KAN BİLEŞENLERİNİN IŞINLANMASI

Kan bileşenlerinin ışınlanması, transfüzyonla ilişkili graft-versus-host hastalığı riskini azaltmak için yapılan özel bir hazırlama işlemidir. Hedef, bileşendeki donör lenfositlerinin alıcıda çoğalmasını önlemektir. Işınlanan, hastanın kendisi değil kan bileşenidir. Lökositlerin süzülerek azaltılması aynı işlem değildir ve riskli hastalarda ışınlama yerine tek başına yeterli kabul edilmez.

Gama ve X ışınları bu amaçla kullanılabilir. Davis ve arkadaşlarının laboratuvar araştırmasında iki yöntem, simüle kan bileşenlerinde lenfosit canlılığını ve işlevini benzer biçimde azaltmıştır. Araştırma, işlem mekanizmasını destekler; her cihazın her yükleme düzeninde aynı performansı göstereceğini veya klinik riskin sıfırlandığını tek başına kanıtlamaz.

Işınlama bir üretim aşaması olduğundan kayıt ve kalite kontrol gerektirir. FDA’nın teknik belgesinde ışın kaynağı, süre, doz, işlemi yapan kişi ve zamanın belgelenmesi vurgulanır. Kalibrasyon ve eğitim de süreç güvenliğinin parçalarıdır. Bu ilkeler, torbanın yalnız görünüşüne bakarak işlemin uygun yapıldığının anlaşılamayacağını gösterir.

Eritrosit kalitesi üzerindeki etkiler ayrıca değerlendirilmelidir. Marks ve arkadaşları farklı eritrosit bileşenlerinde X ve gama ışınlamasını karşılaştırmıştır. Çoğu laboratuvar kalite ölçümü benzer bulunurken bazı ürünlerde X ışını sonrasında potasyum salınımı biraz daha yüksek olmuştur. Bu nedenle bütün ürünlerin her bakımdan özdeş olduğunu söylemek doğru değildir.

Çalışma, ışınlama öncesindeki bileşen yaşı ve işlemden sonraki saklama süresinin de önemli olduğunu göstermiştir. Her iki yöntemle özellikle daha eski veya daha uzun saklanmış bileşenlerde mikrovezikül oluşumu artmıştır. Laboratuvar kalite bulguları doğrudan hasta sonuçları değildir; ürün seçimi klinik gereksinim ve onaylı saklama kurallarıyla birlikte yapılmalıdır.

Işınlanmış ürün gereksinimi klinik ekip ve kan merkezi arasında açıkça paylaşılmalıdır. Buna rağmen yaşam kurtarıcı acil transfüzyon, uygun ışınlanmış bileşeni beklemek için geciktirilmemelidir. Acil durumda alternatifin seçimi, kararın belgelenmesi ve sonraki izlem kan merkeziyle birlikte yönetilir; bu istisna rutin gereksinimin kaldırıldığı anlamına gelmez.