KARIŞTIRICI ETKEN VE NEDENSEL YORUM

Karıştırıcılık, bir maruziyet ile sonuç arasındaki gözlenen ilişkinin, yalnız maruziyetin etkisini yansıtmamasıdır. Karşılaştırılan gruplar, sonucun oluşma riskini etkileyen başka özellikler bakımından da farklı olabilir. Bu nedenle gözlemsel bir çalışmada ilişkinin bulunması, tek başına nedensellik göstermez. Değerlendirmede araştırmanın tasarımı, karşılaştırılan nüfus, analizde hesaba katılan değişkenler ve ölçülmemiş olası karıştırıcılar birlikte ele alınmalıdır.

Nedensel diyagramlar, değişkenlerin birbirini nasıl etkilediğine ilişkin varsayımları görünür hale getirir. Böyle bir şema, hangi özelliklerin ölçülmesi ve analizde denetlenmesi gerektiğini düşünmeye yardımcı olur. Ancak çizilmiş oklar, ilişkilerin araştırmada kanıtlandığı anlamına gelmez; analiz modelinin varsayımlarını temsil eder. Birden çok olası karıştırıcı bulunduğunda yalnız geleneksel kontrol listeleriyle karar vermenin eksiklikleri bu diyagramlarla ortaya konabilir.

Daha fazla değişken için düzeltme yapmak her zaman daha doğru sonuç vermez. Toplam etki araştırılırken maruziyetten sonuca uzanan yol üzerindeki aracı değişkeni denetlemek, hedeflenen soruyu değiştirebilir. Değişkenlerin zaman sırası ve konu bilgisi bu nedenle önemlidir. Yalnız istatistiksel anlamlılığa veya model katsayısındaki değişime bakmak, hangi değişkenin karıştırıcı olduğunu güvenilir biçimde belirlemek için yeterli değildir.

VanderWeele ve Shpitser’in yöntem araştırması, maruziyetin veya sonucun nedeni olan ölçülmüş, maruziyet öncesi değişkenlerin seçilmesine yönelik bir ölçüt geliştirmiştir. Sonuç önemli bir koşula bağlıdır: ölçülmüş değişkenlerin en az bir alt kümesi karıştırıcılığı denetlemeye yeterli olmalıdır. Yeterli bilgi hiç ölçülmemişse seçim kuralı bunu yaratamaz. Bu nedenle yöntemsel bir teoremi, her veri kümesinde yanlılığın giderildiği güvencesi gibi okumamak gerekir.

Düzeltme yapılmış sonuçlarda da ölçülmemiş karıştırıcılık olasılığı sorgulanabilir. E-değeri, ölçülmüş değişkenler hesaba katıldıktan sonra, gözlenen ilişkiyi tamamen açıklayabilecek ölçülmemiş karıştırıcılığın ne kadar güçlü olması gerektiğini risk oranı ölçeğinde özetleyen bir duyarlılık aracıdır. Büyük değer, ilişkiyi açıklamak için daha güçlü karıştırıcılık gerekeceğini belirtir; tek başına neden-sonuç kanıtı değildir. Bu tür değerlendirmeler, araştırmanın varsayımlarını tartışmaya açar.