsın diye beklenmez. Kompartman sendromu da göz önünde tutulur. [2]

GİZLİ VE EŞLİK EDEN YARALANMA

Çocukta başlangıç grafisi normal veya çok silik olabilir; şüphe sürüyorsa ortopediyle BT değerlendirilir. Vertebra, tibia plato ve diğer ayak kırıkları daha belirgin bir yaralanmanın arkasında gözden kaçabilir. [4]

GRAFİ, BT VE SINIFLAMA

Ayak grafileri ve aksiyel Harris görüntüsü kırık, genişleme ve dizilimi gösterir. Lateral görüntüde Böhler açısı çökme hakkında bilgi verir; tek açı tüm tedavi kararını belirlemez. BT eklem yüzleri ve parçaların değerlendirilmesi için kullanılır. [3]

Eklem içi/eklem dışı, kaymış/kaymamış ayrımı yapılır. Essex–Lopresti tongue tipi ile eklem çökme tipini ayırır. Sanders sınıflaması arka fasetin en geniş kesimindeki koronal BT’de eklem parçası sayısına dayanır; örüntü ve prognoz iletişimine yardımcıdır. [2]

AMELİYATSIZ YAKLAŞIM

Eklem yüzü kayması 2 mm’den az, arka ayakta belirgin varus/valgus olmayan ve topuk anatomisi korunmuş kırıklar ameliyatsız izleme uygun olabilir. Medikal cerrahi riski ve bakım planını sürdürebilme ayrıca değerlendirilir. [3]

CERRAHİ SINIRI VE ZAMANLAMA

Açık kırık, cildi tehdit eden parça, deplase tongue tipi, ağır varus/valgus veya fibular sıkışma güçlü cerrahi gerekçeleridir. Diğer eklem içi kırıklarda tek başına “kaymış” etiketi otomatik ameliyat anlamına gelmez; örüntü, risk ve beklenti birlikte değerlendirilir. [2]

Cilt kapalı ve tehdit altında değilse şişlik yatışana kadar definitif cerrahi ertelenebilir; açık kırık acil temizlenmelidir. [1] Cerrahi topuk şekli ve eklem uyumunu düzeltmeyi amaçlar; seçilmiş ağır parçalanmada tespit veya subtalar füzyon seçenekleri uzmanla görüşülür. [2]

YÜK VERME, HAREKET VE GEÇ SORUNLAR

Seçilmiş ameliyatsız erişkin kırığında AO yaklaşık 6 hafta yük kısıtlaması ve 6/12 haftada grafi önerir; yük artışı kaynama doğrulamasıyla yapılır. [3]

Ameliyat sonrası hareket ve yük ayrı planlanır. Zürich protokolünde tespit/örüntüye göre yük 8–12 hafta ertelenebilir; bu süre her hastaya sabit uygulanmaz. Kontrolde yara, hizalanma, ağrı, subtalar hareket ve ayakkabı toleransı değerlendirilir. Sigara, açık yaralanma ve diyabet yara komplikasyon riskini artırır. Kalıcı artrit ağrısında sonraki rekonstrüksiyon/füzyon gerekebilir. [5]

ACİL YENİDEN DEĞERLENDİRME

Cildi geren kemik, açık yara veya nörovasküler bozukluk bekletilmez. [4] Hızla artan gergin şişlik ve şiddetli ağrıda kompartman sendromu dışlanmalıdır. [2]