KALSİYUM PİROFOSFAT BİRİKİM HASTALIĞI

GENEL BAKIŞ

Kalsiyum pirofosfat birikim hastalığı, kısaca CPPD, eklem dokularında kristallerin birikmesiyle ilişkili bir hastalık grubudur. Ani ve şiddetli atağı günlük dilde “yalancı gut” olarak adlandırılır; ancak gutla aynı kristalden kaynaklanmaz. Bazı kişilerde tekrarlayan ataklar, bazılarında daha sürekli ağrı ve eklem iltihabı görülür. Röntgende kıkırdak kireçlenmesi saptanması, o günkü bütün yakınmaların mutlaka CPPD kaynaklı olduğunu göstermez. [1,2]

BELİRTİLER VE RİSKLER

En sık dikkat çeken tablo, diz gibi bir eklemde aniden başlayan ağrı, şişlik ve sıcaklıktır. El bileği, omuz veya başka eklemler de etkilenebilir. Hareket zorlaşabilir; günlük işler ve yürüyüş aksayabilir. Atak birkaç günden daha uzun sürebilir ve tekrar edebilir. Gutla benzer görünüm, iki hastalığın aynı tedavi mantığına sahip olduğu anlamına gelmez. [3]

İleri yaş güçlü bir risk etkenidir. Hemokromatozis, paratiroit bozuklukları, düşük magnezyum ve bazı kalıtsal metabolik hastalıklar CPP kristalleriyle ilişkili olabilir. Özellikle beklenenden genç yaşta veya ailesel kümelenmeyle karşılaşıldığında altta yatan nedenleri değerlendirmek önem kazanır. Osteoartrit ve CPPD aynı kişide bulunabilir; bir tanı diğerini otomatik olarak dışlamaz. [1]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Yeni gelişen çok ağrılı, sıcak ve şiş eklem acil enfeksiyon değerlendirmesi gerektirebilir. Ateş, titreme, belirgin halsizlik veya hızla kötüleşme varsa aynı gün sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Daha önce kristal artriti geçirilmiş olması enfeksiyonu güvenle dışlamaz. Evde “önceki atağın aynısı” diye beklemek, özellikle genel durum bozukluğunda uygun değildir. [4]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Tanı öykü, muayene ve gerektiğinde eklem sıvısı incelemesiyle kurulur. Eğitimli bir değerlendiricinin polarize mikroskopla CPP kristallerini araştırması önemlidir. Röntgen veya ultrason kıkırdak içindeki birikimleri gösterebilir. Araştırmalar için geliştirilen sınıflandırma ölçütleri, hekimin bireysel tanı değerlendirmesinin yerine geçmez; başka bir hastalık bulguları daha iyi açıklıyorsa o olasılık dikkate alınır. [2]

Görüntüleme sonucunu şikâyetlerin yerleşimi ve muayeneyle eşleştirmek gerekir. Örneğin dizde dejeneratif değişiklik bulunması, yeni başlayan belirgin sıcaklığın açıklamasını tek başına sağlamaz. Gut, enfeksiyon ve kronik inflamatuvar artritler ayırıcı tanıdadır. Eklem sıvısında mikrobiyolojik inceleme gerekip gerekmediğine klinik kuşku yön verir. [2,4]

Tablo olasılıkları düzenler; kesin tanı listesi değildir. [1–4]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Tedavinin hedefi ağrıyı ve iltihabı azaltarak işlevi geri kazandırmaktır. Uygun olguda eklem sıvısının boşaltılması ve eklem içi kortikosteroid, ağızdan antiinflamatuvar ilaçlar veya kolşisin seçenek olabilir. Mevcut kristalleri güvenilir biçimde eriten standart bir tedavi bulunmadığından, ürik asidi düşüren gut ilaçlarının aynı amaçla işe yarayacağı varsayılmaz. Sık ataklarda koruyucu tedavi romatoloji tarafından bireyselleştirilebilir. [1]

Ağrılı dönemde yükün azaltılması ve cildi koruyarak soğuk uygulama rahatlatabilir. Yakınmalar azaldığında hareketi kontrollü biçimde geri kazanmak önemlidir. Sürekli ağrı, hareket kaybı veya yeni eklem tutulumu varsa plan yeniden değerlendirilir; yalnız reçete yenilemek yeterli olmayabilir. [3]

İZLEM VE ÖZEL GRUPLAR

İleri yaştaki hastalarda böbrek işlevi, mide-bağırsak sorunları ve birlikte kullanılan ilaçlar tedavi güvenliğini etkiler. Atakların zamanı, süresi ve etkilediği eklemler kaydedilerek kontrolde paylaşılabilir. Altta yatan metabolik bozukluk saptanırsa bunun tedavisi ayrıca planlanır; kristal hastalığıyla ilişkili bütün sorunların tek ilaçla çözüleceği beklentisi oluşturulmamalıdır. [1,3]

Değerlendirmede daha önce benzer atak olup olmadığı, yeni hastalık veya girişimlerle zaman ilişkisi ve etkilenen eklemler kaydedilir. Hastanın “daha önce de kristal bulundu” demesi yeni bir enfeksiyonun araştırılmasını gereksiz kılmaz. Özellikle alışılmıştan farklı şiddet ve genel durum değişikliği yeni başvuru nedenidir. [2,4]

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.