KARŞIT OLMA KARŞI GELME BOZUKLUĞU

Davranışın ne zaman başladığı, neyin öncesinde ve sonrasında ortaya çıktığı, ev-okul-akran ortamındaki örüntüsü ve işlev kaybı kaydedilir. Aile, okul ve çocuğun anlatımları birlikte alınır; çatışmanın yalnız tek kişinin yorumuyla açıklanması önlenir.

Dikkat sorunları, kaygı, depresyon ve madde kullanımı sorgulanır. Eş tanılar sık olabilir; yalnız davranışı bastırmaya odaklanmak çocuğun farklı tedavi gereksinimlerini gözden kaçırabilir.

RUHSAL VE FİZİKSEL DEĞERLENDİRME

Çocuğun gelişimsel, ruhsal ve fiziksel sorunları birlikte değerlendirilir. Baş yaralanması veya nöbet gibi tıbbi etkenler davranışı etkileyebilir; öyküye uygun fiziksel/nörolojik inceleme planlanır. Ailenin sosyal ve maddi güçlükleri de bakım gereksinimini değiştirebilir.

İlaç düşünülmeden önce hedef davranışların başlangıç düzeyi kaydedilir. Görüşmede yalnız “uyumsuz” etiketi kullanmak yerine sıklık, şiddet ve işlevsel etki tanımlanır; değişim bu başlangıçla karşılaştırılabilir.

DEHB’de yönergeyi izleyememe dikkat gerektiren durumlarla bağlantılı olabilir; karşıtlık bunun dışına uzanabilir ve iki durum birlikte bulunabilir. Dil-anlama güçlüğü, kaygı nedeniyle kaçınma veya bilişsel yetersizlik otomatik olarak kasıtlı karşı gelme sayılmaz.

Davranım bozukluğunda saldırganlık, hırsızlık, aldatma ve hak ihlalleri daha belirgindir. Yalnız duygudurum dönemi sırasında gelişen karşıtlık ayrıca değerlendirilir. Yıkıcı duygudurum düzenleyememe bozukluğunun ölçütleri karşılanıyorsa ODD tanısı aynı örüntü için konmaz.

DSM çerçevesinde öfke/alınganlık, tartışmacı-karşıt davranış veya kindarlık alanlarından en az dört belirti, en az altı ay ve işlevsel etkiyle değerlendirilir. Örüntü kardeş dışındaki biriyle de görülmelidir. Yaşa ve kültüre göre sıklık önemlidir; tek ortamda görülmesi tanıyı dışlamaz. Ölçekler yardımcıdır, tek başına tanı değildir.

TEDAVİ VE GÜVENLİK

NICE, 3–11 yaşta yapılandırılmış ebeveyn eğitimini önerir; grup programına katılamayanlarda bireysel seçenek düzenlenir. Karmaşık/ağır gereksinimde ebeveyn-çocuk programı düşünülebilir. Bunlar kanıtı değerlendirilmiş, model alma ve geribildirim içeren müdahalelerdir; cezayı artırma talimatı değildir.

Problem çözme becerileri, aile müdahalesi ve okul çalışması yaşa göre birleştirilir. ODD’nin tamamını özgül olarak tedavi eden tek ilaç yoktur; ilaç tek başına yeterli plan sayılmaz. Eşlik eden DEHB, depresyon veya kaygı için ilaç gerekirse ayrı endikasyon ve güvenlik değerlendirmesi yapılır.

Toplum ortamındaki randomize çalışmada iş birliğine dayalı problem çözme ve ebeveyn yönetimi eğitimi benzer yarar sağlamıştır. Bu, bir yaklaşımın bütün ailelerde üstün olduğu anlamına gelmez; erişim ve aile hedefleri ortak kararda dikkate alınabilir.

Hedef davranışlar, okul ve aile işlevi, güvenlik ve eş tanılar düzenli gözden geçirilir. Tedavi aylar sürebilir; bazı ailelerin pekiştirme görüşmeleri veya yeniden müdahaleye ihtiyacı olur. Semptom düzelmesi diğer ruhsal gereksinimlerin tamamen bittiği anlamına gelmez.

İki yıllık takip çalışmasında ebeveyn eğitimine çocuk grup BDT’si eklemek genel olarak ek uzun dönem üstünlük sağlamamış, bazı becerilerde daha erken iyileşme görülmüştür. Müdahale sayısını artırmak otomatik olarak daha iyi sonuç demek değildir; yanıta göre plan güncellenir.

SEVK

Ciddi kendine/başkasına zarar riski veya gerçeklik değerlendirmesinde bozulma varsa rutin kontrol beklenmez. Acil risk yokken tanısal ve tedavi görüşmeleri planlı yürütülebilir; acil servis rutin ilaç değişikliğinin veya kapsamlı izlem planının yerine geçmez.