KAŞINTI (KRONİK PRURİTUS)

Kaşıntı değerlendirmesinde süre, dağılım, tetikleyiciler, ilaçlar ve uyku etkisi; tüm deri ve uygun sistemik muayeneyle birlikte ele alınır.

Başlangıçta döküntü olup olmadığı, aynı evde kaşınanlar, atopi, yeni ürünler, ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar sorgulanır.

Gece artışı, su veya ısıyla tetiklenme, mesleki temaslar; böbrek, karaciğer, tiroit hastalığı ve genel belirtiler öyküde ayrıntılandırılır.

Birincil deri lezyonu, normal görünen deri ve kaşımaya bağlı lezyonlar ayrılır; kaşıntı otomatik olarak alerji kabul edilmez.

Deri kıvrımları ve saçlı deri dahil tüm deri incelenir; sarılık, lenf düğümü büyümesi ve sistemik hastalık bulguları aranır.

Egzama, kuruluk, uyuz ve ürtiker deri kaynaklı nedenler arasındadır. Belirgin birincil döküntü yoksa böbrek, hepatobiliyer, hematolojik, endokrin ve nöropatik nedenler değerlendirilir; kaşıma izleri tek başına nedeni göstermez.

Kaşıntının birden çok nedeni birlikte bulunabilir veya değerlendirmeye rağmen neden belirsiz kalabilir; bu durum tek başına psikiyatrik neden kanıtı değildir.

Birincil deri hastalığı bulunmayan 197 Fransız yatan hastanın geriye dönük incelemesi, birden fazla nedenin birlikte bulunabildiğini göstermiştir. Bu seçilmiş hastane grubundaki neden dağılımı toplumdaki olasılıkları göstermez.

İnceleme ve tedavi altta yatan olasılıklara göre yönlendirilir; aynı yaklaşım bütün kaşıntı nedenlerine uygulanmaz.

Birincil deri hastalığı açıklamıyorsa başlangıç incelemeleri hemogram, böbrek-karaciğer ve tiroit testleri ile glukoz değerlendirmesini içerebilir. Ek test ve biyopsi, öykü ve muayene bulgularına göre seçilir.

Normal görünen deride de büllöz pemfigoid gibi gizli dermatozlar bulunabilir; seçilmiş hastada dermatolojik biyopsi değerlendirilir.

Kaşıntıda kilo kaybı, gece terlemesi veya lenf düğümü büyümesi gibi sistemik bulgular hedefli değerlendirmeyi gerektirir; her hastaya geniş kanser taraması sonucu çıkarılmaz.

Kronik kaşıntıda tedavi seçimi yaş, eşlik eden hastalıklar, kullanılan ilaçlar ve belirtilerin yüküne göre bireyselleştirilir.

Deri bariyerini destekleyen düzenli nemlendirme temel bakımdır. İltihaplı dermatoz veya iltihaplı kaşıma lezyonunda topikal kortikosteroid kısa süreli düşünülebilir; normal görünümlü her kaşıntılı deriye rutin uygulanmaz. Antihistaminikler her neden için eşdeğer çözüm değildir; sedasyon güvenlik değerlendirmesine dahildir. Saptanan hastalığa özgü tedavi ve gerektiğinde dermatoloji, ilgili iç hastalıkları dalı veya nöroloji işbirliği planlanır.

Ilık veya serin kısa duşlar, kaşımak yerine hafifçe dokunmak ve tırnakları kısa tutmak deri hasarını azaltmaya yardımcı olabilir. Parfümlü ürünler ve tahriş eden giysilerden kaçının. Yeni döküntü, şişlik veya evde bakımla düzelmeyen yakınmalar için hekim değerlendirmesi isteyin.

Avrupa 2025 ve Alman AWMF 2026 S2k kılavuzları ayrı uzlaşı metinleridir; farklı seçenekler tek bir zorunlu tedavi basamağına birleştirilmez.

ARAŞTIRMALAR NASIL YORUMLANMALI?

2023 çift kör, çok merkezli faz 3 araştırmada orta-ağır prurigo nodularisli 274 erişkin randomize edilmiştir. On altıncı haftada kaşıntı yanıtı (PP-NRS kaşıntı ölçeğinde en az 4 puan azalma) nemolizumab grubunda %56,3, plaseboda %20,9 bulunmuştur. Bu, belirli bir hastalıktaki kısa süreli etkinlik kanıtıdır; nedeni belirsiz kaşıntı için reçete gerekçesi veya Türkiye ruhsat/geri ödeme bilgisi değildir.

Prurigo nodularis çalışmasında nemolizumab kaşıntıyı azaltmıştır; bu sonuç nedeni belirsiz her kaşıntı için biyolojik tedavi önerisi değildir.

2023 Cochrane derlemesi, Temmuz 2022’ye kadarki erişkin palyatif bakım araştırmalarını değerlendirir. Çalışmaların çoğu küçüktür ve nedenler farklıdır; böbrek hastalığına bağlı sonuçlar kolestatik ya da başka nedenli kaşıntının tedavi sırasını belirlemez.

Kaşıntı ilaçlarının kanıtı altta yatan hastalığa ve bakım ortamına göre değişir; palyatif bakım bulguları tüm hastalara aktarılmaz.

İzlemde kaşıntı şiddeti yanında uyku, günlük yaşam, deri hasarı ve tedaviye bağlı sorunlar değerlendirilir.

Tedaviye yanıt yetersizse tanı, uygulama ve yan etkiler yeniden gözden geçirilir. Uyku ve günlük işlevde düzelme, deri bulgularıyla birlikte izlenir.

Nedeni açıklanamayan ve süren kaşıntıda inceleme klinik seyir ve yeni bulgulara göre yeniden ele alınır; herkese tek bir kontrol aralığı verilmez.

ACİL DEĞERLENDİRME VE SEVK

Kaşıntıda kilo kaybı, gece terlemesi veya lenf düğümü büyümesi gibi sistemik bulgular hedefli değerlendirmeyi gerektirir; her hastaya geniş kanser taraması sonucu çıkarılmaz.

Parfümsüz nemlendirici ve serin uygulamalar rahatlatabilir; şiddetli, yaygın, tekrarlayan veya günlük yaşamı bozan kaşıntı değerlendirilmelidir.

Gebelikte kaşıntı olduğunda ebe veya doktorla görüşülmelidir; yalnız kuru cilde bağlanmamalıdır.

Anafilaksi, hızla gelişebilen ve yaşamı tehdit eden ağır bir alerjik reaksiyondur. Boğazda daralma, nefes alamama veya bayılma gibi belirtilerde Türkiye’de 112 aranmalıdır; döküntü çıkması beklenmez.