KİSTİK FİBROZİS İLİŞKİLİ DİYABET

Kistik fibrozis ilişkili diyabet, kistik fibrozisi olan kişilerde gelişen ve insülin üretimindeki yetersizliğin önemli rol oynadığı bir durumdur. Hastalık, steroid kullanımı veya bazı diğer koşullarda insülin direnci de artabilir. Erken dönemde belirgin yakınma olmayabilir. Kilo kaybı, kilo alamama, yorgunluk veya akciğer işlevindeki açıklanamayan gerileme, yalnız temel akciğer hastalığına bağlanmadan değerlendirilmelidir.

Çocuk ve ergenler için ISPAD yaklaşımında tarama, en geç on yaşından başlayarak yıllık oral glukoz tolerans testiyle yapılır. Açlık glukozu veya HbA1c’nin düşük olması hastalığı dışlamaz. CFTR modülatörleri kistik fibrozis bakımını değiştirmiş olsa da yerleşik diyabeti hemen ortadan kaldırmaz; yalnız bu ilaçların başlanmış olması taramayı bırakma gerekçesi değildir.

Tarama konusunda kılavuzlar tamamen aynı değildir. Kanada kılavuzu HbA1c ile başlayan ve belirli sonuçlarda OGTT’ye geçen iki aşamalı bir yaklaşım önerir. Tedavide çocuklar için insülin ön plandadır; bazı erişkinlerde farklı seçenekler uzman ekiple değerlendirilebilir. Beslenme planı da otomatik bir kalori kısıtlaması yerine kişinin kilosu, büyümesi, solunum durumu ve metabolik gereksinimlerine göre bireyselleştirilir.

CF-IDEA çalışması, henüz CFRD tanı ölçütlerini karşılamayan fakat erken glukoz bozukluğu bulunan 5–18 yaş grubunu incelemiştir. Toplam 109 kişi randomize edilmiş, 104 kişi analize alınmıştır. İnsülin, gözlem grubuna kıyasla kilo veya akciğer işlevinde anlamlı yarar sağlamamıştır. Bu sonuç tanı konmuş CFRD’de insülinin bırakılması gerektiği anlamına gelmez; çalışmanın hasta grubu bu açıdan farklıdır.

2026 tarihli erişkin çalışmasında yemek sonrası çok hızlı insülin ile öğün sırasında hızlı insülin karşılaştırılmıştır. Kaydedilen 38 kişinin 34’ü ana analize alınmış ve hedef glukoz aralığında geçirilen süre açısından anlamlı fark gösterilmemiştir. Bununla birlikte biçimsel eşdeğerlik kanıtlanmamıştır. Uygulama zamanının kişiye göre esnetilmesi, bu sınırlı bulgunun bütün insülin rejimlerinin eşit olduğu şeklinde yorumlanmasını gerektirmez.