KAN TRANSFÜZYONU VE TRANSFÜZYON REAKSİYONLARI

GENEL BAKIŞ

Bu bölümün ilk açıklaması yukarıdaki özette sunulmuştur.

KARAR YALNIZ HEMOGLOBİNE DAYANMAZ

Aktif kanama, dolaşım bozukluğu, belirtiler, eşlik eden kalp hastalığı ve kronik transfüzyon gereksinimi kararı etkiler. Kanaması olmayan uygun erişkinlerde tek ünite alyuvar verilip klinik durum ve hemoglobin yeniden değerlendirilebilir. Bu yaklaşım büyük kanamalara otomatik uygulanmaz. Çocuklarda hacim ve diğer ayrıntılar ayrıca hesaplanır. Bir hastaya kullanılan eşik başka bir hasta için reçete değildir; gereksiz transfüzyon da zarar verebilir. [2]

Akut kalp krizi gibi özel durumlarda güncel öneriler, genel kararlı hasta yaklaşımından farklı olabilir. Dolayısıyla “herkese aynı hemoglobinde kan verilir” biçimindeki kurallar güvenli değildir. Kan değerini yükseltmek ile kişinin dolaşımını ve organlara oksijen sunumunu düzeltmek aynı hedefin farklı parçalarıdır. Hekim kararını yalnız sayı üzerinden değil bütün klinik tablo ve güncel hastalık özgül rehber üzerinden verir. [5]

İŞLEM ÖNCESİ VE SIRASINDA GÜVENLİK

İşlem öncesinde beklenen yarar, riskler ve alternatifler açıklanır; uygun onam süreci yürütülür. Kan grubu ve uyumluluk değerlendirilir. Nabız, sıcaklık ve kan basıncı izlenir. Hasta daha önce reaksiyon yaşadıysa bunu ekibe söylemelidir. İşlem sırasında yeni bir yakınmanın hemen bildirilmesi önemlidir; “kan bitince söylerim” diye beklenmez. Güvenlik kontrolleri işlemi uzatan gereksiz formaliteler değil, hataları önleme adımlarıdır. [1]

REAKSİYON BELİRTİLERİ

Ateş, titreme, kaşıntı, döküntü, bel veya göğüs ağrısı, nefes darlığı ve tansiyon değişikliği reaksiyon belirtisi olabilir. Bu yakınmalar farklı nedenlerle de gelişebilir, ancak transfüzyonla zaman ilişkisi varsa hızla değerlendirilir. Özellikle solunum sıkıntısı, boğazda şişme, baygınlık veya dolaşım bozukluğu acildir. Hafif görünen ateşin ciddi hemoliz veya bakteriyel bulaş olmadığından emin olunmadan basit bir reaksiyon olduğu varsayılmaz. [3]

SAĞLIK EKİBİNİN İLK YAKLAŞIMI

Şüpheli reaksiyonda transfüzyon hemen durdurulur; hastanın solunumu ve dolaşımı değerlendirilir, yardım çağrılır ve kan bankasına haber verilir. Damar yolu korunur; mevcut hat hastaya kalan ürünü itecek biçimde yıkanmaz. Kimlik ve ürün bilgileri tekrar kontrol edilir. Klinik duruma göre yeni kan ve idrar örnekleriyle ürün torbası incelemeye gönderilir. Hasta set veya torbayla kendisi işlem yapmamalıdır. [3]

Her reaksiyonda aynı tedavi uygulanmaz. Ciddi reaksiyon şüphesinde ilgili ürün yeniden başlatılmaz. Bazı sınırlı hafif reaksiyonlarda ancak hekim değerlendirmesi ve yerel protokol doğrultusunda yeniden başlama düşünülebilir. Ürünü yalnız daha yavaş akıtmak ciddi bir reaksiyonu güvenli hale getirmez. Olayın kaydedilmesi ve sonucunun hastaya açıklanması, gelecekteki transfüzyonların planlanmasına katkıda bulunur. [3,4]

AYIRICI TANI VE TAKİP

Nefes darlığında dolaşım yüklenmesi, transfüzyonla ilişkili akut akciğer hasarı, alerjik reaksiyon ve başka nedenler ayrılır. Dolaşım yüklenmesiyle akciğer hasarının tedavileri aynı değildir. Kan grubu uyuşmazlığı veya başka antikorlara bağlı hemoliz ve bakteriyel kontaminasyon da araştırılabilir. Önceden belirlenmiş antikorlar, gelecekte uygun ürün seçimi açısından önem taşır. [4]

Taburculuk sonrasında günler veya haftalar içinde ateş, sarılık, koyu idrar, az idrar ya da açıklanamayan halsizlik gelişirse yakın zamanda transfüzyon yapıldığı söylenerek değerlendirme istenir. Şiddetli nefes darlığı, boğaz şişmesi veya göğüs ağrısı acil yardım gerektirir. Sık transfüzyon alan kişilerde demir birikimi gibi uzun dönem sorunlar ayrıca izlenir. Gebeler, küçük çocuklar ve kronik kan hastalığı olanlar için özel ürün ve izlem gereksinimi uzman tarafından belirlenir. [1,2]

AKIL KARTI

Transfüzyon kararı kişiseldir. Yeni belirti hemen bildirilir. Reaksiyonda ilk adım durdurup değerlendirmektir; sonraki transfüzyonlar için kayıt saklanır. [2–4]