KAROTİS ARTER DARLIĞI

ANAMNEZ VE KLİNİK SINIFLAMA

Son altı ayda aynı taraf karotis alanıyla ilişkili serebral veya retinal iskemi olup olmadığı belirlenir. Geçici tek göz görme kaybı da semptomatik olaydır. Darlığın tesadüfi mi yoksa olayın olası nedeni mi olduğu nörovasküler değerlendirmeyle ayrılır. [2]

MUAYENE: SEMPTOMATİK BAŞVURU

İnme şüphesinde hızlı nörolojik muayeneyle yüz-kol-konuşma defisiti ve NIHSS gibi ölçekle şiddet değerlendirilir. Nabız/ritim, kan basıncı, oksijenlenme ve glukoz kontrol edilir; muayene damar görüntülemesinin yerine geçmez. [7]

EMBOLİ KAYNAĞINI AYIRMAK

GİA/hafif inme, atriyal fibrilasyon ve aynı tarafta %50–99 karotis darlığı birlikteyse kalp kaynaklı emboli ile karotis kaynağı ayrılır. Multidisipliner nörovasküler değerlendirme, acil revaskülarizasyon mu yoksa yalnız antikoagülasyon mu gerektiğini belirler. [3]

TANI VE ÖLÇÜM

Duplex ultrasonla belirlenen ve revaskülarizasyon düşünülen darlık, BT anjiyografi veya kontrastlı MR anjiyografiyle doğrulanır; tandem hastalık değerlendirilir. Ağır kalsifikasyon ölçümü güçleştiriyorsa yöntemler birbirini tamamlar. Yüzde ve kullanılan ölçüm yöntemi raporda açık olmalıdır. [2,3]

SEMPTOMATİK DARLIKTA GİRİŞİM

ESVS 2023’e göre son altı ayda ilgili belirtileri olan %70–99 darlıkta endarterektomi önerilir; %50–69’da düşünülür. Belgelenmiş 30 günlük inme/ölüm riski <%6 olmalıdır. Uygun hastada işlem tercihen ilk 14 günde yapılır; ≥70 yaşta ve erken girişimde endarterektomi stente tercih edilir. [3]

ASEMPTOMATİK HASTADA SEÇİM

ESVS, %60–99 asemptomatik darlıkta yalnız ek yüksek inme riski özellikleri, beş yıldan uzun yaşam beklentisi ve ≤%3 işlem inme/ölüm riski varsa endarterektomiyi düşünmeyi önerir. Darlık yüzdesi tek başına otomatik işlem kararı değildir. [3]

TIBBİ RİSK AZALTMA

Kan basıncı, diyabet ve lipid yönetimi, uygun antiplatelet tedavi, sigara bırakma ve yaşam biçimi düzenlemesi sürdürülür. Orta-ağır inme veya büyük enfarkt sonrası zamanlama ayrıca değerlendirilir; hafif-stabil olay verileri bu gruba doğrudan taşınmaz. [2]

İşlem sonrası kan basıncı, nabız ve yüz-kol-bacak hareketleri izlenir. Kontrolde yara, nörolojik yakınmalar ve ilaç kullanımı değerlendirilir. Boyun ışınlamasına bağlı darlık sonrası stentte yeniden daralma ve tekrar girişim gereksinimi daha fazla olabilir; bu özel grupta yakın takip önemlidir. [4,5]

ACİL DEĞERLENDİRME

Yeni inme belirtisi, bilinç kaybı veya nöbet gelişirse acil yardım çağrılır; önceki işlemin koruyucu olması yeni olayı dışlamaz. Belirtilerin geçmesi acil değerlendirme gereğini ortadan kaldırmaz. [6]